Advertisements
Chapters
*: उच्यारणस्थानानि
द्वितीयः अभ्यासः - सन्धय
क: स्वर-सन्धिः
ख: व्यञ्जन-सन्धिः
ग: विसर्ग-सन्धिः
तृतीयः अभ्यासः - शब्दरूपाणां प्रयोग
क: अजन्तशब्दाः
ख: हलन्तशब्दाः
ग: सर्वनाम
घ: सङ्ख्यावाचकशब्दाः
चतुर्थः अभ्यासः - धातुरूपाणां प्रयोग
क: लट्लकारः (वर्तमानकालः)
ख: लङ्लकारः (भूतकालः)
ग: लृट्लकारः (भविष्यत्कालः)
घ: लोट्लकारः (आदेशार्थे)
ङ: विधिलिङ्लकारः (सम्भावना)
पञ्चमः अभ्यासः - विभक्तीनां प्रयोगा
क: कारकपरिचयः
ख: प्रथमा-द्वितीया-विभवितति-प्रयोगः
ग: तृतीयाविभवितिप्रयोगः
घ: चतुर्थीविभक्तिप्रयोगः
ङ: पञ्चमीविभक्तिप्रयोगः
च: षष्ठीविभविततप्रयोगः
छ: सप्तमीविभक्तिप्रयोगः
ज: विहद्घावलोकनम्
षष्ठः अभ्यासः - प्रत्यय-प्रयोगः
क: क्तवा प्रत्ययः
▶ ख: ल्यप् प्रत्ययः
ग: तुमुन् प्रत्ययः
घ: क्तवतु-क्त-प्रत्ययौ
ङ: शत् प्रत्ययः
सप्तमः अभ्यासः
*: अव्ययानि
अष्टमः अभ्यासः
*: अपठितावबोधनम्
नवमः अभ्यासः - रचनात्मककार्यम्
क: पत्रलेखनम्
ख: चित्रवर्णनम्
ग: अनुच्छेदलेखनम्
घ: कथापूर्तिः
ङ: संवादलेखनम्
Advertisements
Solutions for Chapter ख: ल्यप् प्रत्ययः
Below listed, you can find solutions for Chapter ख of CBSE CBSE for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९.
CBSE solutions for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ ख ल्यप् प्रत्ययः ल्यप् प्रत्यय [Pages 143 - 144]
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
माधवस्य भार्या बालरक्षार्थं नकुलम् अव+स्था (णिच्) + ल्यप् .... स्नातुं गता।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
इमं पुत्रनिर्विशेषं नकुलं बालरक्षायां व्यवस्थाप्य ..... + ..... + ..... गच्छामि।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
बालकोऽनेन खादितः इति अव+धृ ( णिच् )+ल्यप् ..... नकुलं व्यापादितवान्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
उपकारकं नकुलं मृतं निरीक्ष्य ..... + ..... + ..... विषादम् अगच्छत्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
राजपुत्रः राजोचितं प्र + नम् + ल्यप् ..... जयघोषं करोति।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
प्रतापोऽपि स्वदेशं परित्यज्य ..... + ..... + ..... अन्यत्र प्रस्थितः।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
वृक्षम् आ + रुह + ल्यप् ..... दृश्यताम्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
अतः सर्वथा दैवम् आलस्यं च विहाय ..... + ..... + ..... पुरुषार्थः विधेयः।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
मुनिः ब्राह्मणगृहं प्र + आप् + ल्यप् ..... भिक्षामयाचत।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
सा विहस्य ..... + ..... + ..... अभाषत।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
तत् आ + कर्ण + ल्यप् ..... मुनिर्विस्मितः जातः।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
सः मुनिः समन्विष्य ..... + ..... + ..... + ..... तत्र उपागच्छत्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
धर्मव्याधस्य सर्वं क्रियाविधिम् अव + लोक + ल्यप् ..... परितुष्टः मुनिः गतवान्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
सः पुत्रः आचार्यम् उपेत्य ..... + ..... + ..... सर्वान् वेदान् सार्थान् अधीतवान्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
सः श्वेतकेतुः वेदान् अधि + इ + ल्यप् ..... पितुः सकाशम् आगच्छत्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
इदं निशम्य ..... + ..... + ..... अष्टावक्रः प्रत्यवदत्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
तस्य वक्रदेहं वि + ईक्ष + ल्यप् ..... पण्डिताः तारस्वरेण अहसन्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
