CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter (ड़) - कथापूर्तिः [Latest edition]
Chapters
प्रथम: अभ्यास: - सन्धयः:
(क): स्वरसन्धय:
(ख): व्यजञ्जनसन्धय:
(ग): विसर्गसन्धि:
द्वितीय: अभ्यास: - समासा:
(क): अव्ययीभाव समास:
(ख): तत्पुरुषा:
(ग): द्वन्द्वसमास:
(घ): बहुव्रीहि:
तृतीय: अभ्यास: - प्रत्यया:
(क): कृत्प्रत्ययाः
(ख): तद्धितप्रत्यया:
(ग): स्त्रीप्रत्ययौ:
चतुर्थ: अभ्यास:
*: वाच्यम्
पञ्चम: अभ्यास:
*: सङ्ख्या
षष्ठ: अभ्यास
*: समयः
सप्तम: अभ्यास:
*: अव्ययानि
अष्टम: अभ्यास
*: अशुद्धिसंशोधनम्
नवम: अभ्यास: रचनात्मककार्यम्
(क): चित्रवर्णनम्
(ख): अनुच्छेदलेखनम्
(ग): पत्रलेखनम्
(घ): संवादलेखनम्
▶ (ड़): कथापूर्तिः
दशम: अभ्यास:
*: अपठितावबोधनम्

Advertisements
Advertisements
Solutions for Chapter (ड़): कथापूर्तिः
Below listed, you can find solutions for Chapter (ड़) of CBSE CBSE for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १०.
Advertisements
CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० (ड़) कथापूर्तिः कथापूर्तिः [Pages 137 - 139]
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
पुरा लङ्कायाः नृपः (i) ..... छलेन सीताम् अहरत्। श्रीरामः (ii) ..... च ताम् अन्वेष्टुं वने इतस्ततः अभ्रमताम्। वने श्रीरामस्य (iii) ..... वानरराजेन सुग्रीवेन सह (iv) .....। मित्रधर्मं निर्वहन् श्रीरामः (v) ..... सहायताम् अकरोत् तस्य दुराचारिणं भ्रातरं बालिं च हत्वा किष्किन्धायाः सिंहासनम् अधिष्ठापयत्। सुग्रीवः अपि सीताम् अन्वेष्टुं (vi) ..... प्रेषितवान्। तेषु परमबुद्धिमान् वीरः च (vii) ..... अपि आसीत्। सः लङ्कां (viii) ..... सीताम् अन्विष्टवान्। अन्ते श्रीरामस्य (ix) ..... सह युद्धम् अभवत्। युद्धे श्रीरामः सर्वान् (x) ..... लङ्कापतिं रावणं च मारयित्वा सीतां प्राप्तवान्।
मञ्जूषा
| गत्वा, रावणः, राक्षसान्, मित्रता, रावणेन, वानरयूथम्, सुग्रीवस्य, हनुमान्, लक्ष्मणः, अभवत्। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
कस्मिंश्चिद् वने एकः वृक्षः आसीत्। तत्र एकः चटकः स्वपरिवारेण सह वसति स्म। वर्षाकाले एकदा तत्र महती (i) ..... भवति। एकः वानरः आश्रयार्थं (ii) ..... अधः आगच्छति। वानरं दृष्ट्वा चटकः वदति - “भोः वानर! भवान् तु समर्थः अस्ति। भवतः (iii) ..... मनुष्य-शरीरम् (iv) ..... अस्ति। हस्तौ पादौ च सम्यक् सन्ति। भवान् उत्तमगृहस्य (v) ..... कर्तुं शक्नोति। किमर्थं न स्वस्य कृते गृहस्य निर्माणं करोति?” तत् श्रुत्वा (vi) ..... कुपितः भवति। वानरः (vii) ..... वदति - “अधुना त्वं मौनम् एव तिष्ठ। तव (viii) ..... आवश्यकता नास्ति।” चटकः तं पुनः कथयति - “भ्रातः! अहं तु तव हिताय एव चिन्तयामि।” तस्य (ix) ..... श्रुत्वा सः वानरः वृक्षम् आरुह्य (x) ..... नीडं नाशयति। अत एवोच्यते - उपदेशो हि मूर्खाणां प्रकोपाय न शान्तये इति।
