मराठी

∫ X 2 − 3 X + 1 X 4 + X 2 + 1 D X - Mathematics

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

\[\int\frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]
बेरीज
Advertisements

उत्तर

\[\text{ We have,} \]
\[I = \int\left( \frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[ = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1} - 3\int\frac{x \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1} . . . . . \left( 1 \right)\]
\[ = I_1 - 3 I_2 \text{ where I}_1 = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1}, I_2 = \int\frac{x dx}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ I_1 = \int\left( \frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[\text{Dividing numerator and denominator by} \text{ x}^2 \]
\[ I_1 = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} + 1}\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} - 2 + 3}\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{\left( x - \frac{1}{x} \right)^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[\text{ Let x} - \frac{1}{x} = t\]
\[ \Rightarrow \left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx = dt\]
\[ \therefore I_1 = \int\frac{dt}{t^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[ I_1 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{t}{\sqrt{3}} \right) + C_1 \]
\[ I_1 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 . . . . . \left( 2 \right)\]
\[ I_2 = \int\frac{x \text{ dx }}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[\text{ Putting  x}^2 = t\]
\[ \Rightarrow 2x\text{ dx } = dt\]
\[ \Rightarrow x \text { dx }= \frac{dt}{2}\]
\[ \therefore I_2 = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + t + 1}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + t + \frac{1}{4} + \frac{3}{4}}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{\left( t + \frac{1}{2} \right)^2 + \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2}\]
\[ = \frac{1}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \times \frac{1}{2}\left[ \tan^{- 1} \left( \frac{t + \frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \right) \right] + C_2 \]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2t + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 \]
\[ I_2 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 . . . \left( 3 \right)\]
\[\text{ From  equating} \left( 1 \right), \left( 2 \right) \text{ and } \left( 3 \right) \text{ we have}\]
\[I = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 - 3 \times \left[ \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 \right]\]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x^2 - 1}{\sqrt{3}x} \right) - \sqrt{3} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + \text{ C where C = C}_1 + 3 C_2\]

shaalaa.com
  या प्रश्नात किंवा उत्तरात काही त्रुटी आहे का?
पाठ 19: Indefinite Integrals - Exercise 19.31 [पृष्ठ १९०]

APPEARS IN

आरडी शर्मा Mathematics [English] Class 12
पाठ 19 Indefinite Integrals
Exercise 19.31 | Q 5 | पृष्ठ १९०

व्हिडिओ ट्यूटोरियलVIEW ALL [1]

संबंधित प्रश्‍न

\[\int\frac{x^5 + x^{- 2} + 2}{x^2} dx\]

\[\int \left( 3x + 4 \right)^2 dx\]

\[\int\frac{2 x^4 + 7 x^3 + 6 x^2}{x^2 + 2x} dx\]

\[\int\frac{\sin^3 x - \cos^3 x}{\sin^2 x \cos^2 x} dx\]

\[\int\frac{\tan x}{\sec x + \tan x} dx\]

\[\int     \text{sin}^2  \left( 2x + 5 \right)    \text{dx}\]

\[\int \sin^2 \frac{x}{2} dx\]

\[\int\frac{\sec x \tan x}{3 \sec x + 5} dx\]

\[\int\frac{\cos x}{2 + 3 \sin x} dx\]

\[\int\frac{\cos 4x - \cos 2x}{\sin 4x - \sin 2x} dx\]

\[\int\frac{\sin 2x}{\sin \left( x - \frac{\pi}{6} \right) \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right)} dx\]

\[\int\frac{1}{1 + \sqrt{x}} dx\]

\[\int\frac{e^\sqrt{x} \cos \left( e^\sqrt{x} \right)}{\sqrt{x}} dx\]

\[\int\frac{\sin \left( \text{log x} \right)}{x} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{x} + x} \text{ dx }\]

\[\int\frac{\sin^5 x}{\cos^4 x} \text{ dx }\]

 ` ∫   1 /{x^{1/3} ( x^{1/3} -1)}   ` dx


\[\int \sin^3 x \cos^6 x \text{ dx }\]

\[\int \sin^7 x  \text{ dx }\]

\[\int\frac{\sin 8x}{\sqrt{9 + \sin^4 4x}} dx\]

\[\int\frac{1}{1 - 2 \sin x} \text{ dx }\]

\[\int x e^{2x} \text{ dx }\]

\[\int x \text{ sin 2x dx }\]

\[\int\frac{\log \left( \log x \right)}{x} dx\]

\[\int e^x \left( \frac{x - 1}{2 x^2} \right) dx\]

\[\int e^x \left( \cot x + \log \sin x \right) dx\]

\[\int\frac{2x - 3}{\left( x^2 - 1 \right) \left( 2x + 3 \right)} dx\]

\[\int\frac{1}{\cos x \left( 5 - 4 \sin x \right)} dx\]

\[\int\frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \text{  dx }\]

\[\int\frac{x^2}{\left( x - 1 \right) \sqrt{x + 2}}\text{  dx}\]

\[\int\frac{\cos2x - \cos2\theta}{\cos x - \cos\theta}dx\] is equal to 

\[\int\frac{\sin x}{\cos 2x} \text{ dx }\]

\[\int \tan^3 x\ dx\]

\[\int x \sin^5 x^2 \cos x^2 dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{3 - 2x - x^2}} \text{ dx}\]

\[\int\log \left( x + \sqrt{x^2 + a^2} \right) \text{ dx}\]

\[\int \left( \sin^{- 1} x \right)^3 dx\]

\[\int\frac{\sin 4x - 2}{1 - \cos 4x} e^{2x} \text{ dx}\]

\[\int\frac{3x + 1}{\sqrt{5 - 2x - x^2}} \text{ dx }\]


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×