Advertisements
Advertisements
प्रश्न
\[\int\frac{1}{p + q \tan x} \text{ dx }\]
योग
Advertisements
उत्तर
\[\text{ Let I }= \int\frac{dx}{p + q \tan x}\]
\[ = \int\frac{1}{p + \frac{q \sin x}{\cos x}}dx\]
\[ = \int\frac{\cos x}{q \sin x + p \cos x}dx\]
\[\text{ Let cos x} = A \left(\text{ q sin x + p cos x} \right) + B \left( q \cos x - p \sin x \right)\]
\[ \Rightarrow \cos x = \left( Ap + Bq \right) \cos x + \left( Aq - Bp \right) \sin x\]
Comparing coefficients of like terms
\[Ap + Bq = 1 . . . \left( 1 \right)\]
\[Aq - Bp = 0 . . . \left( 2 \right)\]
\[\Rightarrow A p^2 + Bpq = p\]
\[ \Rightarrow A q^2 - Bpq = 0\]
\[ \Rightarrow A = \frac{p}{p^2 q^2}\]
Putting value of A in eq (1)
\[\frac{p^2}{p^2 + q^2} + Bq = 1\]
\[ \Rightarrow Bq = 1 - \frac{p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow Bq = \frac{p^2 + q^2 - p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow B = \frac{q}{p^2 + q^2}\]
\[ \therefore I = \int\left[ \frac{p}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \sin x + p \cos x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} + \frac{q}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \cos x - p \sin x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} \right]dx\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2}\int dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\left( \frac{q \cos x - p \sin x}{q \sin x + p \cos x} \right)dx\]
\[\text{ Putting q sin x + p cos x = t}\]
\[ \Rightarrow \left( q \cos x - p \sin x \right) dx = dt\]
\[ \therefore I = \frac{p}{p^2 + q^2}\int\ dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\frac{1}{t}dt\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2} x + \frac{q}{p^2 + q^2} \text{ ln } \left| q \sin x + p \cos x \right| + C\]
\[ \Rightarrow Bq = 1 - \frac{p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow Bq = \frac{p^2 + q^2 - p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow B = \frac{q}{p^2 + q^2}\]
\[ \therefore I = \int\left[ \frac{p}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \sin x + p \cos x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} + \frac{q}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \cos x - p \sin x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} \right]dx\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2}\int dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\left( \frac{q \cos x - p \sin x}{q \sin x + p \cos x} \right)dx\]
\[\text{ Putting q sin x + p cos x = t}\]
\[ \Rightarrow \left( q \cos x - p \sin x \right) dx = dt\]
\[ \therefore I = \frac{p}{p^2 + q^2}\int\ dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\frac{1}{t}dt\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2} x + \frac{q}{p^2 + q^2} \text{ ln } \left| q \sin x + p \cos x \right| + C\]
shaalaa.com
क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
APPEARS IN
संबंधित प्रश्न
\[\int\frac{\left( 1 + \sqrt{x} \right)^2}{\sqrt{x}} dx\]
\[\int\left( \sec^2 x + {cosec}^2 x \right) dx\]
\[\int\frac{2 - 3x}{\sqrt{1 + 3x}} dx\]
\[\int \text{sin}^2 \left( 2x + 5 \right) \text{dx}\]
\[\int\text{sin mx }\text{cos nx dx m }\neq n\]
\[\int\frac{1}{\sqrt{1 + \cos x}} dx\]
\[\int\sqrt{\frac{1 - \sin 2x}{1 + \sin 2x}} dx\]
\[\int\frac{1}{x (3 + \log x)} dx\]
\[\int\frac{1 - \sin x}{x + \cos x} dx\]
\[\int\frac{1}{\sin^3 x \cos^5 x} dx\]
\[\int\frac{1}{4 x^2 + 12x + 5} dx\]
\[\int\frac{\cos x}{\sin^2 x + 4 \sin x + 5} dx\]
\[\int\frac{dx}{e^x + e^{- x}}\]
\[\int\frac{1}{\sqrt{7 - 6x - x^2}} dx\]
\[\int\frac{a x^3 + bx}{x^4 + c^2} dx\]
\[\int\frac{5x + 3}{\sqrt{x^2 + 4x + 10}} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\sin^2 x + \sin 2x} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\sqrt{3} \sin x + \cos x} dx\]
\[\int x\ {cosec}^2 \text{ x }\ \text{ dx }\]
\[\int\frac{x + \sin x}{1 + \cos x} \text{ dx }\]
\[\int\left( \tan^{- 1} x^2 \right) x\ dx\]
\[\int e^x \left( \cos x - \sin x \right) dx\]
\[\int e^x \frac{x - 1}{\left( x + 1 \right)^3} \text{ dx }\]
\[\int e^x \left( \log x + \frac{1}{x^2} \right) dx\]
\[\int e^x \left( \frac{\sin x \cos x - 1}{\sin^2 x} \right) dx\]
\[\int\frac{2x + 1}{\left( x + 1 \right) \left( x - 2 \right)} dx\]
\[\int\frac{x}{\left( x^2 - a^2 \right) \left( x^2 - b^2 \right)} dx\]
\[\int\frac{2 x^2 + 7x - 3}{x^2 \left( 2x + 1 \right)} dx\]
\[\int\frac{x^2}{\left( x^2 + 1 \right) \left( 3 x^2 + 4 \right)} dx\]
\[\int\frac{1}{\cos x + \sqrt{3} \sin x} \text{ dx } \] is equal to
\[\int\frac{\cos 2x - 1}{\cos 2x + 1} dx =\]
\[\int\frac{1}{e^x + e^{- x}} dx\]
\[\int\frac{\sin x - \cos x}{\sqrt{\sin 2x}} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\text{ sin} \left( x - a \right) \text{ sin } \left( x - b \right)} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\sec x + cosec x}\text{ dx }\]
\[\int\sqrt{a^2 + x^2} \text{ dx }\]
\[\int \log_{10} x\ dx\]
\[\int\frac{x^2}{\sqrt{1 - x}} \text{ dx }\]
\[\int e^x \frac{\left( 1 - x \right)^2}{\left( 1 + x^2 \right)^2} \text{ dx }\]
\[\int\frac{x}{x^3 - 1} \text{ dx}\]
