Please select a subject first
Advertisements
Advertisements
सर्वनामतालिका पूरयत।
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| इयम् | ...... | ...... | प्रथम |
Concept: अभ्यासपत्रम् - ३।
गदयांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरूत।
| रात्रौ दशवादने सर्कसक्रीडायाः प्रारम्भः जातः। द्वादशवादने क्रीडायाः चरमबिन्दुः समायातः - सहभोजनम्। प्रेक्षकाणाम् उत्कण्ठायाः पराकाष्ठा जाता। सेवकः मञ्चे त्रीणि आसनानि स्थापितवान् मध्यभागे च वर्तुलाकारं पीठम्। अहम् एकस्मिन् आसने उपावेशितः। अत्रान्तरे भल्लूकवेषधारी अब्दुल: तत्र प्राप्तः। गौः अपि मञ्च समागता। ततः अस्माकं पुरतः खाद्यस्य योजना कृता। सहभोजनस्य प्रारम्भे जाते उतेजितैः रक्षकैः आनन्देन तालिकावादनम् आरब्धम्। पूर्वमपि व्याघ्रभल्लूकौ मानुषौ एव। तथापि सा धेनुः ताभ्यां सह कार्यक्रमं कर्तुम् अभ्यस्ता आसीत्। अचिरादेव न इमौ परिचितौ व्याघ्रभल्लूकौ इति धेन्वा लक्षितम्। सम्भ्रमेण संशयेन च एकैकशः आवां दृष्टवती। यदा च तस्याः प्रत्ययः जातः तदा शृग्डे उन्नम्य नौ आक्रामत्। अहमपि गर्जना कृत्वा तीक्ष्णदन्तान् दर्शितवान्। किन्तु न किञ्चिदपि भयं तस्याः। अब्दुलः तां हस्तेन ताडितवान्। तेन क्षुब्धा सा तम् अन्वधावत्। भल्लूकः तदा चापल्येन पटमण्डपस्तम्भम् आरूढवान् । इयं सर्वा क्रीडा पूर्वनियोजिता इति विचिन्तय प्रेक्षकाः अपि प्रमुदिताः। भल्लूकः निर्गतः इति क्रुद्धा सा धेनुः अधुना व्याघ्रं मां लक्ष्य कृतवती। भीत्या अहं चतुष्पादविशिष्टं व्याघ्रतवं विस्मृत्य द्विपादं मूलस्वरूपमाश्रितवान्। |
(1) अवबोधनम्। (4 तः 3) (3)
(क) उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत। (1)
(1) ______ दशवादने सर्कसक्रीडायाः प्रारम्भः जातः। (प्रभाते/रात्रौ)
(2) पूर्वमपि व्या्रभल्लूकौ ______ एव। (मानुषौ/वास्तविकौ)
(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (1)
धेन्वा कि लक्षितम्?
(ग) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्/असत्यम् इति लिखत। (1)
क्रीडायाः चरमबिन्दुः समायातः-सहभोजनम्।
(घ) एषः गद्यांशः कस्मात् पाठात उद्धतः? (1)
(2) शब्दज्ञानम्। (3 तः 2) (2)
(क) २ धातुसाधित-ल्यबन्त-अव्यये चित्वा लिखत। (1)
(ख) सन्धिविग्रहं कुरुत। (1)
किञ्चिदपि = ......... + ......... ।
(ग) गद्यांशात् विशेषणं चित्वा लिखत। (1)
(1) ______ पीठम्।
(2) ______ क्रीडा।
(3) पृथक्करणम्। (2)
क्रमेण योजयत।
(1) भल्लूकस्य पटमण्डपस्तम्भ-आरोहणम्।
(2) धेनोः सम्भ्रमः आक्रमणं च।
(3) चिमणरावस्य व्याप्रतवं विस्मृत्य द्विपादरूपाश्रयः।
(4) सहभोजनस्य प्रारम्भः।
Concept: अभ्यासपत्रम् - ३।
तालिकापूर्तिं कुरुत।
धातुसाधित-विशेषण-तालिका।
| धातुः | क्त | क्तवतु | कृत्याः | शतृ/शानच् |
| कथ (10 उ.प.) | ______ | कथितवान् | कथ्यः | ______ |
| लभ् (1 आ.प.) | लब्धः | ______ | ______ | लभमानः |
| प्र + विश् (6 प.प.) | प्रविष्ट: | ______ | प्रवेश्यः | ______ |
Concept: अभ्यासपत्रम् - ३।
धातुसाधित-विशेषण- तालिका ।
| धातु: | क्त | क्तवतु | कृत्याः | शत्रु/शानच |
| ज्ञा (9 प.प.) | ______ | ज्ञातवान् | ______ | जानन् |