तं हसन्तं विलोक्य ..... + ..... + ..... विद्वांसः स्तब्धाः अभवन्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
सभां प्र + विश + ल्यप् ..... पश्यामि यत् एते पण्डिताः मम वक्रदेहं दृष्ट्वा हसन्ति।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
भवतः दानशीलतां समाकर्ण्य ..... + ..... + ..... + ..... समागतोऽस्मि।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
नगरपालं सम + आ + हे + ल्यप् ..... आदिश्यताम्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
नगरे कृतनिवासम् अपठितं जनं निःसार्य ..... + ..... + ..... एषः पण्डितवरः वासयितव्यः।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
भोजः क्षणं वि + चर् (णिच्) + ल्यप् ..... अवदत्।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
तन्तुवायः राजानम् अभिवाद्य ..... + ..... + ..... गृहं प्रयाति।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
आह्लादकरं शब्दम् अनु + सु + ल्यप् ..... मुनिः अग्रे गतः।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
एतत् अवगत्य ..... + ..... + ..... सः अग्रे गतः।
प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा लिखत -
सः तृषाकुलतां वि + स्मु + ल्यप् ..... आश्रमम् आगच्छत्।
प्रथमवाक्यस्य वृत्तान्तर्गतेन क्रियापदेन सह 'ल्यप्' प्रत्ययं प्रयुज्य वाक्यमेकं रचयत।
शिष्यः विद्यालयं प्रविशति स: गुरुं प्रणमति।
प्रथमवाक्यस्य वृत्तान्तर्गतेन क्रियापदेन सह 'ल्यप्' प्रत्ययं प्रयुज्य वाक्यमेकं रचयत।
छात्रा सुधाखण्डम् आनयति। सा श्यामपट्टे लिखति।
प्रथमवाक्यस्य वृत्तान्तर्गतेन क्रियापदेन सह ‘ल्यप्’ प्रत्ययं प्रयुज्य वाक्यमेकं रचयत।
वानरः वृक्षम् आरोहति। सः जम्बूफलानि पातयति।
प्रथमवाक्यस्य वृत्तान्तर्गतेन क्रियापदेन सह ‘ल्यप्’ प्रत्ययं प्रयुज्य वाक्यमेकं रचयत।
आरक्षकाः सीमाप्रदेशं प्राप्नुवन्ति। ते देशं रक्षन्ति।
प्रथमवाक्यस्य वृत्तान्तर्गतेन क्रियापदेन सह ‘ल्यप्’ प्रत्ययं प्रयुज्य वाक्यमेकं रचयत।
देशभक्ताः मातृभूमिं प्रणमन्ति। ते सुखं लभन्ते।
CBSE solutions for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ ख ल्यप् प्रत्ययः मिश्रितप्रश्ना: [Pages 145 - 148]
अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदे तुमुन्/क्त्वा/ल्यप् इति प्रत्ययाः प्रयुक्ताः। चित्रानुसारं तेषाम् अर्थं प्रयोगं च अवगच्छन्तु -
- बालकः स्नातुं गच्छति।
- सः स्नात्वा वस्त्राणि धारयति।
- सुशीला दुग्धं क्रेतुं गच्छति।
- दुग्धं क्रीत्वा आगच्छति।
- अहं पठितुं वाचनालयं गच्छामि।
- अहं पठित्वा आपणं प्रविशामि।
- खगाः विहर्तुम् आकाशे उड्डयन्ते।
- ते विहत्य नीडेषु प्रविशन्ति।
अधोलिखित वाक्य कोष्ठके निर्दिष्टधातोः तुमुन्/क्त्वा-प्रत्ययान्तपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत -
धेनवः ______ क्षेत्रं गच्छन्ति। (चर)
ताः ______ गृहम् आगच्छन्ति।
अधोलिखित वाक्य कोष्ठके निर्दिष्टधातोः तुमुन्/क्त्वा-प्रत्ययान्तपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत -
रमेशः भोजनं ______ पाकशालाम् उपविशति। (कृ)
सः भोजनं ______ हस्तौ प्रक्षालयति।
अधोलिखित वाक्य कोष्ठके निर्दिष्टधातोः तुमुन्/क्त्वा-प्रत्ययान्तपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत -
सरला ईश्वरं ______ मालां जपति। (स्मृ)
सा ईश्वरं ______ शान्तिम् आप्नोति।
अधोलिखित वाक्य कोष्ठके निर्दिष्टधातोः तुमुन्/क्त्वा-प्रत्ययान्तपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत -
बालाः ______ उपवनं धावन्ति। (क्रीड)
ते ______ स्वस्वगृहं गच्छन्ति।
अधोलिखित वाक्य कोष्ठके निर्दिष्टधातोः तुमुन्/क्त्वा-प्रत्ययान्तपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत -
मूषकं ______ मार्जारः धावति। (ग्रह)
तं ______ मार्जारः भक्षयति।
