Question

पुढील कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

१) कोण ते लिहा. (२)

1. भातुकलीचा खेळ खेळणारी- ______
2. चेंडूचा खेळ खेळणारा- ______ 

२) आकृतिबंध पूर्ण करा.  (२)

1. मुलगी मुलाचा हा खेळ खेळून दाखवते.- ______
2. मुलगा गॅससमोर बसून ही कृती करतो.- ______

तापलेल्या उन्हाच्या आडोशाला बसून खेळते आहे एक मुलगी केव्हाची. मी पाहत राहते तिला माझ्या घराच्या झरोक्यातून. ती मांडीवर घेते बाहुलीला एका हातानं थोपटत तिला, चढवते आधण भाताचं भातुकलीतल्या इवल्याशा गॅसवर. बाजूला खेळतो आहे मुलगा हातात चेंडू घेऊन खूप उंच उडवून चेंडू नेमका झेलतो तो हातात. मुलगी पाहत राहते कौतुकानं त्याच्याकडे. अचानक बाजूला ठेवून बाहुलीला ती जवळ जाते त्याच्या. मुलगा दाखवतो तिला, आपलं कसब पुन्हा एकदा. मुलगी चेंडू मागते त्याच्याकडे तेव्हा तो हसून म्हणतो, 'तू भाजी बनव छानपैकी पाल्याची.' ती म्हणते, 'मी दोन्ही करू शकते एकाच वेळी. तू करशील?' मुलगा देतो चेंडू तिच्या हातात. उंच उडवलेला चेंडू आभाळाला शिवून नेमका येऊन पडतो तिच्या ओंजळीत. मुलगा पाहत राहतो आश्चर्यचकित. तशी हसून म्हणते ती, 'आता तू.' मांडी घालून मुलगा बसतो गॅससमोर. दोन्ही हातांनी थोपटत झोपवतो बाहुलीला प्रथम; मग शोधतो पातेलं भाजीसाठी... हळूहळू शिकेल तोही आपलं कसब दाखवतानाच घर सांभाळणं तापलेल्या उन्हाच्या आडोशाला बसून. माझ्या घराच्या झरोक्यातून दिसतं आहे एक आश्वासक चित्र उद्याच्या जगाचं जिथं खेळले जातील सारेच खेळ एकत्र. भातुकलीतून प्रवेशताना वास्तवात हातात हात असेल दोघांचाही ज्यावर सहज विसावेल बाहुली आणि चेंडू जोडीनं.

३) पुढील काव्यपंक्तींचा सरळ अर्थ लिहा.  (२)

तेव्हा तो हसून म्हणतो,
'तू भाजी बनवू छानपैकी पाल्याची.' ती म्हणते,
'मी दोन्ही करू शकते एकाच वेळी. तू करशील?'
मुलगा देतो चेंडू तिच्या हातात.

४) पुढील काव्यपंक्तींतून व्यक्त झालेला विचार तुमच्या शब्दांत लिहा.  (२)

भातुकलीतून प्रवेशताना वास्तवात
हातात हात असेल दोघांचाही
ज्यावर सहज विसावेल बाहुली आणि चेंडू जोडीनं.

Answer 1

१) 

1. भातुकलीचा खेळ खेळणारी- मुलगी
2. चेंडूचा खेळ खेळणारा- मुलगा

२)

1. मुलगी मुलाचा हा खेळ खेळून दाखवते.- चेंडू उडवून पकडण्याचा
2. मुलगा गॅससमोर बसून ही कृती करतो.- बाहुलीला थोपटून झोपवतो व भाजीसाठी पातेलं शोधतो.

३) मुलगी मुलाकडे चेंडू मागते तेव्हा तो हसून तिची चेष्टा करत म्हणतो – 'तू छानपैकी पाल्याची भाजी बनव.' त्याला वाटत असते, की आपल्याप्रमाणे हिला चेंडूचा खेळ जमणार नाही. (भाजी करणे हे तुझे काम! तुला पुरुषी कामे काय जमणार?) तेव्हा मुलगी त्याला 'मी दोन्ही कामे एकाच वेळी करू शकते. तू करू शकशील का?' असा उलट प्रश्न विचारते. मुलगा स्वतःचा चेंडू तिच्या हाती देतो.

४) 'आश्वासक चित्र' या कवयित्री नीरजा यांच्या कवितेत स्त्री-पुरुष समानतेचे एक आश्वासक चित्र रेखाटले आहे. ते भविष्यात प्रत्यक्ष साकार होईल असा विचार येथे मांडला आहे. भातुकली व चेंडू हे खेळ स्त्री-पुरुषांच्या पारंपरिक कामांचे प्रतिनिधित्व करतात. भविष्यात त्यांनी एकमेकांच्या पारंपरिक भूमिकांतून बाहेर पडावे असे कवयित्रीला वाटते. स्त्री-पुरुषांनी समानतेचे जीवन स्वीकारावे, परस्पर सामंजस्य व सहकार्याने जीवन जगावे, असा सकारात्मक संदेश कवयित्री या कवितेतून देऊ पाहते.

प्रस्तुत कवितेतील मुलगी भातुकली बाजूला सारून 'चेंडू' हा तथाकथित पुरुषी खेळ खेळते आणि मुलगा चेंडू मुलीकडे देऊन स्त्रियांचा समजला जाणारा 'भातुकली' खेळ खेळू लागतो. ह्या बदलत्या चित्रातून कवयित्रीला अशी आशा वाटत आहे, की ही मुले भविष्यात मोठी होऊन पारंपरिक भूमिकांतून बाहेर पडतील. परस्पर सामंजस्य व सहकार्याने जीवन जगतील; ज्यामुळे आजच्या पुरुषप्रधान संस्कृतीतील स्त्री-पुरुषांतील भेदाभेद नष्ट होतील. ज्या सहजतेने ही मुले एकमेकांचे खेळ खेळतात, त्याच सहजतेने ही मुले उद्या मोठी झाल्यावर प्रत्यक्ष जीवनात एकमेकांची कामे करतील. दोघे मिळून सर्व जबाबदाऱ्या उचलतील, याची कवयित्रीला खात्री वाटते. स्त्री-पुरुष समानतेचे मूल्य रुजवणारा सार्वकालिक विचार येथे मांडला आहे.