Advertisements
Chapters
प्रथम: अभ्यास: - सन्धयः:
(क): स्वरसन्धय:
(ख): व्यजञ्जनसन्धय:
(ग): विसर्गसन्धि:
द्वितीय: अभ्यास: - समासा:
(क): अव्ययीभाव समास:
(ख): तत्पुरुषा:
(ग): द्वन्द्वसमास:
(घ): बहुव्रीहि:
तृतीय: अभ्यास: - प्रत्यया:
▶ (क): कृत्प्रत्ययाः
(ख): तद्धितप्रत्यया:
Chapter (ग): स्त्रीप्रत्ययौ:
चतुर्थ: अभ्यास:
Chapter *: वाच्यम्
पञ्चम: अभ्यास:
Chapter *: सङ्ख्या
षष्ठ: अभ्यास
Chapter *: समयः
सप्तम: अभ्यास:
Chapter *: अव्ययानि
अष्टम: अभ्यास
Chapter *: अशुद्धिसंशोधनम्
नवम: अभ्यास: रचनात्मककार्यम्
Chapter (क): चित्रवर्णनम्
Chapter (ख): अनुच्छेदलेखनम्
Chapter (ग): पत्रलेखनम्
Chapter (घ): संवादलेखनम्
Chapter (ड़): कथापूर्तिः
दशम: अभ्यास:
Chapter *: अपठितावबोधनम्
Advertisements
Solutions for Chapter (क): कृत्प्रत्ययाः
Below listed, you can find solutions for Chapter (क) of CBSE CBSE for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १०.
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० (क) कृत्प्रत्ययाः तव्यत्-अनीयर् - प्रत्ययौ [Pages 64 - 67]
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| त्वया असत्यं न वक्तव्यम्। | ...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| तेन लेखः लेखितव्यः। | ...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| अस्माभिः पुस्तकानि पठितव्यानि। | ...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| युवाभ्यां यथाशक्ति प्रयत्नः कर्तव्यः। | ...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
|
छात्रैः देशस्य रक्षा करणीया। |
...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| जनैः सौन्दर्यमयी सृष्टिः रक्षितव्या। | ...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| मया परहिताय सर्वस्वं त्यक्तव्यम्। | ...... | ...... |
अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत -
| वाक्यम् | तृतीयान्तकर्तृपदम् | प्रथमान्तकर्मपदम् |
| प्रशस्तः मार्गः एव अनुसरणीयः। | ...... | ...... |
विधिलिङ् -क्रियापदस्य स्थाने 'तव्यत्' प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पुनः वाक्यानि लेखनीयानि -
विजया भोजनं कुर्यात्।
विधिलिङ् -क्रियापदस्य स्थाने 'तव्यत्' प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पुनः वाक्यानि लेखनीयानि -
सः गुरुं नमेत्।
विधिलिङ् -क्रियापदस्य स्थाने 'तव्यत्' प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पुनः वाक्यानि लेखनीयानि -
बालिकाः उद्याने क्रीडेयुः।
विधिलिङ् -क्रियापदस्य स्थाने 'तव्यत्' प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पुनः वाक्यानि लेखनीयानि -
जनाः प्रधानमन्त्रिकोषे धनं यच्छेयुः।
विधिलिङ् -क्रियापदस्य स्थाने 'तव्यत्' प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पुनः वाक्यानि लेखनीयानि -
वयं पुस्तकानि पठेम।
विधिलिङ् -क्रियापदस्य स्थाने 'तव्यत्' प्रत्ययस्य प्रयोगं कृत्वा पुनः वाक्यानि लेखनीयानि -
यूयं समाचारपत्राणि पश्येत्।
अधः वाक्य तव्यत्-अनीयर्-प्रत्ययौ प्रयुज्य पुनः वाक्य लिखत -
दर्शकाः पशून् न पीडयेयुः।
(क) तव्यत् - ........
(ख) अनीयर् - ........
अधः वाक्य तव्यत्-अनीयर्-प्रत्ययौ प्रयुज्य पुनः वाक्य लिखत -
पथिकः बसयानात् हस्तं बहिः न कुर्यात्?
(क) तव्यत् - ........
(ख) अनीयर् - ........
अधः वाक्य तव्यत्-अनीयर्-प्रत्ययौ प्रयुज्य पुनः वाक्य लिखत -
गोविन्दः ग्रन्थालये ग्रन्थम् उच्चैः न पठेत्।
(क) तव्यत् - ........
(ख) अनीयर् - ........
