Advertisements
Chapters
*: उच्यारणस्थानानि
द्वितीयः अभ्यासः - सन्धय
क: स्वर-सन्धिः
ख: व्यञ्जन-सन्धिः
ग: विसर्ग-सन्धिः
तृतीयः अभ्यासः - शब्दरूपाणां प्रयोग
क: अजन्तशब्दाः
ख: हलन्तशब्दाः
ग: सर्वनाम
घ: सङ्ख्यावाचकशब्दाः
चतुर्थः अभ्यासः - धातुरूपाणां प्रयोग
क: लट्लकारः (वर्तमानकालः)
ख: लङ्लकारः (भूतकालः)
ग: लृट्लकारः (भविष्यत्कालः)
घ: लोट्लकारः (आदेशार्थे)
ङ: विधिलिङ्लकारः (सम्भावना)
पञ्चमः अभ्यासः - विभक्तीनां प्रयोगा
क: कारकपरिचयः
ख: प्रथमा-द्वितीया-विभवितति-प्रयोगः
ग: तृतीयाविभवितिप्रयोगः
घ: चतुर्थीविभक्तिप्रयोगः
ङ: पञ्चमीविभक्तिप्रयोगः
च: षष्ठीविभविततप्रयोगः
छ: सप्तमीविभक्तिप्रयोगः
ज: विहद्घावलोकनम्
षष्ठः अभ्यासः - प्रत्यय-प्रयोगः
क: क्तवा प्रत्ययः
ख: ल्यप् प्रत्ययः
ग: तुमुन् प्रत्ययः
घ: क्तवतु-क्त-प्रत्ययौ
ङ: शत् प्रत्ययः
सप्तमः अभ्यासः
*: अव्ययानि
अष्टमः अभ्यासः
*: अपठितावबोधनम्
नवमः अभ्यासः - रचनात्मककार्यम्
क: पत्रलेखनम्
ख: चित्रवर्णनम्
ग: अनुच्छेदलेखनम्
▶ घ: कथापूर्तिः
ङ: संवादलेखनम्
Advertisements
Solutions for Chapter घ: कथापूर्तिः
Below listed, you can find solutions for Chapter घ of CBSE CBSE for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९.
CBSE solutions for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ घ कथापूर्तिः कथापूर्ति: [Pages 203 - 205]
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एकदा भीषणे ग्रीष्मकाले सर्वत्र शुष्कम् अभवत्। वने एकः काकः (1) ..... आसीत्। सः जलस्य अन्वेषणाय (2) ..... भ्रमति स्म। सः कुत्रापि (3) ..... न अपश्यत्। जलम् अन्विष्यन् सः (4) ..... बहुदूरम् अगच्छत्। तत्र सः एकं (5) ..... अपश्यत्। घटं दृष्ट्वा सः प्रसन्नः अभवत्। किन्तु घटे जलम् (6) ..... आसीत्। सः अचिन्तयत् - जलं कथं पिबामि? सः एकम् (7) ..... अचिन्तयत्। सः काकः (8) ..... आनीय एकम् एकं शिलाखण्डं घटे अक्षिपत्। शनैः शनैः जलम् (9) ..... आगच्छत्। एवं जलं पीत्वा सः काकः (10) ..... अभवत्।
| जलम्, घटम्, उपरि, पिपासितः, प्रसन्नः, उपायम्, शिलाखण्डान्, इतस्ततः, अल्पम्, वने। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
गङ्गातटे कश्चन (1) ..... वसति स्म। सः सर्वेषां प्राणिनां सदा उपकारं करोति स्म। यः कश्चन तस्य अपकारं करोति तमपि सः उपकरोति स्म। सः प्रतिदिनं (2) ..... स्नानं करोति स्म। एकदा सः स्नानार्थं (3) ..... गतवान्। सः नद्याः प्रवाहे प्रवहन्तम् एकं वृश्चिकं दृष्टवान्। सः तं वृश्चिकं हस्तेन (4) ..... गङ्गातटे च तं स्थापयितुं प्रयत्नम् अकरोत्। किन्तु (5) ..... साधोः हस्ते अदशत्। यदा साधुः वृश्चिकम् अत्यजत् तदा वृश्चिकः (6) ..... पतितः। पुनः साधुः हस्तेन गृहीत्वा तं गङ्गातटे स्थापयितुं प्रयत्नम् अकरोत्। वृश्चिकः पुनः हस्ते (7) ..... अकरोत्। एवं प्रकारेण साधुः बहुवारं वृश्चिकं गृहीतवान्। वृश्चिकः अपि (8) ..... दशनं कृतवान्। गङ्गातटे कश्चन पुरुषः आसीत्। सः एतत्सर्वं पश्यति स्म। सः उक्तवान् - ‘महाराज! एषः वृश्चिकः (9) ..... अस्ति अतः पुनः पुनः दशति। भवान् किमर्थं वारं वारम् एतं (10) ..... इच्छति? एतं वृश्चिकं त्यजतु।’ इति। साधुः प्रत्यवदत् - यदा एषः क्षुद्रजीवः स्वस्य दृष्टप्रकृतिं न त्यजति तर्हि अहं किमर्थं स्वस्य स्वभावं त्यजेयम्?
