Question

खालील प्रश्‍नाचे उत्तर दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे ८० ते १०० शब्दांत लिहा.

खालील मूलभूत भावना स्पष्ट करा.
मुद्दे:

1. दुःख
2. भीती
3. आश्चर्य
4. तिरस्कार

Answer 1

1. दुःख: दुःख ही एक नकारात्मक मूलभूत भावना आहे. ती चिंता किंवा भीतीशी संबंधित असते. दुःखामुळे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम होतो. जेव्हा विविध शारीरिक किंवा मानसिक गरजा पूर्ण होत नाहीत किंवा अप्रिय परिस्थितीला सामोरे जावे लागते, तेव्हा दुःखाची अनुभूती होते.
2. भीती: धोकादायक परिस्थितीसमोर उभे राहिल्यावर निर्माण होणारी नकारात्मक भावना म्हणजे भीती. अशा प्रसंगी स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी भीती निर्माण होते आणि ‘लढा किंवा पळा’ अशी प्रतिक्रिया दिसून येते. उदाहरणार्थ, साप पाहिल्यावर व्यक्तीला भीती वाटते आणि तो सापावर हल्ला करण्याचा (लढा) किंवा तिथून दूर जाण्याचा (पळा) प्रयत्न करतो. भीतीमुळे शारीरिक व मानसिक आरोग्य बिघडू शकते.
3. आश्चर्य: आश्चर्य ही भावना सकारात्मक, नकारात्मक किंवा तटस्थ घटनांशी संबंधित असू शकते. उदाहरणार्थ, अचानक बक्षीस मिळणे (सकारात्मक), एखाद्या परिचित व्यक्तीला अचानक गंभीर आजार असल्याचे कळणे (नकारात्मक) किंवा अचानक वाहतुकीची गर्दी वाढणे (तटस्थ) अशा प्रसंगी आश्चर्य वाटते. काही वेळा आश्चर्य निर्माण करणाऱ्या घटनांमध्येही शरीर ‘लढा किंवा पळा’ या प्रतिक्रियेसाठी सज्ज होते.
4. तिरस्कार: मानवाच्या उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेत घातक किंवा अपायकारक घटकांपासून दूर राहण्यासाठी तिरस्कार ही भावना निर्माण झाली आहे. सांस्कृतिक विकासामुळे विविध गोष्टींविषयीही तिरस्कार निर्माण होतो. उदाहरणार्थ, खून, अत्याचार, चोरी, काळाबाजार, भ्रष्टाचार यांसारख्या घटनांमुळे सुसंस्कृत व्यक्तीच्या मनात नैतिक तिरस्कार उत्पन्न होतो.