अधोलिखित वाक्य तव्यत् - प्रत्ययस्य स्थाने अनीयर् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
मालाकारेण पुष्पाणि चेतव्यानि।
अधोलिखित वाक्य तव्यत् - प्रत्ययस्य स्थाने अनीयर् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
कथाकारेण कथा कथयितव्या।
अधोलिखित वाक्य तव्यत् - प्रत्ययस्य स्थाने अनीयर् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
अस्माभिः गुरवः सदा पूजयितव्याः।
अधोलिखित वाक्य तव्यत् - प्रत्ययस्य स्थाने अनीयर् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
त्वया कुमार्गः त्यक्तव्यः।
अधोलिखित वाक्य तव्यत् - प्रत्ययस्य स्थाने अनीयर् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
सर्वैः महापुरुषाणां चरितानि स्मर्तव्यानि।
अनीयर् - प्रत्ययस्य स्थाने तव्यत् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
नृपेण प्रजाः पालनीयाः।
अनीयर् - प्रत्ययस्य स्थाने तव्यत् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
त्वया धर्मग्रन्थाः श्रवणीयाः।
अनीयर् - प्रत्ययस्य स्थाने तव्यत् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
अस्माभिः अपरेषां गुणाः एव अनुकरणीयाः।
अनीयर् - प्रत्ययस्य स्थाने तव्यत् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
कृषकैः पशवः स्नेहेन रक्षणीयाः।
अनीयर् - प्रत्ययस्य स्थाने तव्यत् - प्रत्ययस्य प्रयोगः करणीयः -
छात्रैः प्रातः उत्थाय ईशः स्मरणीयः।
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
बालिकाभिः राष्ट्रगीतं ______। (गै + तव्यत्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
छात्रैः उपदेशाः ______। (पाल् + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
युष्माभिः शुद्धं जलं ______। (पा + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
मुनिभिः तपः ______। (कृ + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
न्यायधीशेन न्यायः ______। (कृ + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
भवत्या पाठः ______। (लिख् + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
विद्वद्भिः कविताः ______। (रच् + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
अस्माभिः श्लोकाः ______। (पठ् + तव्यत्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
पत्रवाहकेन पत्राणि ______। (आ + नी + तव्यत्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
राज्ञा प्रजाः ______। (पाल् + तव्यत्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
माता-पितृभ्यां पुत्राः पुत्र्यः च ______। (पठ् (णिच्) + अनीयर्)
अधोलिखितेषु वाक्येषु कोष्ठकनिर्दिष्टैः उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
कृषकैः पशवः स्नेहेन ______। (रक्ष् + अनीयर्)
‘क’ स्तम्भे विशेषणानि ‘ख’ स्तम्भे विशेष्यानि सन्ति तेषां उचितमेलनं कुरुत -
| ‘क’ स्तम्भः | ‘ख’ स्तम्भः |
| 1. रमणीया | (क) पुष्पाणि |
| 2. आचरणीयम् | (ख) अश्वानाम् |
| 3. पालनीयानाम् | (ग) गीतम् |
| 4. उल्लेखनीयायाः | (घ) माता |
| 5. दर्शनीयेषु | (ङ) सृष्टिः |
| 6. चयनीयानि | (च) पुस्तकाभ्याम् |
| 7. पूजनीया | (छ) पर्यटनस्थलेषु |
| 8. रक्षणीयायै | (ज) कर्म |
| 9. श्रवणीयम् | (झ) कथायाः |
| 10. पठनीयाभ्याम् | (ञ) मातृभूम्यै |
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० (क) कृत्प्रत्ययाः शत्रु-प्रत्ययः [Pages 67 - 68]
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
बालकः पठति। बालकः लिखति।
..... बालकः लिखति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
बालिका पठति। बालिका लिखति।
...... बालिका लिखति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
शिक्षकः शिक्षयति। शिक्षकः फलं दर्शयति।
...... शिक्षकः फलं दर्शयति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
शिक्षिका शिक्षयति। शिक्षिका फलं दर्शयति।
..... शिक्षिका फलं दर्शयति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
बालकः धावति। बालकः हसति।
..... बालकः हसति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
बालिका धावति। बालिका हसति।
..... बालिका हसति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
गौरवः गच्छति। गौरवः आचार्यं नमति।
