Question

खालील प्रश्नाचे दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सविस्तर उत्तर लिहा.

सार्क (दक्षिण आशियाई प्रादेशिक सहकार संघटना) विषयी माहिती लिहा:

(अ) स्थापना व ध्येये

(ब) सार्क समोरील आव्हाने

(क) सार्कचे यश

Answer 1

(अ) स्थापना व ध्येये:

1. स्थापना:
   1. आशिया खंडात आर्थिक, सामाजिक विकासासाठी एखादी संघटना असावी असे बांगलादेशचे तत्कालीन प्रमुख झिया-उर-रहमान यांना वाटत होते.
   2. त्यांच्या कल्पनेतून बांगलादेश, भारत, भूटान, पाकिस्तान, श्रीलंका, मालदीव, नेपाळ या देशांच्या परराष्ट्र सचिवांची १९८१ मध्ये एक बैठक झाली. ही बैठक कोलंबाे येथे झाली.
   3. या बैठकीत प्रादेशिक सहकार्यासाठी नियोजन, कृषी, ग्रामीण विकास, आरोग्य, लोकसंख्या आणि व्यापार या विषयांवर सहकार्य करण्याचे ठरले.
   4. १९८३ मध्ये दिल्ली येथे या देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांची बैठक झाली. या बैठकीत सार्कचा जाहीरनामा प्रसिद्ध करण्यात आला.
   5. १९८५ मध्ये ढाका येथे सार्कची स्थापना झाली.
2. ध्येये:
   1. सदस्य राष्ट्रांच्या सर्वांगीण विकासासाठी सहकार्य करणे आणि विकासाचा वेग वाढविणे.
   2. दहशतवाद, अंमली पदार्थांची तस्करी अशा विघातक गोष्टींना विरोध करणे.
   3. परस्पर विश्वास वाढविण्यासाठी सामंजस्याचे वातावरण निर्माण करून समस्या निराकरण करणे.
   4. प्रादेशिक, विभागीय आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवर समविचारी संघटनांशी सहकार्य करणे.
   5. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सामायिक हितासाठी प्रयत्न करणे.

(ब) सार्क समोरील आव्हाने: सदस्य राष्ट्रांमधील आर्थिक विषमता, संरक्षणावरचा खर्च, दळणवळणाच्या अपुऱ्या सोयी, कृषी क्षेत्राचा अपुरा विकास, वाढता दहशतवाद, लोकसंख्या विस्फोट, अपुरा व्यापार, भिन्न राज्यपद्धती, धार्मिक-भाषिक विविधता असे अनेक प्रश्न सार्कसमोर आहेत.

(क) सार्कचे यश:

1. या संघटनेने आतापर्यंत काही क्षेत्रांत चांगली कामगिरी बजावली आहे. यात बांगलादेशमध्ये कृषी माहिती केंद्र सुरू करून बी-बियाणे, पशुधन आणि मत्स्योत्पादन यात संशोधन सुरू झाले.
2. ढाका येथे सार्क हवामान संशोधन केंद्र स्थापले, काठमांडूमध्ये अस्थिरोग निवारण केंद्र सुरू झाले.
3. सार्क देशांमध्ये पर्यटनास चालना देण्यात आली.
4. दक्षिण आशियातील गरिबी कमी करण्यासाठी सार्कने ‘आशिया प्रशांत क्षेत्रीय आर्थिक व सामाजिक मंडळ’ यांच्या मदतीने प्रयत्न केले.
5. व्यापार वृद्धीसाठी ‘उच्चस्तरीय आर्थिक सहकार्य मंडळ’ स्थापण्यात आले.
6. सार्क दस्तऐवज केंद्रांच्या माध्यमातून माहिती पुरविण्याची सोय करण्यात आली.
7. इस्लामाबाद येथे सार्क मनुष्यबळ विकास केंद्र स्थापण्यात आले.
8. अमली पदार्थ व्यापार विरोधी करार करण्यात आले.
9. डाकसेवा, दळणवळण अशासारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर समित्या स्थापण्यात आल्या.
10. दक्षिण आशियातील देशांमध्ये आपसातील व्यापार वृद्‌धिंगत व्हावा म्हणून १९९३ मध्ये ‘दक्षिण आशियाई प्राधान्य व्यापार करार’ (South Asian Preferential Trade Arrangement-SAPTA) आणि २००४ मध्ये ‘दक्षिण आशियाई मुक्त व्यापार क्षेत्र’ (South Asian Free Trade Area-SAFTA) हे दोन करार करण्यात आले.