| जले, दुष्टः, साधुः, दशनम्, गङ्गानद्याम्, रक्षितुम्, नदीम्, गृहीतवान्, पुनः-पुनः, वृश्चिकः। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एकः बालकः आसीत्। सः पठने बहुकुशलः नासीत्। परन्तु सः स्वभावेन (1) ..... आसीत्। एकदा तस्य वार्षिकी परीक्षा आसीत्। सः परीक्षायै विद्यालयं गच्छति स्म। विद्यालयं गच्छन् सः मार्गे एकं (2) ..... अपश्यत्। सः वृद्धः रुग्णः आसीत्। बालः तं वृद्धं (3) ..... नीतवान्। यद्यपि तस्य परीक्षायै विलम्बः भवति स्म तथापि सः (4) ..... समीपे एव अतिष्ठत्। तं वृद्धं चिकित्सालयं प्राप्य किञ्चिद् विलम्बेन सः विद्यालयं प्राप्तः। अतः तस्मिन् दिने तस्य (5) ..... नाभवत्। सः गृहम् आगतवान्। सः कमपि किञ्चिदपि न अकथयत्। (6) ..... दिवसे यदा सः विद्यालयं गतः तदा प्रधानाचार्यः तम् आहूतवान्। प्रधानाचार्यः तस्य (7) ..... धन्यवादम् अकरोत्। सः बालम् अकथयत् यत् ह्यः त्वं यस्य वृद्धस्य सहायतां कृतवान् सः मम (8) ..... अस्ति। सः केनापि कारणेन ममोपरि रुष्टः आसीत्। सः रुग्णः अपि (9) ..... बहिः निर्गतः। चिन्तां मा कुरु, तव परीक्षा पुनः भविष्यति। अग्रिमे दिवसे सः बालः प्रार्थना-सभायां (10) ..... अभवत्।
| पिता, दयालुः, वृद्धम्, गृहात्, परीक्षा, सम्मानितः, बालकस्य, अन्यस्मिन्, वृद्धस्य, चिकित्सालयम्। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एकस्मिन् ग्रामे एकः (1) ..... आसीत्। सः प्रतिदिनं पर्वतेषु (2) ..... चारयति स्म। सः उदण्डस्वभावेन प्रतिदिनम् उच्चैः (3) ..... “भो मित्राणि एकः (4) ..... आगच्छत् सः मम (5) ..... अनयत्।” यदा (6) ..... तत्र प्राप्तवन्तः तदा सः हसन् वदति स्म यद् अहं तु उपहासं कुर्वन्नासम् इति। एकदा तस्य कथनं सत्यम् अभवत्। तत्र वस्तुत एव एकः शृगालः आगच्छत्। सः बालकः पुनः पुनः उच्चैः (7) ..... अकरोत्। परन्तु कोऽपि तस्य (8) ..... न अकरोत्। शृगालः तस्य (9) अजाम् .....। अन्ते सः मूर्खः (10) ..... अकरोत्।
| अजाः, शृगालः, पश्चात्तापम्, ग्रामवासिनः चीत्कारम्, अजाम्, बालकः, अखादत्, वदति स्म, विश्वासम्। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एषः समुद्रतटः। अत्र जनाः (1) ..... आगच्छन्ति। केचन तरङ्गैः क्रीडन्ति केचन च (2) ..... जलविहारं कुर्वन्ति। तेषु केचन कन्दुकेन (3) .....। बालिकाः बालकाः च बालुकाभिः (4) ..... रचयन्ति। मध्ये मध्ये तरङ्गाः बालुकागृहं प्रवाहयन्ति। एषा क्रीडा प्रचलति एव। (5) ..... न केवलं पर्यटन-स्थानानि एव सन्ति अपितु अत्र मत्स्यजीविनः अपि स्वजीविकां चालयन्ति। अस्माकं देशे (6) ..... समुद्रतटाः सन्ति। एतेषु मुम्बई-गोवा-कोच्चि-कन्याकुमारी-विशाखापत्तनम्-पुरी इत्येताः प्रमुखाः समुद्रतटाः (7) ..... प्रसिद्धाः सन्ति। गोवातटः वैदेशिक-पर्यटकेभ्यः समधिकं रोचते। विशाखापत्तनम् इति (8) ..... वैदेशिक-व्यापाराय (9) ..... अस्ति। कोच्चितटः नारिकेल-फलेभ्यः ज्ञायते। मुम्बई-नगरस्य जुहू-तटे सर्वे (10) ..... स्वैरं विहरन्ति। चेन्नई-नगरस्य मेरीना-तटः देशस्य सागर-तटेषु दीर्घतमः अस्ति।
