मराठी

∫ X 2 − 3 X + 1 X 4 + X 2 + 1 D X - Mathematics

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

\[\int\frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]
बेरीज
Advertisements

उत्तर

\[\text{ We have,} \]
\[I = \int\left( \frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[ = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1} - 3\int\frac{x \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1} . . . . . \left( 1 \right)\]
\[ = I_1 - 3 I_2 \text{ where I}_1 = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1}, I_2 = \int\frac{x dx}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ I_1 = \int\left( \frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[\text{Dividing numerator and denominator by} \text{ x}^2 \]
\[ I_1 = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} + 1}\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} - 2 + 3}\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{\left( x - \frac{1}{x} \right)^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[\text{ Let x} - \frac{1}{x} = t\]
\[ \Rightarrow \left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx = dt\]
\[ \therefore I_1 = \int\frac{dt}{t^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[ I_1 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{t}{\sqrt{3}} \right) + C_1 \]
\[ I_1 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 . . . . . \left( 2 \right)\]
\[ I_2 = \int\frac{x \text{ dx }}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[\text{ Putting  x}^2 = t\]
\[ \Rightarrow 2x\text{ dx } = dt\]
\[ \Rightarrow x \text { dx }= \frac{dt}{2}\]
\[ \therefore I_2 = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + t + 1}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 + t + \frac{1}{4} + \frac{3}{4}}\]
\[ = \frac{1}{2}\int\frac{dt}{\left( t + \frac{1}{2} \right)^2 + \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2}\]
\[ = \frac{1}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \times \frac{1}{2}\left[ \tan^{- 1} \left( \frac{t + \frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \right) \right] + C_2 \]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2t + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 \]
\[ I_2 = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 . . . \left( 3 \right)\]
\[\text{ From  equating} \left( 1 \right), \left( 2 \right) \text{ and } \left( 3 \right) \text{ we have}\]
\[I = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 - 3 \times \left[ \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C_2 \right]\]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x^2 - 1}{\sqrt{3}x} \right) - \sqrt{3} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + \text{ C where C = C}_1 + 3 C_2\]

shaalaa.com
  या प्रश्नात किंवा उत्तरात काही त्रुटी आहे का?
पाठ 19: Indefinite Integrals - Exercise 19.31 [पृष्ठ १९०]

APPEARS IN

आरडी शर्मा Mathematics [English] Class 12
पाठ 19 Indefinite Integrals
Exercise 19.31 | Q 5 | पृष्ठ १९०

व्हिडिओ ट्यूटोरियलVIEW ALL [1]

संबंधित प्रश्‍न

\[\int\frac{\left( 1 + x \right)^3}{\sqrt{x}} dx\] 

\[\int\sqrt{x}\left( x^3 - \frac{2}{x} \right) dx\]

\[\int\frac{1}{\left( 7x - 5 \right)^3} + \frac{1}{\sqrt{5x - 4}} dx\]

\[\int\frac{\text{sin} \left( x - \alpha \right)}{\text{sin }\left( x + \alpha \right)} dx\]

\[\int\sqrt{1 + e^x} .  e^x dx\]

\[\int\frac{\sin \left( \tan^{- 1} x \right)}{1 + x^2} dx\]

\[\int\frac{1}{a^2 - b^2 x^2} dx\]

\[\int\frac{x^4 + 1}{x^2 + 1} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{5 - 4x - 2 x^2}} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{3 x^2 + 5x + 7}} dx\]

\[\int\frac{e^x}{\sqrt{16 - e^{2x}}} dx\]

\[\int\frac{1}{x\sqrt{4 - 9 \left( \log x \right)^2}} dx\]

\[\int\frac{\sin x - \cos x}{\sqrt{\sin 2x}} dx\]

\[\int\frac{1}{4 \cos^2 x + 9 \sin^2 x}\text{  dx }\]

\[\int\frac{8 \cot x + 1}{3 \cot x + 2} \text{  dx }\]

\[\int\frac{\log \left( \log x \right)}{x} dx\]

\[\int\frac{\text{ log }\left( x + 2 \right)}{\left( x + 2 \right)^2}  \text{ dx }\]

\[\int\frac{\sin^{- 1} x}{x^2} \text{ dx }\]

\[\int e^x \left( \frac{1}{x^2} - \frac{2}{x^3} \right) dx\]

\[\int x^2 \sqrt{a^6 - x^6} \text{ dx}\]

\[\int\frac{1}{x\left( x - 2 \right) \left( x - 4 \right)} dx\]

\[\int\frac{\sin 2x}{\left( 1 + \sin x \right) \left( 2 + \sin x \right)} dx\]

\[\int\frac{2x}{\left( x^2 + 1 \right) \left( x^2 + 3 \right)} dx\]

\[\int\frac{2 x^2 + 7x - 3}{x^2 \left( 2x + 1 \right)} dx\]

\[\int\frac{1}{\left( x^2 + 1 \right) \sqrt{x}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{\left( x - 1 \right) \sqrt{x^2 + 1}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{\left( 2 x^2 + 3 \right) \sqrt{x^2 - 4}} \text{ dx }\]

\[\int x^{\sin x} \left( \frac{\sin x}{x} + \cos x . \log x \right) dx\] is equal to

\[\int\frac{1}{1 - \cos x - \sin x} dx =\]

\[\int\frac{\cos 2x - 1}{\cos 2x + 1} dx =\]

\[\int\frac{x^9}{\left( 4 x^2 + 1 \right)^6}dx\]  is equal to 

\[\int\frac{\sin x + \cos x}{\sqrt{\sin 2x}} \text{ dx}\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{3 - 2x - x^2}} \text{ dx}\]

\[\int\sqrt{\frac{a + x}{x}}dx\]
 

\[\int \tan^{- 1} \sqrt{\frac{1 - x}{1 + x}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{\sqrt{1 - \sin x}}{1 + \cos x} e^{- x/2} \text{ dx}\]

\[\int\frac{x^2}{\left( x - 1 \right)^3 \left( x + 1 \right)} \text{ dx}\]

\[\int\frac{x}{x^3 - 1} \text{ dx}\]

\[\int \left( e^x + 1 \right)^2 e^x dx\]


\[\int\frac{x^2 + 1}{x^2 - 5x + 6} \text{ dx }\]
 

Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×