| पत् (1 प.प.) | पतितः | ______ | पतनीयः | ______ |
| प्रच्छ्-पृच्छ् (6 प.प.) | पृष्टः | ______ | प्रष्टव्यः | पृच्छन् |
Concept: शतृ-शानच्-प्रत्ययान्तानि (कर्तरि- वर्तमानकालवाचक - धातुसाधित -विशेषणानि।)
तालिकापूर्तिं कुरुत।
धातुसाधित-विशेषण-तालिका
| धातुः | क्त | क्तवतु | कृत्याः | शतृ/शानच् |
| मन् (4 आ. प.) | मतः | ........... | मन्तव्यः | ........... |
| खाद् (1 प. प.) | ........... | खादितवान् | ........... | खादन् |
| प्रच्छ् (6 प.प.) | पृष्टः | ........... | ........... | पृच्छन् |
Concept: शतृ-शानच्-प्रत्ययान्तानि (कर्तरि- वर्तमानकालवाचक - धातुसाधित -विशेषणानि।)
माध्यमभाषया उत्तरं लिखत ।
'कं संजघान कृष्णः...............इति श्लोकं स्पष्टीकुरुत ।
Concept: चित्रकाव्यम्।
समानार्थकं पदं लिखत।
सुता = ......।
Concept: चित्रकाव्यम्।
पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
| रामाभिषेके जलमाहरन्त्या हस्तात्। सृतो हेमघटो युवत्याः। सोपानमार्गेण करोति शब्दं ठंठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः॥ रथस्यैकं चक्र भुजगयमिताः सप्त तुरगाः निरालम्बो मार्गश्चरणविकलः सारथिरपि। रविर्यात्यवान्तं प्रतिदिनमपारस्य नभसः क्रियासिद्धिः सत्वे भवति महतां नोपकरणे ॥ वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वो सरथः कवची शरी। तथाप्यादाय वैदेही कुशली न गमिष्यसि ॥ |
(1) पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टे कृती करुत। (3 तः 2) (2)
(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (1)
कः शब्दं करोति?
(ख) चतुर्थपदं लिखत। (1)
(1) निरालम्ब : मार्ग: : : चरणविकलः : ______।
2) एकम् : चक्रम् : : सप्त : ______।
(ग) पूर्वपदं लिखत। (1)
(1) वृद्धोऽहम् = ______ + अहम्।
(2) रथस्यैकम् = ______ + एकम्।
(2) जालरेखाचित्रं पूरयत। (2)
Concept: चित्रकाव्यम्।
पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।
कं ______ शीतम्॥
Concept: चित्रकाव्यम्।
पद्ये शुद्धे पूर्णे च लिखत।
भिक्षुः क्वास्ति ______ पातु वः।।
Concept: चित्रकाव्यम्।
विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।
उत्सुकाः × ......।
Concept: प्रतिपदं संस्कृतम्।
माध्यमभाषया उत्तरं लिखत।
कदा मानवता भवेत्?
Concept: मानवताधर्मः।
धर्माः मानवतागुणं प्रशंसन्ति।
Concept: अभ्यासपत्रम् - ४।
विरुद्धार्थक शब्दान् लिखत।
पुरतः × ______
Concept: अभ्यासपत्रम् - ४।
योग्यं रूपं लिखित्वा रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत ।
अहम् एकं पाठं ______ (2) सम्यक पठामि । (आवृत्तिवाचकम्)
Concept: आवृत्तिवाचकाः समूहवाचकाश्च।
आवृत्तिवाचकेन वाक्यं पूरयत।
छात्रः दिनस्य ______ (२) अध्ययनं करोति।
Concept: आवृत्तिवाचकाः समूहवाचकाश्च।
आवृत्तिवाचकेन वाक्यं पूरयत।
माता ______ (५) मम युतकं प्रक्षालितवती।
Concept: आवृत्तिवाचकाः समूहवाचकाश्च।
क्रमवाचकानि।
पौषमासः संवत्सरस्य ______ (१०) मासः।
Concept: क्रमवाचकाः।
आवृत्तिवाचकानि।
सप्ताहस्य ______ (३) संस्कृतवर्गः भवति।
Concept: आवृत्तिवाचकाः समूहवाचकाश्च।
