जीवनात निर्माण झालेल्या अडचणींवर उपाय शोधण्याच्या प्रक्रियेला ‘समस्या परिहार’ म्हणतात.
- समस्या ओळखणे : समस्या परिहारातील पहिली पायरी म्हणजे समस्येची अचूक जाणीव करून घेणे. समस्या स्पष्ट समजली नाही तर तिचे निराकरण शक्य होत नाही. उदाहरणार्थ, रागावर नियंत्रण ठेवायचे असल्यास राग कशामुळे आणि किती येतो हे जाणून घेणे आवश्यक आहे.
- पर्याय शोधणे : दुसऱ्या टप्प्यात समस्येवर विविध उपाय शोधले जातात. एका समस्येसाठी अनेक पर्याय असू शकतात. जसे, अभ्यास लक्षात राहत नसल्यास मोठ्याने वाचणे, लिहून काढणे किंवा मित्रांशी चर्चा करणे असे उपाय विचारात घेता येतात.
- योग्य पर्याय निवडणे : तिसऱ्या टप्प्यात उपलब्ध पर्यायांपैकी योग्य पर्याय निवडला जातो. तर्कशुद्ध विचार करून सर्वात परिणामकारक उपाय स्वीकारला जातो. उदाहरणार्थ, सर्दी कमी करण्यासाठी गरम पाणी पिण्याचा पर्याय निवडणे.
- अंमलबजावणी व मूल्यांकन : शेवटी निवडलेल्या उपायाची अंमलबजावणी करून त्याचा परिणाम तपासला जातो. उपाय यशस्वी न झाल्यास पुन्हा सुरुवातीपासून विचार करून नवीन पर्याय निवडला जातो.