मञ्जूषा
| निर्माणम्, इव, चटकस्य, वचनम्, वानरः, वृष्टिः, वृक्षस्य, चटकम्, शरीरम्, उपदेशस्य। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
शीतलेन जलेन परिपूर्णः एकः घटः आसीत्। घटम् आच्छादयितुं (i) ..... उपरि एकः शरावः (आच्छादन-पात्रम्) आसीत्। एकदा (ii) ..... घटम् अपृच्छत् - मित्र! यत् किमपि (iii) ..... भवतः समीपम् आगच्छति, भवान् तत् शीतलेन (iv) ..... पूरयति। तत् च पात्रं जलं (v) ..... दूरं गच्छति। यद्यपि अहं सर्वदा (vi) ..... सह एव तिष्ठामि, परं भवान् मह्यम् एकं (vii) ..... अपि जलं किमर्थं न ददाति? तदा घटः शरावम् अकथयत् - “अन्यानि पात्राणि मम (viii) ..... आगच्छन्ति तानि विनम्रतया शिरः नत्वा जलं याचन्ते, परं भवान् तु सर्वदा मम (ix) ..... तिष्ठति। तर्हि अहं कथं भवते जलं दातुं शक्नोमि? शिरः नत्वा आगच्छतु (x) ..... अपि जलेन पूरयिष्यामि” इति। उक्तम् अपि - “विनयात् याति पात्रताम्।”
मञ्जूषा
| पात्रम्, भवन्तम्, भवता, घटस्य, शरावः, शिरसि, समीपम्, जलेन, बिन्दुमितम्, स्वीकृत्य। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
एकदा केचन शिष्याः (i) ..... कुर्तन्ति स्म। तदैव एकः गजः महता वेगेन तस्मिन् (ii) ..... आगच्छत्। गजस्य उपरि उपविष्टः (iii) ..... उच्चस्वरेण पुनः पुनः घोषयति स्म - अपसरन्तु, अपसरन्तु इति। सर्वे (iv) ..... धावितवन्तः। यथा सर्वेषु वस्तुषु (v) ..... अस्ति तथा गजे अपि इति विचिन्त्य एकः शिष्यः तत्रैव स्थितवान्। तावति काले गजः तं (vi) ..... गृहीत्वा दूरे क्षिप्तवान्। शिष्याः मूर्च्छितं तं गुरुकुलम् अनयन्। (vii) ..... तं गुरुः अपृच्छत् - “वत्स! त्वम् एवं किमर्थम् आचरः इति।” शिष्यः अवदत् - “गुरुवर्य! भवद्भिः एव (viii) ..... यत् ईश्वरः सर्वेषु अस्ति, अतः अहम् गजे अपि ईश्वरं मत्वा तत्र (ix) ..... इति।” गुरुः उक्तवान् - “वत्स! यथा गजे तथा हस्तिपके अपि ईश्वरः इति (x) ..... न चिन्तितम् इति।”
मञ्जूषा
| हस्तिपकः, लब्धसंज्ञम्, कथम्, शिक्षितम्, भिक्षाटनम्, अतिष्ठम्, शिष्याः, ईश्वरः, स्वशुण्डेन, मार्गे। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
एकदा (i) ..... भगवान् सूर्यः (ii) ..... प्रति गन्तुम् (iii) ..... आसीत्। परं लोकव्यवहारविषये (iv) ..... सः व्याकुलः अभवत्। सूर्यः अचिन्तयत् - “मयि अस्तगते (v) ..... संसारः अन्धकारे (vi) ..... भविष्यति। लोकानां (vii) ..... कथं चलिष्यति? मां विना सर्वे जीवाः (viii) ..... अनुभविष्यति सूर्यस्य चिन्तायाः भावं विज्ञाय एकः (ix) ..... उपस्थितः भूत्वा सविनयं निवेदितवान् - “भगवन्! अलं चिन्तया। यद्यपि मम प्रकाशः न्यूनः अस्ति तथापि जनानां (x) ..... अहं यथाशक्ति स्वजीवनं समर्पयिष्यामि, कार्याणि च साधयिष्यामि।”
मञ्जूषा
