हिंदी

∫ X 2 − 3 X + 1 X 4 + X 2 + 1 D X - Mathematics

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

\[\int\frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]
योग
Advertisements

उत्तर

\[\text{ We have,} \]
\[I = \int\left( \frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[ = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1} - 3\int\frac{x \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1} . . . . . \left( 1 \right)\]
\[ = I_1 - 3 I_2 \text{ where I}_1 = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1}, I_2 = \int\frac{x dx}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ I_1 = \int\left( \frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[\text{Dividing numerator and denominator by} \text{ x}^2 \]
\[ I_1 = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} + 1}\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} - 2 + 3}\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{\left( x - \frac{1}{x} \right)^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[\text{ Let x} - \frac{1}{x} = t\]
\[ \Rightarrow \left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx = dt\]
\[ \therefore I_1 = \int\frac{dt}{t^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[ I_1 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{t}{\sqrt{3}} \right) + C_1 \]
\[ I_1 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 . . . . . \left( 2 \right)\]
\[ I_2 = \int\frac{x \text{ dx }}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[\text{ Putting  x}^2 = t\]
\[ \Rightarrow 2x\text{ dx } = dt\]
\[ \Rightarrow x \text { dx }= \frac{dt}{2}\]
\[ \therefore I_2 = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + t + 1}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + t + \frac{1}{4} + \frac{3}{4}}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{\left( t + \frac{1}{2} \right)^2 + \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2}\]
\[ = \frac{1}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \times \frac{1}{2}\left[ \tan^{- 1} \left( \frac{t + \frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \right) \right] + C_2 \]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2t + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 \]
\[ I_2 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 . . . \left( 3 \right)\]
\[\text{ From  equating} \left( 1 \right), \left( 2 \right) \text{ and } \left( 3 \right) \text{ we have}\]
\[I = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 - 3 \times \left[ \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 \right]\]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x^2 - 1}{\sqrt{3}x} \right) - \sqrt{3} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + \text{ C where C = C}_1 + 3 C_2\]

shaalaa.com
  क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
अध्याय 19: Indefinite Integrals - Exercise 19.31 [पृष्ठ १९०]

APPEARS IN

आरडी शर्मा Mathematics [English] Class 12
अध्याय 19 Indefinite Integrals
Exercise 19.31 | Q 5 | पृष्ठ १९०

वीडियो ट्यूटोरियलVIEW ALL [1]

संबंधित प्रश्न

`int{sqrtx(ax^2+bx+c)}dx`

If f' (x) = x + bf(1) = 5, f(2) = 13, find f(x)


\[\int\left( 5x + 3 \right) \sqrt{2x - 1} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{1 + \cos x}} dx\]

\[\int\frac{x \sin^{- 1} x^2}{\sqrt{1 - x^4}} dx\]

\[\int x^2 e^{x^3} \cos \left( e^{x^3} \right) dx\]

\[\int\frac{x + \sqrt{x + 1}}{x + 2} dx\]

\[\int\frac{1}{x^2 \left( x^4 + 1 \right)^{3/4}} dx\]

\[\int\frac{1}{\sin x \cos^3 x} dx\]

\[\int\frac{x}{3 x^4 - 18 x^2 + 11} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{\left( x - \alpha \right)\left( \beta - x \right)}} dx, \left( \beta > \alpha \right)\]

\[\int\frac{1}{x\sqrt{4 - 9 \left( \log x \right)^2}} dx\]

\[\int\frac{\sin 2x}{\sqrt{\cos^4 x - \sin^2 x + 2}} dx\]

\[\int\frac{1}{x^{2/3} \sqrt{x^{2/3} - 4}} dx\]

\[\int\frac{1}{1 - \sin x + \cos x} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{4 + 3 \tan x} dx\]

\[\int\frac{8 \cot x + 1}{3 \cot x + 2} \text{  dx }\]

\[\int\left( x + 1 \right) \text{ log  x  dx }\]

\[\int\left( \tan^{- 1} x^2 \right) x\ dx\]

\[\int\frac{x^3 \sin^{- 1} x^2}{\sqrt{1 - x^4}} \text{ dx }\]

\[\int e^x \left( \frac{1}{x^2} - \frac{2}{x^3} \right) dx\]

\[\int e^x \left( \frac{\sin x \cos x - 1}{\sin^2 x} \right) dx\]

\[\int\frac{e^x \left( x - 4 \right)}{\left( x - 2 \right)^3} \text{ dx }\]

\[\int\frac{x^2 + x - 1}{x^2 + x - 6} dx\]

\[\int\frac{x^2}{\left( x - 1 \right) \left( x - 2 \right) \left( x - 3 \right)} dx\]

\[\int\frac{x^2}{\left( x - 1 \right) \left( x + 1 \right)^2} dx\]

\[\int\frac{x}{\left( x + 1 \right) \left( x^2 + 1 \right)} dx\]

\[\int\frac{1}{1 + x + x^2 + x^3} dx\]

\[\int\frac{x^2}{\left( x^2 + 1 \right) \left( 3 x^2 + 4 \right)} dx\]

\[\int\frac{3}{\left( 1 - x \right) \left( 1 + x^2 \right)} dx\]

\[\int\frac{1}{\left( x - 1 \right) \sqrt{x + 2}} \text{ dx }\]

` \int \text{ x} \text{ sec x}^2 \text{  dx  is  equal  to }`

 


\[\int\frac{x^4 + x^2 - 1}{x^2 + 1} \text{ dx}\]

\[\int\frac{1}{\left( \sin x - 2 \cos x \right) \left( 2 \sin x + \cos x \right)} \text{ dx }\]

\[\int \sec^4 x\ dx\]


\[\int\sqrt{3 x^2 + 4x + 1}\text{  dx }\]

\[\int\frac{\sin x + \cos x}{\sin^4 x + \cos^4 x} \text{ dx }\]

\[\int \sin^{- 1} \left( 3x - 4 x^3 \right) \text{ dx}\]

\[\int\frac{x}{x^3 - 1} \text{ dx}\]

Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×