Question

संकल्‍पना स्‍पष्‍ट करा.

कामगार चळवळ

Answer 1

1. एकोणीसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात भारतात कापड उद्योग आणि रेल्वे कंपन्यांचा उदय झाला. कामगारांनी अस्थिर रोजगार परिस्थिती, कंत्राटी कामगार प्रणाली, आर्थिक असुरक्षितता, कायदेशीर संरक्षणाचा अभाव, अमर्यादित कामाचे तास, कार्यस्थळी असुरक्षितता, आरोग्य धोके इत्यादी समस्यांवर उपाययोजना करण्याची मागणी केली.
2. १८९९ मध्ये रेल्वे कामगारांनी आपल्या मागण्यांसाठी संप केला.
3. नंतर, १९२० मध्ये कामगारांच्या समस्या सोडवण्यासाठी ऑल इंडिया ट्रेड युनियन काँग्रेस ही पहिली संघटना स्थापन करण्यात आली. स्वातंत्र्यानंतरच्या काळात, विशेषतः १९६० आणि १९७० च्या दशकात, कामगार चळवळ अधिक सक्रिय झाली आणि त्यांनी अनेक आंदोलनांचे आयोजन केले.
4. मात्र, १९८० च्या दशकात या चळवळी विघटित होऊ लागल्या. यावर ग्लोबलायझेशनचा मोठा परिणाम झाला.

Answer 2

1. १८५० नंतर भारतात कापड गिरण्या, रेल्वे कंपन्या असे उद्योग सुरू झाले. या औद्योगिकीकरणामुळे देशात कामगारांचा मोठा वर्ग निर्माण झाला.
2. पुढे त्यांच्या समस्या वाढल्या. या समस्या सोडवण्यासाठी १९२० मध्ये 'ऑल इंडिया ट्रेड युनियन काँग्रेस' स्थापन होऊन कामगार चळवळी जोम धरू लागल्या.
3. स्वातंत्र्योत्तर काळातही कामगारांचे प्रश्न सोडवण्यासाठी अनेक युनियन्सची स्थापना झाली. १९६० ते १९८० पर्यंत कामगार चळवळींचा प्रभाव होता. १९८० नंतर मात्र मुंबईतील कापड गिरणी कामगारांचा संप अयशस्वी झाल्यानंतर हळूहळू ही चळवळ विखुरली व कमकुवत झाली.
4. जागतिकीकरण आणि कंत्राटी कामगार पद्धतीने कामगार चळवळीवर मोठा आघात झाला आहे.