अधः सम्भाषणे केचन शब्दाः ‘क्त्वा’ ‘ल्यप्’ ‘तुमुन्’-प्रत्ययान्ताः सन्ति। तान् चित्वा समक्षं दत्ते रिक्तस्थाने लिखन्तु।
| सुधेशः | मनीषे! अहं पठित्वा वृक्षम् आरोहामि। | (पठित्वा) |
| मनीषा | सुधेश! वृक्षम् आरुह्य किं करोमि? | 1. (.....) |
| सुधेशः | अत्र आगत्य स्वयम् एव पश्य। | 2. (.....) |
| मनीषा | परम् अहं वृक्षम् आरोहुं न शक्नोमि। | 3. (.....) |
| सुधेशः | अस्तु! अहं पक्वानि आम्राणि पातयामि। | |
| तानि निरीक्ष्य गणयित्वा च करण्डके स्थापय। | 4. (.....) | |
| मनीषा | शीघ्रं कुरु वानराः आगच्छन्ति। तान् दृष्ट्वा अहं भीता। | 5. (.....) |
| सुधेशः | आम्राणि गृहीत्वा धावित्वा च गृहं गच्छ। | 6. (.....) |
| मनीषा | त्वम् अचिरात् कूर्दित्वा अवलम्ब्य अधः आगच्छ। | 7. (.....) |
| (उभौ उत्प्लुत्य गृहं धावतः) | (.....) |
गोविन्दः धनिकपरिवारस्य एकः उदारः आदर्शः च बालकः। सः प्रतिदिनं किं किं करोति इति अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठके प्रदत्तौ प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य उदाहरणानुसारं वाक्यानि रचयन्तु।
| गोविन्दः | पाठं (पठ्+क्त्वा) गृहम् आगच्छति। | 1. गोविन्दः पाठं पठित्वा गृहम् आगच्छति। |
| विद्यालयात् (आ+गम्+ल्यप्) भोजनं खादति। | 2. ...... | |
| प्रातः (भ्रम्+तुमुन्) उद्यानं गच्छति। | 3. ..... | |
| पुस्तकानि (क्री+तुमुन्) जनकेन सह याति। | 4. ..... | |
| प्रसन्नः (भू+क्त्वा) सर्वान् प्रीणयति। | 5. ..... | |
| वृक्षेभ्यः जलं (दा+क्त्वा) पर्यावरणं रक्षति। | 6. ..... | |
| रामायणं (सम्+पठ्+ल्यप्) शान्तिं लभते। | 7. ..... | |
| दीनेभ्यः धनादिकं (प्र+दा+ल्यप्) समाजं सेवते। | 8. ..... |
अधोदत्तायां तालिकायां पञ्चकर्तारः यैः पृथक् पृथक् कार्यं क्रियते। कर्तारम् आश्रित्य दशवाक्यानि रचयन्तु।
| रेखा | गृहं | गत्वा | पठति |
| पङ्कजः | क्रीडनकानि | क्रेतुं | गच्छति |
| मित्रं | वेदान् | अधीत्य | प्रसीदति |
| सः | देशं | रक्षितुं | सङ्कल्पते |
| सा | दुग्धं | पीत्वा | वर्धते |
- पङ्कजः वेदान् अधीत्य प्रसीदति।
- ........।
- ........।
- ........।
- ........।
- ........।
- ........।
- ........।
- ........।
- ........।
| किं किं कृत्वा | विकासः जीवनं यापयति। | किं किं च न कृत्वा |
| 1. गङ्गाजलं (पा+क्त्वा) | असत्यं न (वद्+क्त्वा) | |
| 2. अम्बां (सेव्+क्त्वा) | न दुःखी (भू+क्त्वा) | |
| 3. प्रातः (उत्+स्था+ल्यप्) | न उद्याने (परि+भ्रम+ल्यप्) | |
| 4. दुग्धम् (आ+पा+ल्यप्) | न अस्वस्थतां (प्र+आप्+ल्यप्) | |
| 5. सज्जनान् (परि+त्रै+ल्यप्) | न दुर्जनान् (उप+सेव्+ल्यप्) | |
| 6. मृगचर्मणि (उप+विश्+ल्यप्) | न अनीश्वरं (दानवं) (सम्+स्तु+ल्यप्) |
उदाहरणम्:
- विकासः गङ्गाजलं पीत्वा असत्यं न उदित्वा जीवनं यापयति।
- ......।
- ......।
- ......।
- ......।
- ......।
अत्र चित्रस्य मध्ये ल्यप् प्रत्ययस्य ‘य’ वर्तते। कोष्ठकेभ्यः ‘उपसर्ग + धातु + य’ योगेन पदानि रचयन्तु।
यथा - परि + श्रम् + य = परिश्रम्य
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
- ...
Solutions for ख: ल्यप् प्रत्ययः
CBSE solutions for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ chapter ख - ल्यप् प्रत्ययः
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ CBSE ख (ल्यप् प्रत्ययः) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ chapter ख ल्यप् प्रत्ययः are .
Using CBSE संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ solutions ल्यप् प्रत्ययः exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter ख, ल्यप् प्रत्ययः संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ additional questions for Mathematics संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