| विचिन्त्य, व्यवहारः, दुःखम्, सेवायाम्, सायङ्काले, लघुदीपः, उद्यतः, सम्पूर्णः, अस्ताचलम्, निमग्नः। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
एकदा महात्मा गान्धिः पत्राणि (i) .....। सहसा मसीपात्रे (ii) ..... समाप्ता अभवत्। तत्रैव लेखनीं परित्यज्य सः कार्यविशात् बहिः (iii) .....। पुनः यदा आगतः, लेखितुम् इतस्ततः (iv) ..... परन्तु लेखनी कुत्रापि न आसीत्। सः कर्मचारिणं (v) .....। कर्मचारी अवदत् - “सा तु मया बहिः (vi) .....। भवान् नूतनां लेखनीं स्वीकरोतु इति।” महात्मागाधिः प्रत्यवदत् - “तस्याम् एव मसीं पूरय। देशस्य धनम् अमूल्यम् (vii) .....। क्षुद्रातिक्षुद्रम् अपि वस्तु न क्षेपणीयम्।” एवम् उक्त्वा सः स्वयं बहिः गत्वा लेखनीम् अन्विष्य (viii) .....। तस्यां मसीम् (ix) ..... तथा एव लेखनकार्यं (x) .....।
मञ्जूषा
| आनीतवान्, प्रारब्धवान्, लिखति स्म, अस्ति, अपूरयत्, क्षिप्ता, पृष्टवान्, दृष्टवान्, गतवान्, मसी। |
अधोलिखिताः कथाः मञ्जूषायां प्रदत्तपदानां सहायतया पूरयत-
एकः बालकः (i) .....। तस्य नाम आलः आसीत्। एकदा सः (ii) ..... अपृच्छत् - ‘मातः! मूर्खः कः भवति? माता (iii) ..... ‘यः बुद्धिहीनः स एव मूर्खः भवति।’ एतच्छ्रुत्वा सः बालकः (iv) ..... अभवत् अकथयत् च - ‘तदा अहं (v) ..... अस्मि, यतोहि विद्यालये सर्वे मां मूर्खः। इति कथयन्ति। अधुना अहं विद्यालयं न गमिष्यामि। माता तम् अवबोधयत् - “पुत्र! निराशः मा भव। त्वं मूर्खः नासि। अहं त्वां बुद्धिमन्तं (vi) .....।”
माता बालकं प्रतिदिनम् अपाठयत्। सः बालकः अपि (vii) ..... अपठत् मातुः सेवां च अकरोत्। एकस्मिन् दिवसे सः महान् (viii) ..... अभवत्। “तस्य नाम थामस अल्वा एडीसन” आसीत्। विद्युद्-दीपकः, ग्रामोफोन-यन्त्रम्, चलचित्रयन्त्रम् आदीनि (ix) ..... अस्य एव महावैज्ञानिकस्य आविष्काराः सन्ति। एषः महान् वैज्ञानिकः अकथयत् - “मम माता एव मम मार्गदर्शिका (x) ..... च अस्ति।”
मञ्जूषा
| बुद्धिहीनः, खिन्नः, शिक्षिका, वैज्ञानिकः, आसीत्, परिश्रमेण, मातरम्, वस्तूनि, अवदत्, करिष्यामि। |
Solutions for (ड़): कथापूर्तिः

CBSE solutions for संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter (ड़) - कथापूर्तिः
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE (ड़) (कथापूर्तिः) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० chapter (ड़) कथापूर्तिः are .
Using CBSE संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० solutions कथापूर्तिः exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter (ड़), कथापूर्तिः संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० additional questions for Mathematics संस्कृत मणिका द्वितीयो भाग कक्षा १० CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
