CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter * - वाच्यम् [Latest edition]
Chapters
प्रथम: अभ्यास: - सन्धयः:
(क): स्वरसन्धय:
(ख): व्यजञ्जनसन्धय:
(ग): विसर्गसन्धि:
द्वितीय: अभ्यास: - समासा:
(क): अव्ययीभाव समास:
(ख): तत्पुरुषा:
(ग): द्वन्द्वसमास:
(घ): बहुव्रीहि:
तृतीय: अभ्यास: - प्रत्यया:
(क): कृत्प्रत्ययाः
(ख): तद्धितप्रत्यया:
(ग): स्त्रीप्रत्ययौ:
चतुर्थ: अभ्यास:
▶ *: वाच्यम्
पञ्चम: अभ्यास:
*: सङ्ख्या
षष्ठ: अभ्यास
*: समयः
सप्तम: अभ्यास:
*: अव्ययानि
अष्टम: अभ्यास
*: अशुद्धिसंशोधनम्
नवम: अभ्यास: रचनात्मककार्यम्
(क): चित्रवर्णनम्
(ख): अनुच्छेदलेखनम्
(ग): पत्रलेखनम्
(घ): संवादलेखनम्
(ड़): कथापूर्तिः
दशम: अभ्यास:
*: अपठितावबोधनम्

Advertisements
Advertisements
Solutions for Chapter *: वाच्यम्
Below listed, you can find solutions for Chapter * of CBSE CBSE for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १०.
Advertisements
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० * वाच्यम् कर्तृवाच्यं कर्मवाच्यं च [Pages 91 - 94]
चित्रम् आधृत्य अधः एकः गद्यांशः दीयते। तस्मात् कर्तृवाच्यस्य वाक्यानि ‘क’ भागे, कर्मवाच्यस्य वाक्यानि च ‘ख’ भागे लिख्यन्ताम्।
एकः पथिकः नगरं गच्छति। सः हस्तेन पुस्तकं गृह्णाति। तेन एकः स्युतः अपि धार्यते। मार्गे आम्र-वृक्षाः दृश्यन्ते। तत्र सः खगानां कलरवं शृणोति। वृक्षच्छायायां तेन सुखम् अनुभूयते। सः आम्रफलानि खादति। तेन वृक्षाः प्रशंस्यन्ते। अहो! धन्या: एते वृक्षाः ये फलानि छायामपि च यच्छन्ति। एतैः तु सदा परोपकारः एव आचर्यते। पथिकेन सङ्कल्पः क्रियते - “अहमपि स्वगृहे वृक्षान् आरोपयिष्यामि।”

| ‘क’ (कर्तृवाच्यम्) | ‘ख’ (कर्मवाच्यम्) |
| यथा - एकः पथिकः नगरं गच्छति। | तेन एकः स्युतः धार्यते। |
| क) ..... | क) ..... |
| ख) ..... | ख) ..... |
| ग) ..... | ग) ..... |
| घ) ..... | घ) ..... |
| ङ) ..... | ङ) ..... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्तृवाच्य-वाक्यानि कर्मवाच्य-वाक्यानि च विचित्य पृथक्-पृथक् लिखन्तु -
(क) उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।
(ख) सर्पाः पवनं पिबन्ति।
(ग) विद्वान् सर्वैः पूज्यते।
(घ) मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते।
(ङ) विद्या विनयं ददाति।
(च) बुभुक्षितैः व्याकरणं न भुज्यते, न पीयते काव्यरसः पिपासुभिः।
(छ) मत्तदन्तिनः रज्ज्वा बध्यन्ते।
(ज) बालकेन (जलेन) घटः पूर्यते।
| कर्तृवाच्ये | कर्मवाच्ये |
| यथा - उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः। | विद्वान् सर्वैः पूज्यते। |
| क) ..... | क) ..... |
| ख) ..... | ख) ..... |
| ग) ..... | ग) ..... |
| घ) ..... | घ) ..... |
| ङ) ..... | ङ) ..... |
अधोलिखितवाक्येषु कर्तृपदं कर्मवाच्ये परिवर्त्य लिख्यताम् -
| यथा - भक्तः गीतां पठति। | भक्तेन गीता पठ्यते। |
| (क) शिष्याः गुरून् नमन्ति। | ..... गुरवः नम्यन्ते। |
| (ख) पुत्रः जनकं सेवते। | ..... जनकः सेव्यते। |
| (ग) अहं पत्रं लिखामि। | ..... पत्रं लिख्यते। |
| (घ) त्वं कवितां शृणोषि। | ..... कविता श्रूयते। |
अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्मपदं परिवर्त्य रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम् -
| यथा - अहं लोभं त्यजामि। | मया लोभः त्यज्यते। |
| (क) आचार्याः छात्रान् उपदिशन्ति। | आचार्यैः ..... उपदिश्यन्ते। |
| (ख) जनाः प्रदर्शनीं पश्यन्ति। | जनैः ..... दृश्यते। |
| (ग) त्वं पुरस्कारं गृह्णासि। | त्वया ..... गृह्णते। |
| (घ) छायाकारः छायाचित्रं रचयति। | छायाकारेण ..... रच्यते। |
कर्मवाच्यस्य वाक्येषु क्रियापदानि लिखित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत -
| यथा - मेघाः जलं वर्षन्ति। | मेघैः जलं वृष्यते। |
| (क) उपकारी मानं न अभिलषति। | उपकारिणा मानः न .....। |
| (ख) राष्ट्रपति: राष्ट्रं सम्बोधयति। | राष्ट्रपतिना राष्ट्रं .....। |
| (ग) छात्राः शिक्षिकाम् अभिनन्दन्ति। | छात्राभिः/छात्रैः शिक्षिका .....। |
| (घ) प्रधानमन्त्री वैज्ञानिकान् सम्मानयति। | प्रधानमन्त्रिणा वैज्ञानिकाः .....। |
सुधा एका स्वस्था कन्या अस्ति। तस्याः दिनचर्या नियमिता अस्ति। तस्याः दिनचर्यां ज्ञातुम् अधः मञ्जूषायाः क्रियापदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूर्यन्ताम्।