| प्रसिद्धः, जनाः, बहवः, क्रीडन्ति, नौकाभिः, बालुकागृहम्, पर्यटनाय, अतीव, तटः, समुद्रतटाः। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एकदा दश बालकाः (1) ..... नदीम् अगच्छन्। ते नदीजले चिरं स्नानम् (2) .....। ततः ते तीर्त्वा पारं गताः। तदा तेषां (3) ..... अपृच्छत् अपि सर्वे बालकाः (4) ..... उत्तीर्णाः? तदा कश्चित् बालकः (5) ..... एकः, द्वौ, त्रयः, चत्वारः, पञ्च, षट्, सप्त अष्टौ, नव इति। सः आत्मानं न अगणयत्। अतः सः अवदत् – नव एव (6) ..... दशमः न अस्ति। पुनः अपरः (7) ..... अपि आत्मानं त्यक्त्वा अन्यान् (8) ..... अगणयत्। तदा अपि (9) ..... एव आसन्। अतः ते निश्चयम् अकुर्वन् यत् दशमः (10) ..... निमग्नः। अतः ते दुःखिताः अभवन्। पश्चात् यदा नायकः एव स्वयं बालकानां गणनाम् अकरोत् तदा सर्वे दश बालकाः उपस्थिताः आसन्।
| नव, नद्याम्, सन्ति, नायकः, स्नानाय, अकुर्वन्, नदीम्, अगणयत्, बालकः, बालकान्। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
मुखे रोटिकाखण्डं गृहीत्वा एकः काकः एकस्मिन् (1) ..... उपविष्टः आसीत्। किञ्चित् कालानन्तरम् एकः (2) ..... तत्र आगच्छत्। रोटिकां (3) ..... खादितुम् इच्छन् शृगालः तं काकं दृष्ट्वा (4) ..... भो मित्र! खगेषु भवान् एव सुन्दरः, चतुरः, (5) ..... च अस्ति। अतः कृपया किमपि गीतं गायतु। श्रोतु मे महती (6) ..... अस्ति। परन्तु काकोऽपि चतुरः आसीत्। (7) ..... पादयोः अधः स्थापयित्वा काकः अवदत्-रे! नाहं (8) ..... मूर्खः अस्मि। गताः ते दिवसाः। इतः गच्छतु (9) ..... इति। काकस्य उत्तरं श्रुत्वा (10) ..... शृगालः शिरः नत्वा ततः पलायितः।
| भवान्, शृगालः, वृक्षे, लज्जितः, अवदत्, मधुरगायकः, पूर्ववत्, छलेन, इच्छा, रोटिकाखण्डम्। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
अहं पुस्तकम्। यः एषः (1) ..... उपरि शिरः प्रस्थाप्य स्वपिति, मम स्वामी अस्ति। अहं तु अतीव सन्नस्तम् अस्मि। स्थाने-स्थाने मम पृष्ठेषु लेखन्या (2) ..... कारिताः। मम पृष्ठानाम् अधिकांशाः कोणाः तु परिवर्तनेन (3) ..... जाताः। नानावर्णैः (4) ..... मम चित्राणि अस्य द्विवर्षीयभ्रात्रा नष्टीकृतानि। सः माम् (5) ..... स्थापयित्वा क्रीडामग्नः भवति। तेन (6) ..... मम मुखम् एव कृष्णमसी (7) ..... दूषितम्। मया श्रुतं यत् बालकेषु कृतान् अत्याचारान् अधिकृत्य मानवाधिकारदिवसाः (8) .....। अहं कथयामि यत् (9) ..... अपि आयोजनीयः, येन मदीयबन्धुबान्धवानाम् अपि (10) ..... स्यात्।
