Question

पुढील कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

१. उत्तरे लिहा. (२)

1. सुसंगतीचे महत्त्व

1. ___________
2. __________

2. वाईट गोष्टींचा मोह टाळण्यासाठी करावयाचे उपाय. (२)

1. ___________
2. ___________

सुसंगति सदा घडो; सुजनवाक्य कानीं पडो; कलंक मतिचा झडो; विषय सर्वथा नावडो; सदंघ्रिकमळी दडो; मुरडितां हटानें अडो; वियोग घडतां रडो; मन भवच्चरित्रीं जडो।। न निश्चय कधीं ढळो; कुजनविघ्नबाधा टळो; न चित्त भजनीं चळो; मति सदुक्तमार्गीं वळो;। स्वतत्त्व हृदया कळो; दुरभिमान सारा गळो; पुन्हां न मन हें मळो; दुरित आत्मबोधें जळो।। मुखीं हरि! वसो तुझी कुशलधामनामावली, क्षणांत पुरवील जी सकलकामना मावली;। कृपा करिशि तूं जगत्रयनिवास दासावरी, तशी प्रगट हे निजाश्रितजनां सदा सांवरी।।

3. खालील काव्यपंक्तींचा सरळ अर्थ तुमच्या शब्दांत लिहा. (२)

मुखीं हरि! वसो तुझी कुशलधामनामावली,
क्षणांत पुरवील जी सकलकामना मावली;।

4. काव्यसाैंदर्य. (२)

खालील काव्यपंक्तींतून व्यक्त होणारे विचार साैंदर्य स्पष्ट करा.

स्वतत्त्व हृदया कळो; दुरभिमान सारा गळो;
पुन्हां न मन हें मळो; दुरित आत्मबोधें जळो।।

Answer 1

१.

1. सुसंगतीचे महत्त्व

1. वाईट विचार, दोष निघून जातात.
2. ऐहिक सुखोपभोगांचा नेहमी वीट येतो.

2. वाईट गोष्टींचा मोह टाळण्यासाठी करावयाचे उपाय.

1. सदा सज्जनांच्या सहवासात राहावे व त्यांचे चांगले बोल ऐकावेत.
2. भगवंताच्या नामस्मरणात मनाला गुंतवावे.

3. हे हरि, माझ्या मुखात तुझ्या नामावलीचा सदा वास होवो तिच्यामुळे माझ्या संपूर्ण कामना पूर्ण होतील.

4. प्रस्तुत काव्यपंक्ती कवी मोरोपंतांच्या 'केकावली' या संग्रहातील 'भरतवाक्य' या पद्यरचनेतील आहे. या केकावलीतून कवी मोरोपंत सद्गृहस्थ किंवा सज्जन माणसांच्या संगतीचे व त्यांच्या विचारांच्या सान्निध्याचे महत्त्व सांगू पाहत आहेत.
          ही केकावली म्हणजे कवीने मनाला दिलेली शिकवण आहे. मनाने कधीही निश्चय भंग पावू देऊ नये, भजनापासून ढळू नये असे कवी म्हणतात. दुष्ट लोकांनी निर्माण केलेल्या विघ्नांची बाधा दूर व्हावी, सज्जनांनी सांगितलेल्या मार्गाकडे (भक्तिमार्ग) बुद्धी वळावी असे कवी मनाला आवाहन करत आहे. त्यामुळे, मनाला स्वतत्त्वाची खरी जाणीव होईल. अहंकार, अभिमान गळून जाईल व ते पवित्र होईल. त्या ज्ञानाच्या प्रकाशात सारे अज्ञान, मनाकडून कळत-नकळत घडलेले पाप भस्मसात व्हावे, असा सर्वसमावेशक, उद्बोधक विचार कवी येथे स्पष्ट करतात.