| क्षाल्यन्ते, आरोप्यन्ते, उद्यते, पीयते, गृह्यते, पद्यते, खाद्यते, क्रियते, स्मर्यते। |
अधोलिखितवाक्यानि कर्मवाच्ये परिवर्त्यन्ताम् -

अधोलिखितवाक्यानि कर्मवाच्ये परिवर्त्यन्ताम् -

CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० * वाच्यम् भाववाच्यम् [Pages 95 - 98]
समक्षं चित्रं दृष्ट्वा भाववाच्ये क्रियापदानि लिखन्तु -
| बालकेन सुप्यते। | ![]() |
बालकः स्वपिति। |
| (i) कपोतै: .....। | ![]() |
कपोता: उत्पतन्ति। |
| (ii) बालिकया .....। | ![]() |
बालिका उपविशति। |
| (iii) भक्तै: गङ्गयां स्नायते। | ![]() |
भक्ता: गङ्गयां स्नान्ति। |
| (iv) पुष्पै: .....। | ![]() |
पुष्पाणि विकसन्ति। |
| (v) मयूरै: .....। | ![]() |
मयूरा: नृत्यन्ति। |
अधोलिखितेषु कानिचित् कर्मयुक्तानि (सकर्मकाणि) वाक्यानि, कानिचित् च कर्मरहितानि (अकर्मकाणि) सन्ति। कर्मयुक्तानि वाक्यानि ‘क’ भागे, कर्मरहितानि वाक्यानि च ‘ख’ भागे लिखत -
| (क) बालकेन ग्रन्थ: पठ्यते। | (च) मया नाटकं दृश्यते। |
| (ख) सुधया फलानि खाद्यन्ते। | (छ) त्वया क्रीड्यते। |
| (ग) शिशुना हस्यते। | (ज) कृषकेण अजा नीयते। |
| (घ) छात्रै: भ्रम्यते। | (झ) सभासदै: स्थीयते। |
| (ङ) अम्बया भोजनं पच्यते। | (ञ) बालै: हस्यते। |
| ‘क’ | ‘ख’ |
| क) ........ | क) ........ |
| ख) ........ | ख) ........ |
| ग) ........ | ग) ........ |
| घ) ........ | घ) ........ |
| ङ) ........ | ङ) ........ |
उदाहरणम् अनुसृत्य अधोलिखितानि वाक्यानि भाववाच्ये परिवर्त्यन्ताम् -
| कर्तृवाच्यम् | भाववाच्यम् |
| यथा - बालका: हसन्ति। (हस्) | बालकै: हस्यते। |
| क) शिशु: रोदिति। (रुद्) | क) ...... |
| ख) छात्राः अत्र तिष्ठन्ति। (स्था) | ख) ...... |
| ग) सिंह: वने गर्जति। (गर्ज्) | ग) ...... |
| घ) अलस: दिने स्वपिति। (स्वप्) | घ) ...... |
| ङ) वानरा: वृक्षेषु कूर्दन्ति। (कूर्द्) | ङ) ...... |
| च) लता वर्धते। (वृध्) | च) ...... |
कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम् -
विमानम् उड्डयते।
विमानेन ______।
उड्डीयते
उड्डयते
कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम् -
सज्जना: उपविशन्ति।
सज्जनै: ______।
उपविश्यन्ते
उपविश्यते
उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम् -
वृक्षा: कम्पन्ते।
वृक्षै: ______।
कम्प्यते
कम्प्यन्ते
उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम् -
विद्यार्थिन: धावन्ति।
विद्यार्थिभि: ______।
धाव्यते
धाव्यन्ते
उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम् -
स: आचार्य: भवति।
तेन आचार्येण ______।
भव्यते
भूयते
अत्र द्वयोः मित्रयो: संवादः दत्तः। सञ्जय: प्रश्नान् करोति, रमा च उत्तराणि ददाति।
उदाहरणम् अनुसृत्य रमायाः उत्तराणि कर्मवाच्ये लिख्यन्ताम् -
यथा -
सज्जयः - रमे! किं त्वं प्रात: चतुर्वादने उत्तिष्ठसि?
रमा - आम्। मया प्रातः चतुर्वादने उत्थीयते।
सञ्जय: - किं त्वं प्रातः उत्थाय भ्रमसि, क्रीडसि पठसि च?
रमा - आम्। ......।
सञ्जय: - किं तव अग्रजः अभिनयं करोति?
रमा - नहि! ......।
सञ्जयः - किं तव पितामह: वाटिकां सिञ्चति?
रमा - आम्। ......।
सञ्जय: - किं ते भगिनी चिकित्साशास्त्रं पठति?
रमा - नहि। ......।
कर्तृपदै: तृतीयां विभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ उच्चैः हसितम्। (जन)
कर्तृपदै: तृतीयां विभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ वृक्षस्य अधः स्थितम्। (पथिक)
कर्तृपदै: तृतीयां विभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ औद्योगिकक्षेत्रे विकसितम्। (भारत)
कर्तृपदै: तृतीयां विभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ तत्र उपविष्टम्। (भवत् - पुंलिङ्गे)
कर्तृपदैः तृतीयां विभक्तिं प्रयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ मयि विश्वसितम्। (तत् - पुंलिङ्गे)
मज्जूषायाः क्रियापदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूर्यन्ताम् -
तया सभायां न ______।
मञ्जूषा
|
रुदितम्, उपविष्टम्, विस्मृतम्, उत्थितम्, हसितम्।
|
मज्जूषायाः क्रियापदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूर्यन्ताम् -
