Question

खालील प्रश्नाचे दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सविस्तर उत्तर लिहा.

राज्यांच्या पुनर्रचनेविषयी माहिती लिहा:

(अ) झारखंड

(ब) तेलंगणा

(क) उत्तराखंड

Answer 1

स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतात भाषावार प्रांतरचना झाल्यानंतर प्रथमच इसवी सन २००० मध्ये झारखंड व उत्तराखंड आणि २०१४ मध्ये तेलंगण या तीन स्वतंत्र घटक राज्यांची निर्मिती करण्यात आली.

(अ) झारखंड:

1. १९२९ मध्ये झारखंड राज्याची मागणी पुढे आली.
2. १९४७ मध्ये अखिल भारतीय झारखंड पार्टीची स्थापना होऊन राज्यनिर्मितीच्या मागणीला वेग देण्यात आला.
3. १९७३ मध्ये तत्कालीन राष्ट्रपती व प्रधानमंत्री यांना स्वतंत्र राज्यनिर्मितीचे निवेदन देण्यात आले.
4. १९९४ मध्ये बिहारच्या विधानसभेत झारखंड विकास स्वायत्त मंडळ स्थापनेचे विधेयक मंजूर झाले.
5. ऑगस्ट २००० मध्ये बिहारचे विभाजन करून स्वतंत्र झारखंड राज्य स्थापन करण्याची तरतूद असणारे विधेयक लोकसभेत मंजूर झाले.
6. १५ नोव्हेंबर २००० रोजी झारखंड हे स्वतंत्र राज्य अस्तित्वात आले.

(ब) तेलंगणा:

1. तेलंगणा हे राज्य २०१४ मध्ये अस्तित्वात आले.
2. हे राज्य त्यापूर्वी आंध्र प्रदेश या राज्याचा भाग होते.
3. तेलंगण राष्ट्रीय समितीने तेलंगण हे वेगळे राज्य घोषित करण्यासाठी आंदोलन सुरू केले.
4. २००१ मध्ये भारत सरकारने तेलंगण हे स्वतंत्र राज्य होणार असे जाहीर केले. २०१४ मध्ये संसदेने या प्रस्तावास मान्यता दिली.
5. २ जून २०१४ रोजी तेलंगण हे स्वतंत्र राज्य अस्तित्वात आले.

(क) उत्तराखंड:

1. गढवाल व कुमाऊँ भागातील जनतेने १९३० मध्येच उत्तराखंड राज्याची मागणी केली होती. १९३८ च्या काँग्रेस अधिवेशनात त्याला पाठिंबा देण्यात आला.
2. स्वातंत्र्योत्तर काळात फाजल अली आयोगाने उत्तराखंड राज्याची मागणी फेटाळली.
3. १९५७ पासून या भागातील जनतेने स्वतंत्र राज्यासाठी आंदोलन सुरू केले.
4. १९७३ मध्ये ‘उत्तराखंड पर्वतीय राज्य परिषद’ स्थापन झाली.
5. १९९४ मध्ये लोकआंदोलन तीव्र झाले.
6. लोकांच्या भावनेची दखल घेऊन उत्तरप्रदेश राज्याच्या विधानसभेत स्वतंत्र राज्याचा ठराव संमत करण्यात आला.
7. २००० मध्ये उत्तरांचल हे स्वतंत्र राज्य अस्तित्वात आले. पुढे त्याचे उत्तराखंड असे नामांतर झाले.