| पुस्तकाधिकारदिवसः, भग्नाः, मम, शिशुना, जीवनरक्षा, व्रणाः, इतस्ततः, आयोज्यन्ते, पातयित्वा, अलङ्कृतानि। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एकः भिक्षुकः आसीत्। (1) ..... सः ग्रामं ग्रामं नगरं नगरं च सर्वत्र अटति स्म। एकदा सः कस्यचित् धनिकस्य गृहं प्राप्तवान्। (2) ..... बहिः स्थितः सः कञ्चित् अस्पष्टं शब्दं श्रुतवान्। पुनः समीपं गत्वा सः अशृणोत् यत् तस्य गृहस्य (3) ..... ईश्वरं प्रार्थयन् वदति स्म- ‘हे देव! मह्यं (4) ..... ददातु।’ भिक्षुकः ‘अहो! अयं तु स्वयमेव (5) .....’ इति चिन्तयित्वा अग्रे (6) .....। अग्रे गत्वा सः अपश्यत् यद् (7) ..... गृहे एकः व्यापारी प्रार्थयते स्म-‘भगवति! मम (8) ..... लाभः भवतु। भिक्षुकः चिन्तितवान् अरे! एते तु महत्तरां (9) ..... याचन्ते। अहं तु केवलं भोजनं याचे। अहम् एव (10) ..... यतः अहं सन्तुष्टः अस्मि इत्येव चिन्तयन् सः तद्गृहं विहाय अग्रे अगच्छत्।
| भिक्षाम्, व्यापारे, भाग्यवान्, अगच्छत्, गृहात्, स्वामी, अन्यस्मिन्, भिक्षाटनाय, सन्तानम्, याचकः। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
एकदा अमेरिकादेशे (1) ..... आवासार्थं भवनानां निर्माणकार्यं प्रचलति स्म। तत्र एकः विशालः (2) ..... भवननिर्माणकार्ये बाधकः आसीत्। केचन (3) ..... तं विशालं काष्ठखण्डम् उत्थापयितुं प्रयत्नशीलाः आसन्। काष्ठखण्डस्य भारः (4) ..... आसीत् तस्मात् ते तं काष्ठखण्डम् किञ्चिदपि उत्थापयितुम् (5) ..... आसन्। तेषां सैनिकानां नायकः अपि तत्र (6) ..... आसीत्। परं सः दूरतः एव तान् अधिकबलप्रयोगाय वारं वारम् (7) .....। तस्मिन्नेव काले एकः अश्वारोही तत्र आगच्छत्। सः अश्वात् अवतीर्य सैनिकानां (8) ..... संलग्नः अभवत्। काष्ठखण्डः वाहने आरोपितः। अश्वारोही (9) ..... अवदत् - पुनरपि यदा आवश्यकता भवेत्, स्वदेशस्य राष्ट्रपति वाशिङ्गटनं मां स्मरत। सेनानायकः तु इदं श्रुत्वा (10) ..... पतित इव अभवत्।
| सैनिकाः, असमर्थाः, आदिशति स्म, आकाशात्, सेनानायकम्, सहायतायाम्, सैनिकानाम्, उपस्थितः, अत्यधिकः, काष्ठखण्डः। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायाः सहायतया पूरयित्वा उत्तर-पुस्तिकायां लिखत -
आम्रवृक्षस्य अधः उपविष्टः एकः नरः (1) ..... लतासु विशालफलानि दृष्ट्वा (2) ..... “मूर्खः ईश्वरः लतासु विशालानि फलानि (3) ..... विशाले वृक्षे तु लघूनि फलानि। (4) ..... वेगेन सहसा एकम् (5) ..... तस्य शिरसि अपतत्। सः अचिन्तयत् यदि वृक्षे विशालफलं स्यात् तर्हि मम शिरः तु भग्नम् एव भवेत्। ननु अहमेव मूर्खः, ईश्वरः तु बुद्धिमान् अस्ति।
| आम्रफलम्, पवनस्य, कोमलासु, अकथयत्, रोपयति। |
Solutions for घ: कथापूर्तिः
CBSE solutions for संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ chapter घ - कथापूर्तिः
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ CBSE घ (कथापूर्तिः) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ chapter घ कथापूर्तिः are .
Using CBSE संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ solutions कथापूर्तिः exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter घ, कथापूर्तिः संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ additional questions for Mathematics संस्कृत मणिका प्रथमो भाग कक्षा ९ CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