सिंहचित्रं दृष्ट्वा शिशुना ______।
मञ्जूषा
|
रुदितम्, उपविष्टम्, विस्मृतम्, उत्थितम्, हसितम्।
|
मज्जूषायाः क्रियापदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूर्यन्ताम् -
तेन प्रातः पञ्चवादने ______।
मञ्जूषा
|
रुदितम्, उपविष्टम्, विस्मृतम्, उत्थितम्, हसितम्।
|
मज्जूषायाः क्रियापदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूर्यन्ताम् -
अधुना तु मया ______।
मञ्जूषा
|
रुदितम्, उपविष्टम्, विस्मृतम्, उत्थितम्, हसितम्।
|
मज्जूषायाः क्रियापदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूर्यन्ताम् -
यात्रिभिः वृक्षच्छायायां ______।
मञ्जूषा
|
रुदितम्, उपविष्टम्, विस्मृतम्, उत्थितम्, हसितम्।
|
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० * वाच्यम् मिश्रितप्रश्नाः [Page 100]
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
नाहं स्वर्गं मोक्षं वा कामये।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
अहं भवते चक्षुर्द्वयमेव प्रयच्छामि।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
अस्माभिः नेपथ्ये काकध्वनिः श्रूयते।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
केनापि कर्कशैः ‘का का’ शब्दैः वातावरणम् आकुलीक्रियते।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
अहं प्रभाते सुप्तान् प्रबोधयामि।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
मातरः शिशून् कथयन्ति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
त्वं कथं माम् अपि अधिक्षिपसि।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
बकः क्रूरतया मीनान् भक्षयति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
मेघः अहर्निशं महानसं प्रविशति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
मेघः दाहवेदनया भूमौ लुठति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
अहं मन्दभाग्या कथं धैर्यं धारयामि।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
भीमसेनः ततः निर्गच्छति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
सम्प्रति अहम् आश्वस्तः अस्मि।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
नाहं त्वतः ब्रह्मास्त्रम् इच्छामि।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
गगनात् सहस्रशः उल्काः भूमौ पतन्ति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
ब्रह्मास्त्रेण शैलाः विदीर्यन्ते।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
तच्च मया संहियते।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
पिता पुत्राय महत् विद्याधनं यच्छति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
छात्राणाम् एकः दलः तत्र प्रविशति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
बालसमूहः मधुरस्वरेण गायति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
विद्यालयस्य प्रधानाचार्यः तत्र आगच्छति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
मान्यः पर्यटनाधिकारी युष्मान् प्रतीक्षते।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
वयम् अस्य विषये ज्ञातुम् उत्सुकाः स्मः।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
भवद्भिः पर्यटनविभागेन प्रकाशिता सूची पठ्यते।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
प्रत्येकम् अयनस्य अवधिः षण्मासात्मकः भवति।
अधोलिखितानां वाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।
यः हितानि न शृणोति सः बधिरः भवति।
Solutions for *: वाच्यम्

CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter * - वाच्यम्
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE * (वाच्यम्) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter * वाच्यम् are .
Using CBSE संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० solutions वाच्यम् exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter *, वाच्यम् संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० additional questions for Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.






