Question

मार्क्सवादी इतिहासलेखन म्हणजे काय?

Answer 1

स्वातंत्र्योत्तर काळात भारतीय इतिहासलेखनात जे नवे वैचारिक प्रवाह आढळून येतात; त्यात 'मार्क्सवादी इतिहासलेखन' हा एक प्रमुख प्रवाह आहे.

1. मार्क्सवादात वर्गसंघर्षावर भर दिलेला आहे. मार्क्सच्या विचारांवर आधारित जे इतिहासलेखन केले गेले त्याला 'मार्क्सवादी इतिहासलेखन' असे म्हणतात.
2. मार्क्सवादी इतिहासलेखनात आर्थिक व्यवस्थेतील उत्पादनाची साधने, पद्धती आणि उत्पादनाच्या प्रक्रियेतील मानवी संबंध यांचा प्रामुख्याने विचार केलेला आहे.
3. प्रत्येक सामाजिक घटनेचा सर्वसामान्य लोकांवर काय परिणाम होतो. याचे विश्लेषण करणे, हे मार्क्सवादी इतिहासलेखनाचे मुख्य सूत्र आहे.
4. मार्क्सवादी इतिहासकारांनी जातिव्यवस्थेत होत गेलेल्या बदलांचा अभ्यास केला. भारतातही या पद्धतीचा अवलंब कोसंबी, डांगे, शरद पाटील इत्यादींनी आपल्या इतिहासलेखनात प्रभावीपणे केलेला दिसून येतो.

Answer 2

प्रस्तावना: स्वातंत्र्योत्तरकाळातील इतिहासलेखनातील नवीन वैचारिक प्रवाहापैकी मार्क्सवादी इतिहासलेखन हा एक वैचारिक प्रवाह आहे.

१. मार्क्सवादी इतिहासलेखनामध्ये आर्थिक व्यवस्थेतील उत्पादनाची साधने, पद्धती आणि उत्पादनाच्या प्रक्रियेतील मानवी संबंध यांचा विचार मार्क्सवादी इतिहासलेखनामध्ये केंद्रस्थानी असतो.

२. प्रत्येक सामाजिक घटनेचा सर्वसामान्य लोकांवर काय परिणाम होतो याचे विश्लेषण करणे हे मार्क्सवादी इतिहासलेखनाचे महत्त्वाचे सूत्र आहे.

३. मार्क्सवादी इतिहासकारांनी समाजातील जातिव्यवस्था, होत गेलेल्या बदलांचा अभ्यास केला असून यामध्ये दामोदर कोसंबी, कॉमे्रड डांगे, रामशरण शर्मा, कॉम्रेड शरद पाटील यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे.

४. कॉम्रेड डांगे यांचे 'प्रिमिटिव्ह कम्युनिझम टु स्लेव्हरी' हे पुस्तक मार्क्सवादी इतिहासलेखनाचे उदाहरण आहे.

निष्कर्ष: अशाप्रकारे, मार्क्सवादी इतिहासलेखनाद्वारे सर्वसामान्य लोकांच्या प्रश्नांना वाचा फोडण्याचे काम करण्यात आले.