English

निम्नलिखित का मान निकालिए- d∫x2dxx4-x2-12 - Mathematics (गणित)

Advertisements
Advertisements

Question

निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int (x^2"d"x)/(x^4 - x^2 - 12)`

Sum
Advertisements

Solution

मान लीजिए I = `int (x^2"d"x)/(x^4 - x^2 - 12)`

= `int x^2/(x^4 - 4x^2 + 3x^2 - 12) "d"x`

= `int x^2/(x^2(x^2 - 4) + 3(x^2 - 4)) "d"x`

= `int x^2/((x^2 - 4)(x^2 + 3)) "d"x`

आंशिक भिन्न के प्रयोजन के लिए x2 = t रखें।

हमें `"t"/(("t" - 4)("t" + 3))` मिलता है,

Let `"t"/(("t" - 4)("t" + 3)) = "A"/("t" - 4) + "B"/("t" + 3)` .....[जहाँ A और B स्वेच्छिक अचर हैं]

`"t"/(("t" - 4)("t" + 3)) = ("A"("t" + 3) + "B"("t" - 4))/(("t" - 4)("t" + 3))`

⇒ t = At + 3A + Bt – 4B

समान पदों की तुलना करने पर हमें प्राप्त होता है

A + B = 1 और 3A – 4B = 0

⇒ 3A = 4B

∴ A = `4/3 "B"`

अब `4/3 "B" + "B"` = 1

`7/3 "B"` = 1

∴ B = `3/7` और A = `4/3 xx 3/7 = 4/7`

तो, A = `4/7` और B = `3/7`

∴ `int x^2/((x^2 - 4)(x^2 + 3)) "d"x`

= `4/7 int 1/(x^2 - 4)  "d"x + 3/7 int 1/(x^2 + 3)  "d"x`

= `4/7 int 1/(x^2 - (2)^2) "d"x + 3/7 int 1/(x^2 + (sqrt(3)^2)  "d"x`

= `4/7 xx 1/(2 xx 2) log|(x - 2)/(x + 2)| + 3/7 xx 1/sqrt(3) tan^-1  x/sqrt(3)`

= `1/7 log |(x - 2)/(x + 2)| + sqrt(3)/7 tan^-1 x/sqrt(3) + "C"`

अत:, I = `1/7 log |(x - 2)/(x + 2)| + sqrt(3)/7 tan^-1  x/sqrt(3) + "C"`.

shaalaa.com
समाकलन
  Is there an error in this question or solution?
Chapter 7: समाकल - प्रश्नावली [Page 161]

APPEARS IN

NCERT Exemplar Mathematics [Hindi] Class 12
Chapter 7 समाकल
प्रश्नावली | Q 35 | Page 161

RELATED QUESTIONS

x के सापेक्ष `((2"a")/sqrt(x) - "b"/x^2 + 3"c"root(3)(x^2))` को समाकलित कीजिए।


`int sqrt((1 + x)/(1 - x)) "d"x`, का मान निकालिए।


`int tan ^8 xsec^4 x"d"x` का मान निकालिए।


`int x^3/(x^4 + 3x^2 +2)dx` ज्ञात कीजिए।


योग की सीमा के रूप में, `int_-1^2 (7x - 5)"d"x`  का मान निकालिए।


`int_2^8 sqrt(10 - x)/(sqrt(x) + sqrt(10 - x)) "d"x` ज्ञात कीजिए।


`int x^2tan^-1 x"d"x` ज्ञात कीजिए।


`int "e"^x (cosx - sinx)"d"x`  बराबर है


यदि `int (3"e"^x - 5"e"^-x)/(4"e"6x + 5"e"^-x)"d"x` = ax + b log |4ex + 5e –x| + C है, तो


 यदि [0, 1] में f और g ऐसे सतत फलन हैं, जो f (x) = f (a – x) और g (x) + g (a – x) = a, को संतुष्ट करते हैं, तो `int_0^a "f" (x) * "g"(x)"d"x` बराबर है


यदि x = `int_0^y "dt"/sqrt(1 + 9"t"^2)` और `("d"^2y)/("d"x^2)` = ay, है तो a बराबर है


`int_(-1)^1 (x^3 + |x| + 1)/(x^2 + 2|x| + 1) "d"x` बराबर है


`int (sin^6x)/(cos^8x) "d"x` = ______.


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int ((x^2 + 2))/(x + 1) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int ("e"^(6logx) - "e"^(5logx))/("e"^(4logx) - "e"^(3logx)) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int sqrt(("a" + x)/("a" - x)) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int sqrt(5 - 2x + x^2) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int (sin^-1 x)/((1 - x)^(3/2)) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int ("d"x)/(xsqrt(x^4 - 1))`  (संकेत: x= sec `theta` रखिए)


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int (x^2 "d"x)/((x^2 + "a"^2)(x^2 + "b"^2)) `


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int "e"^(-3x) cos^3x  "d"x`


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int_0^(pi/2)  "dx"/(("a"^2 cos^2x + "b"^2 sin^2 x)^2` (संकेत: अंश और हर को  cos4x से भाग दीजिए)


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int_0^1 x log(1 + 2x)  "d"x`


`int tan^-1 sqrtx  "d"x` बराबर है


`int (x + sinx)/(1 + cosx) "d"x` बराबर है


`int_0^(pi/2) sqrt(1 - sin2x)  "d"x` बराबर है


`int (x + 3)/(x + 4)^2 "e"^x  "d"x` = ______.


`int sinx/(3 + 4cos^2x) "d"x` = ______.


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×