हिंदी

∫ ( X − 1 ) 2 X 4 + X 2 + 1 D X - Mathematics

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

\[\int\frac{\left( x - 1 \right)^2}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx}\]
योग
Advertisements

उत्तर

\[\text{ We  have,} \]
\[I = \int\frac{\left( x - 1 \right)^2 \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ = \int\left( \frac{x^2 - 2x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[ = \int\left( \frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx - \int\frac{2x \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ = I_1 - I_2 \]
\[\text{ where , } \]
\[ I_1 = \int\frac{\left( x^2 + 1 \right)dx}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[ I_2 = \int \frac{2x \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[\text{ Now,} \]
\[ I_1 = \int \left( \frac{x^2 + 1}{x^4 + x^2 + 1} \right)dx\]
\[\text{Dividing numerator and denominator by} \text{ x}^2 \]
\[ I_1 = \int\left( \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{x^2 + \frac{1}{x^2} + 1} \right)dx\]
\[ I_1 = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{x^2 + \frac{1}{x^2} - 2 + 3}\]
\[ I_1 = \int\frac{\left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx}{\left( x - \frac{1}{x} \right)^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[\text{ Putting x }- \frac{1}{x} = t\]
\[ \Rightarrow \left( 1 + \frac{1}{x^2} \right)dx = dt\]
\[ \therefore I_1 = \int \frac{dt}{t^2 + \left( \sqrt{3} \right)^2}\]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{t}{\sqrt{3}} \right) + C_1 \]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{3}} \right) + C_1 \]
\[ = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x^2 - 1}{\sqrt{3}x} \right) + C_1 \]
\[\text{ And }\]
\[ I_2 = \int\frac{2x \text{ dx}}{x^4 + x^2 + 1}\]
\[\text{ Putting x}^2 = t\]
\[ \Rightarrow 2x \text{ dx  }= dt\]
\[ I_2 = \int \frac{dt}{t^2 + t + 1}\]
\[ = \int\frac{dt}{t^2 + t + \left( \frac{1}{2} \right)^2 - \left( \frac{1}{2} \right)^2 + 1}\]
\[ = \int\frac{dt}{\left( t + \frac{1}{2} \right)^2 + \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2}\]
\[ = \frac{2}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{t + \frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \right) + C_2 \]
\[ = \frac{2}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2t + 1}{3} \right) + C_2 \]
\[ \therefore I = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{x^2 - 1}{\sqrt{3}x} \right) - \frac{2}{\sqrt{3}} \tan^{- 1} \left( \frac{2 x^2 + 1}{\sqrt{3}} \right) + C\]

shaalaa.com
  क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
अध्याय 19: Indefinite Integrals - Exercise 19.31 [पृष्ठ १९०]

APPEARS IN

आरडी शर्मा Mathematics [English] Class 12
अध्याय 19 Indefinite Integrals
Exercise 19.31 | Q 9 | पृष्ठ १९०

वीडियो ट्यूटोरियलVIEW ALL [1]

संबंधित प्रश्न

\[\int \left( \sqrt{x} - \frac{1}{\sqrt{x}} \right)^2 dx\]

\[\int\frac{5 \cos^3 x + 6 \sin^3 x}{2 \sin^2 x \cos^2 x} dx\]

` ∫  {cosec x} / {"cosec x "- cot x} ` dx      


\[\int\frac{1}{\text{cos}^2\text{ x }\left( 1 - \text{tan x} \right)^2} dx\]

\[\int\frac{\sin 2x}{\sin \left( x - \frac{\pi}{6} \right) \sin \left( x + \frac{\pi}{6} \right)} dx\]

`  =  ∫ root (3){ cos^2 x}  sin x   dx `


\[\int\frac{\sin\sqrt{x}}{\sqrt{x}} dx\]

\[\  ∫    x   \text{ e}^{x^2} dx\]

\[\int \tan^3 \text{2x sec 2x dx}\]

\[\int\frac{e^x}{\left( 1 + e^x \right)\left( 2 + e^x \right)} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{\left( x - \alpha \right)\left( \beta - x \right)}} dx, \left( \beta > \alpha \right)\]

\[\int\frac{\sec^2 x}{\sqrt{4 + \tan^2 x}} dx\]

\[\int\frac{1}{x^{2/3} \sqrt{x^{2/3} - 4}} dx\]

`  ∫ \sqrt{"cosec x"- 1}  dx `

\[\int\frac{\left( x - 1 \right)^2}{x^2 + 2x + 2} dx\]

\[\int\frac{x + 2}{\sqrt{x^2 + 2x - 1}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{3 + 2 \cos^2 x} \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{\sin^2 x + \sin 2x} \text{ dx }\]

\[\int x^2 \sin^2 x\ dx\]

\[\int2 x^3 e^{x^2} dx\]

\[\int \sin^{- 1} \sqrt{x} \text{ dx }\]

\[\int \sin^{- 1} \left( 3x - 4 x^3 \right) \text{ dx }\]

\[\int\frac{x \sin^{- 1} x}{\sqrt{1 - x^2}} dx\]

\[\int e^x \sec x \left( 1 + \tan x \right) dx\]

\[\int e^x \frac{\left( 1 - x \right)^2}{\left( 1 + x^2 \right)^2} \text{ dx }\]

\[\int e^x \frac{1 + x}{\left( 2 + x \right)^2} \text{ dx }\]

\[\int\frac{e^x}{x}\left\{ \text{ x }\left( \log x \right)^2 + 2 \log x \right\} dx\]

\[\int\frac{1}{\left( 1 + x^2 \right) \sqrt{1 - x^2}} \text{ dx }\]

\[\int\left( x - 1 \right) e^{- x} dx\] is equal to

\[\int\text{ cos x  cos  2x   cos  3x  dx}\]


\[\int\frac{\sin x}{\cos 2x} \text{ dx }\]

\[\int\frac{5x + 7}{\sqrt{\left( x - 5 \right) \left( x - 4 \right)}} \text{ dx }\]

\[\int\frac{x^3}{\sqrt{x^8 + 4}} \text{ dx }\]


\[\int\sqrt{a^2 - x^2}\text{  dx }\]

\[\int\sqrt{1 + 2x - 3 x^2}\text{  dx } \]

\[\int\left( 2x + 3 \right) \sqrt{4 x^2 + 5x + 6} \text{ dx}\]

\[ \int\left( 1 + x^2 \right) \ \cos 2x \ dx\]


\[\int \tan^{- 1} \sqrt{x}\ dx\]

\[\int \sin^{- 1} \sqrt{x}\ dx\]

Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×