Advertisements
Advertisements
प्रश्न
\[\int\frac{1}{p + q \tan x} \text{ dx }\]
बेरीज
Advertisements
उत्तर
\[\text{ Let I }= \int\frac{dx}{p + q \tan x}\]
\[ = \int\frac{1}{p + \frac{q \sin x}{\cos x}}dx\]
\[ = \int\frac{\cos x}{q \sin x + p \cos x}dx\]
\[\text{ Let cos x} = A \left(\text{ q sin x + p cos x} \right) + B \left( q \cos x - p \sin x \right)\]
\[ \Rightarrow \cos x = \left( Ap + Bq \right) \cos x + \left( Aq - Bp \right) \sin x\]
Comparing coefficients of like terms
\[Ap + Bq = 1 . . . \left( 1 \right)\]
\[Aq - Bp = 0 . . . \left( 2 \right)\]
\[\Rightarrow A p^2 + Bpq = p\]
\[ \Rightarrow A q^2 - Bpq = 0\]
\[ \Rightarrow A = \frac{p}{p^2 q^2}\]
Putting value of A in eq (1)
\[\frac{p^2}{p^2 + q^2} + Bq = 1\]
\[ \Rightarrow Bq = 1 - \frac{p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow Bq = \frac{p^2 + q^2 - p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow B = \frac{q}{p^2 + q^2}\]
\[ \therefore I = \int\left[ \frac{p}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \sin x + p \cos x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} + \frac{q}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \cos x - p \sin x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} \right]dx\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2}\int dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\left( \frac{q \cos x - p \sin x}{q \sin x + p \cos x} \right)dx\]
\[\text{ Putting q sin x + p cos x = t}\]
\[ \Rightarrow \left( q \cos x - p \sin x \right) dx = dt\]
\[ \therefore I = \frac{p}{p^2 + q^2}\int\ dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\frac{1}{t}dt\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2} x + \frac{q}{p^2 + q^2} \text{ ln } \left| q \sin x + p \cos x \right| + C\]
\[ \Rightarrow Bq = 1 - \frac{p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow Bq = \frac{p^2 + q^2 - p^2}{p^2 + q^2}\]
\[ \Rightarrow B = \frac{q}{p^2 + q^2}\]
\[ \therefore I = \int\left[ \frac{p}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \sin x + p \cos x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} + \frac{q}{p^2 + q^2} \times \frac{\left( q \cos x - p \sin x \right)}{\left( q \sin x + p \cos x \right)} \right]dx\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2}\int dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\left( \frac{q \cos x - p \sin x}{q \sin x + p \cos x} \right)dx\]
\[\text{ Putting q sin x + p cos x = t}\]
\[ \Rightarrow \left( q \cos x - p \sin x \right) dx = dt\]
\[ \therefore I = \frac{p}{p^2 + q^2}\int\ dx + \frac{q}{p^2 + q^2}\int\frac{1}{t}dt\]
\[ = \frac{p}{p^2 + q^2} x + \frac{q}{p^2 + q^2} \text{ ln } \left| q \sin x + p \cos x \right| + C\]
shaalaa.com
या प्रश्नात किंवा उत्तरात काही त्रुटी आहे का?
APPEARS IN
संबंधित प्रश्न
\[\int \left( 3x + 4 \right)^2 dx\]
\[\int \left( \tan x + \cot x \right)^2 dx\]
\[\int\frac{\cos x}{1 + \cos x} dx\]
\[\int\frac{2 - 3x}{\sqrt{1 + 3x}} dx\]
` ∫ sin 4x cos 7x dx `
\[\int\frac{\text{sin} \left( x - \alpha \right)}{\text{sin }\left( x + \alpha \right)} dx\]
\[\int\frac{\cos x}{2 + 3 \sin x} dx\]
\[\int\frac{2 \cos 2x + \sec^2 x}{\sin 2x + \tan x - 5} dx\]
\[\int\frac{1 + \cot x}{x + \log \sin x} dx\]
\[\int\left\{ 1 + \tan x \tan \left( x + \theta \right) \right\} dx\]
\[\int\sqrt{1 + e^x} . e^x dx\]
\[\int 5^{x + \tan^{- 1} x} . \left( \frac{x^2 + 2}{x^2 + 1} \right) dx\]
\[\int \cot^5 x \text{ dx }\]
` = ∫1/{sin^3 x cos^ 2x} dx`
\[\int\frac{1}{\sqrt{a^2 - b^2 x^2}} dx\]
\[\int\frac{1}{2 x^2 - x - 1} dx\]
\[\int\frac{dx}{e^x + e^{- x}}\]
\[\int\frac{x}{x^4 - x^2 + 1} dx\]
\[\int\frac{1}{\sqrt{5 x^2 - 2x}} dx\]
\[\int\frac{1}{1 - 2 \sin x} \text{ dx }\]
\[\int x e^x \text{ dx }\]
\[\int\cos\sqrt{x}\ dx\]
\[\int \sin^{- 1} \sqrt{x} \text{ dx }\]
\[\int e^x \left( \frac{x - 1}{2 x^2} \right) dx\]
\[\int e^x \left( \cot x + \log \sin x \right) dx\]
\[\int e^x \frac{\left( 1 - x \right)^2}{\left( 1 + x^2 \right)^2} \text{ dx }\]
\[\int\left\{ \tan \left( \log x \right) + \sec^2 \left( \log x \right) \right\} dx\]
\[\int\frac{e^x \left( x - 4 \right)}{\left( x - 2 \right)^3} \text{ dx }\]
\[\int\frac{\sqrt{16 + \left( \log x \right)^2}}{x} \text{ dx}\]
\[\int\frac{1}{1 + x + x^2 + x^3} dx\]
\[\int\frac{2x + 1}{\left( x - 2 \right) \left( x - 3 \right)} dx\]
\[\int\frac{1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]
\[\int\sqrt{\frac{x}{1 - x}} dx\] is equal to
\[\int\frac{1}{e^x + 1} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\text{ sin} \left( x - a \right) \text{ sin } \left( x - b \right)} \text{ dx }\]
\[\int x^3 \left( \log x \right)^2\text{ dx }\]
\[\int\frac{\cot x + \cot^3 x}{1 + \cot^3 x} \text{ dx}\]