..... गौरवः आचार्यं नमति।
अनुसृत्य शत्रु-प्रत्ययान्तपदैः वाक्यं योजयत -
राधिका गच्छति। राधिका आचार्यं नमति।
..... राधिका आचार्यं नमति।
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० (क) कृत्प्रत्ययाः शानच् प्रत्ययः [Pages 69 - 70]
अधोलिखितम् अनुसृत्य त्रिषु लिङ्गेषु ‘शानच्’ प्रत्ययान्त-रूपाणि लिखत -
| धातुः | पुल्लिङ्गम् | स्त्रीलिङ्गम् | नपुंसकलिङ्गम् |
| कम्प् | ...... | ...... | ...... |
अधोलिखितम् अनुसृत्य त्रिषु लिङ्गेषु ‘शानच्’ प्रत्ययान्त-रूपाणि लिखत -
| धातुः | पुल्लिङ्गम् | स्त्रीलिङ्गम् | नपुंसकलिङ्गम् |
| वन्द् | ...... | ...... | ...... |
अधोलिखितम् अनुसृत्य त्रिषु लिङ्गेषु ‘शानच्’ प्रत्ययान्त-रूपाणि लिखत -
| धातुः | पुल्लिङ्गम् | स्त्रीलिङ्गम् | नपुंसकलिङ्गम् |
| सेव् | ...... | ...... | ...... |
अधोलिखितम् अनुसृत्य त्रिषु लिङ्गेषु ‘शानच्’ प्रत्ययान्त-रूपाणि लिखत -
| धातुः | पुल्लिङ्गम् | स्त्रीलिङ्गम् | नपुंसकलिङ्गम् |
| प्र+काश् | ...... | ...... | ...... |
अधोलिखितम् अनुसृत्य त्रिषु लिङ्गेषु ‘शानच्’ प्रत्ययान्त-रूपाणि लिखत -
| धातुः | पुल्लिङ्गम् | स्त्रीलिङ्गम् | नपुंसकलिङ्गम् |
| मुद् (मोद्) | ...... | ...... | ...... |
कोष्ठके दत्तानां धातूनां शानच्-प्रत्ययान्त-रूपेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
शनैः ______ सा वैभवं प्राप्नोति। (वृध्/वर्ध्)
कोष्ठके दत्तानां धातूनां शानच्-प्रत्ययान्त-रूपेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ नक्षत्रैः आकाशः दीव्यति। (प्र + काश्)
कोष्ठके दत्तानां धातूनां शानच्-प्रत्ययान्त-रूपेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
कष्टानि ______ वीराः कीर्तिं लभन्ते। (सह्)
कोष्ठके दत्तानां धातूनां शानच्-प्रत्ययान्त-रूपेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ वृक्षेभ्यः पुष्पाणि पतन्ति। (कम्प्)
कोष्ठके दत्तानां धातूनां शानच्-प्रत्ययान्त-रूपेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ जनाः साफल्यम् आप्नुवन्ति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
लताः कम्पन्ते। लताभ्यः पुष्पाणि पतन्ति। ..... लताभ्यः पुष्पाणि पतन्ति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
कमलानि जले जायन्ते। कमलेभ्यः परागः पतति। जले ..... कमलेभ्यः परागः पतति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
ते मोदन्ते। ते गायन्ति। ..... ते गायन्ति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
सैनिकाः युध्यन्ते। सैनिकाः देशं रक्षन्ति। ..... सैनिकाः देशं रक्षन्ति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
दिलीपः गां सेवते। दिलीपः सिंहं पश्यति। गां ..... दिलीपः सिंहं पश्यति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
बालिका चित्रम् ईक्षते। सा प्रसन्ना भवति। चित्रं ..... बालिका प्रसन्ना भवति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
छात्रः पुरस्कारं लभते। छात्रः प्रसन्नः भवति। पुरस्कारं ..... छात्रः प्रसन्नः भवति।
अनुसृत्य शानच्-प्रयोगेन वाक्यद्वयस्य स्थाने वाक्यम् एकं रचयत -
पुत्रः मातापितरौ सेवते। सः स्वकर्तव्यं निर्वहति। मातापितरौ ..... पुत्रः स्वकर्तव्यं निर्वहति।
अधोलिखितानां विशेषणपदानां समुचितविशेष्यपदैः सह मेलनं कुरुत -
| 1. वर्धमानः | (क) वृक्षात् | यथा वर्धमानः | बालः |
| 2. प्रार्थयमानम् | (ख) बालः | ...... | ...... |
| 3. वन्दमानया | (ग) भक्तम् | ...... | ...... |
| 4. सेवमानाय | (घ) बालिकया | ...... | ...... |
| 5. कम्पमानात् | (ङ) छात्राय | ...... | ...... |
Solutions for (क): कृत्प्रत्ययाः
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter (क) - कृत्प्रत्ययाः
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE (क) (कृत्प्रत्ययाः) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter (क) कृत्प्रत्ययाः are .
Using CBSE संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० solutions कृत्प्रत्ययाः exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter (क), कृत्प्रत्ययाः संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० additional questions for Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
