हिंदी

∫ 1 X 4 + X 2 + 1 D X - Mathematics

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

\[\int\frac{1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]
योग
Advertisements

उत्तर

\[\text{ We  have,} \]
\[I = \int \frac{dx}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ = \frac{1}{2}\int \frac{2 \text{ dx }}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ \Rightarrow \frac{1}{2}\int\left( \frac{\left( x^2 + 1 \right) - \left( x^2 - 1 \right)}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[ \Rightarrow \frac{1}{2}\int\left( \frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx - \frac{1}{2}\int\left( \frac{x^2 - 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[\text{Dividing numerator and denominator by} \text{ x}^2 \]
\[I = \frac{1}{2}\int\left( \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{x^2 + 1 + \frac{1}{x^2}} \right)dx - \frac{1}{2}\int\left( \frac{1 - \frac{1}{x^2}}{x^2 + 1 + \frac{1}{x^2}} \right)dx\]
\[ = \frac{1}{2}\int\left( \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{x^2 + \frac{1}{x^2} - 2 + 3} \right)dx - \frac{1}{2}\int\frac{\left( 1 - \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} + 2 - 1}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{\left( x - \frac{1}{x} \right)^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2} - \frac{1}{2}\int\frac{\left( 1 - \frac{1}{x^2} \right)dx}{\left( x + \frac{1}{x} \right)^2 - 1^2}\]
\[\text{ Putting x } - \frac{1}{x} = t\]
\[ \Rightarrow \left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx = dt\]
\[\text{ Putting x} + \frac{1}{x} = p\]
\[ \Rightarrow \left( 1 - \frac{1}{x^2} \right)dx = dp\]
\[ \therefore I = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2} - \frac{1}{2}\int\frac{dp}{p^2 - 1^2}\]
\[ = \frac{1}{2} \times \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{t}{\sqrt{3}} \right) - \frac{1}{2} \times \frac{1}{2 \times 1}\text{ log }\left| \frac{p - 1}{p + 1} \right| + C\]
\[ = \frac{1}{2\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) - \frac{1}{4}\text{ log } \left| \frac{x + \frac{1}{x} - 1}{x + \frac{1}{x} + 1} \right| + C\]
\[ = \frac{1}{2\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x^2 - 1}{x\sqrt{3}} \right) - \frac{1}{4}\text{ log }\left| \frac{x^2 - x + 1}{x^2 + x + 1} \right| + C\]

shaalaa.com
  क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
अध्याय 19: Indefinite Integrals - Exercise 19.31 [पृष्ठ १९०]

APPEARS IN

आरडी शर्मा Mathematics [English] Class 12
अध्याय 19 Indefinite Integrals
Exercise 19.31 | Q 4 | पृष्ठ १९०

वीडियो ट्यूटोरियलVIEW ALL [1]

संबंधित प्रश्न

\[\int\left( 2 - 3x \right) \left( 3 + 2x \right) \left( 1 - 2x \right) dx\]

\[\int\frac{\left( 1 + x \right)^3}{\sqrt{x}} dx\] 

\[\int\left( \sec^2  x + {cosec}^2  x \right)  dx\]

\[\int\frac{1}{1 + \cos 2x} dx\]

\[\int\frac{1}{1 - \cos 2x} dx\]

\[\int\frac{1}{1 - \sin\frac{x}{2}} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{x + 3} - \sqrt{x + 2}} dx\]

\[\int\frac{1}{x (3 + \log x)} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{1 - x^2}\left( 2 + 3 \sin^{- 1} x \right)} dx\]

\[\int\frac{\sin 2x}{\sin \left( x - \frac{\pi}{6} \right) \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right)} dx\]

` ∫    x   {tan^{- 1} x^2}/{1 + x^4} dx`

\[\int \sin^4 x \cos^3 x \text{ dx }\]

Evaluate the following integrals:

\[\int\cos\left\{ 2 \cot^{- 1} \sqrt{\frac{1 + x}{1 - x}} \right\}dx\]

\[\int\frac{\cos x}{\sin^2 x + 4 \sin x + 5} dx\]

\[\int\frac{e^{3x}}{4 e^{6x} - 9} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{\left( x - \alpha \right)\left( \beta - x \right)}} dx, \left( \beta > \alpha \right)\]

\[\int\frac{x}{\sqrt{x^4 + a^4}} dx\]

\[\int\frac{x^2 + x - 1}{x^2 + x - 6}\text{  dx }\]

\[\int\frac{6x - 5}{\sqrt{3 x^2 - 5x + 1}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{2}{2 + \sin 2x}\text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{\left( \sin x - 2 \cos x \right)\left( 2 \sin x + \cos x \right)} \text{ dx }\]

\[\int\text{ log }\left( x + 1 \right) \text{ dx }\]

` ∫    sin x log  (\text{ cos x ) } dx  `

\[\int \cos^{- 1} \left( 4 x^3 - 3x \right) \text{ dx }\]

\[\int e^x \left( \cot x - {cosec}^2 x \right) dx\]

\[\int e^x \left( \frac{x - 1}{2 x^2} \right) dx\]

\[\int\frac{1}{x\left( x - 2 \right) \left( x - 4 \right)} dx\]

\[\int\frac{dx}{\left( x^2 + 1 \right) \left( x^2 + 4 \right)}\]

\[\int\frac{3x + 5}{x^3 - x^2 - x + 1} dx\]

\[\int\frac{3}{\left( 1 - x \right) \left( 1 + x^2 \right)} dx\]

\[\int\frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{\left( x - 1 \right) \sqrt{x + 2}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{\left( x - 1 \right) \sqrt{x^2 + 1}} \text{ dx }\]

The value of \[\int\frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{1 - \sin 2x}} dx\] is equal to


\[\int\frac{\sin x}{\sqrt{1 + \sin x}} dx\]

\[\int\frac{\sin^6 x}{\cos x} \text{ dx }\]

\[\int\frac{x^2}{\sqrt{1 - x}} \text{ dx }\]

\[\int e^{2x} \left( \frac{1 + \sin 2x}{1 + \cos 2x} \right) dx\]

Evaluate : \[\int\frac{\cos 2x + 2 \sin^2 x}{\cos^2 x}dx\] .


\[\int\frac{x + 3}{\left( x + 4 \right)^2} e^x dx =\]


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×