Advertisements
Advertisements
समय-स्तम्भमेलनं कुरुत।
| 'अ' | 'आ' | |
| (1) | द्वादशवादनम् | २.३० |
| (2) | पादोन-सप्तवादनम् | १२.०० |
| (3) | सार्ध-द्रिवादनम् | ५.५५ |
| (4) | पञ्चोन - षड्वादनम् | ६.४५ |
Concept: समयः।
समय-स्तम्भमेलनं कुरुत।
| 'अ' | 'आ' |
| (1) पञ्चोन-षड्वादनम् | १.३५ |
| (2) सपाद-सप्तवादनम् | ४.३० |
| (3) सार्ध-चतुर्वादम् | ५.५५ |
| (4) पञ्चत्रिंशदधिक-एकवादनम् | ७.१५ |
Concept: समयः।
तालिकापूर्तिं कुरुत ।
सर्वनामतालिका।
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| त्वया | ______ | ______ | तृतीय |
| ______ | भवतोः | भवत्सु | सप्तमी |
| ______ | ______ | काः | द्वितीया. |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत ।
क्रियापदतालिका।
| लकार: | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | पुरुष: |
| लङ् | ______ | ______ | अखादन | प्रथम: |
| लोट | कुरु | ______ | ______ | मध्यम: |
| लृट् | ______ | रचयिष्यावः | ______ | उत्तम: |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत।
नामतालिका
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| ........... | शशिभ्याम् | ........... | तृतीया |
| ........... | ........... | वणिक्षु | सप्तमी |
| जगत् | ........... | ........... | प्रथमा |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत।
सर्वनामतालिका।
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| ........... | आवाभ्याम्/नौ | ........... | चतुर्थी |
| ........... | ........... | कान् | द्वितीया |
| अस्याः | ........... | ........... | षष्ठी |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत।
क्रियापदतालिका
| लकारः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | पुरुषः |
| लड् | ........... | आस्ताम् | ........... | प्रथमः पुरुषः |
| लट् | ........... | ........... | युध्यध्वे | मध्यम पुरुषः |
| लोट् | कथयानि | ........... | ........... | उत्तमः पुरुषः |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत।
नामतालिका।
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| ______ | मालाभ्याम् | ______ | तृतीया |
| भगवते | ______ | ______ | चतुर्थी |
| ______ | ______ | जन्मसु | सप्तमी |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत ।
सर्वनामतालिका।
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| ______ | इमौ | ______ | प्रथमा |
| कस्मात् | ______ | ______ | पञ्चमी |
| ______ | ______ | तासु | सप्तमी |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
तालिकापूर्तिं कुरुत।
क्रियापदतालिका।
| लकार: | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | पुरुष: |
| लृट् | ______ | ______ | द्रक्ष्यन्ति | प्रथम: पुरुष: |
| लङ् | आसी: | ______ | ______ | मध्यम: पुरुष: |
| लट् | ______ | लिखावः | ______ | उत्तम: पुरुष: |
Concept: व्यञ्जनान्ताः।
माध्यमभाषया उत्तरत।
सुदासः किमर्थं कमलं विक्रेतुं न इच्छति?
Concept: अमूल्यं कमलम्।
माध्यमभाषया उत्तरत।
सुदासः सुगतचरणाभ्यां कमलं किमर्थं समर्पितवान्?
Concept: अमूल्यं कमलम्।
समानार्थकशब्दान् लिखत।
धनवान् = ......।
Concept: अमूल्यं कमलम्।
विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।
विपुलम् × ......।
Concept: अमूल्यं कमलम्।
गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
| अर्णवः | (तथेति उक्त्वा पाकगृहात् तण्डुलान् आनयति।) स्वीकरोतु, भवान्। |
| पिता | अधुना इमं तण्डुलं विभज। |
| अर्णवः | तात, कियान् लघुः अस्ति एष:। पश्यतु, एतस्थ भागद्वयं यथाकथमपि कृतं मया। |
| पिता | इतोऽपि लघुतर: भाग: कर्तू शक्यते वा? |
| अर्णवः | यदि क्रियते तर्हिं चूर्ण भवेत् तस्य। |
| पिता | सम्यग् उक्तं त्वया। यत्र एतद् विभाजन समाप्यते, यस्मात् सूक्ष्मतर: भागः प्राप्तुं न शक्यते सः एव परम: अणु:। |
| अर्णवः | द्रव्यस्य अन्तिम: घटक: मूलं तत्त्वं च परमाणु: सत्यं खलु? |
| पिता | सत्यम्। अयं खलु कणादमहर्षे: सिद्धान्त। अपि जानासि? परमाणु: द्रव्यस्य मूलकारणम् इति तेन महर्षिणा प्रतिपादितम्। तदपि प्राय: ख्रिस्तपूर्व पञ्चमे षष्ठे वा शतके। |
| अर्णवः | तात, महर्षिणा कणादेन कि किम् उक्तं परमाणु विषये? वयं तु केवलं तस्य महाभागस्य नामधेयम् एव जानीम:। |
| पिता | कणादमुनिना प्रतिपादितम्-परमाणु: अतीन्द्रिय:, सूक्ष्म:, निसवयव;, नित्य, स्वयं व्यावर्तक: च। 'वैशेषिकसुत्राणि' इति स्वग्रन्थे तेन परमाणो: व्याख्या कृता। |
(1) अवबोधनम्। (4 तः 3)
(क) उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।(1)
(1) अणुभ्यः ______ परमाणव:। (सूक्ष्मतरा:/स्थूलतरा:)
(2) तेन ______ व्याख्या कृता। (परमाणो:/त्रिकोणस्य)
(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (1)
परमाणुसिद्धान्त: केन महर्षिणा कथित:?
(ग) वाक्यं पुनरलिखित्वा सत्यम्/असत्यम् इति लिखत। (1)
अर्णव: पाकगृहात् मोदकान् आनयति।
(घ) एषः गद्यांशः कस्मात् पाठात् उद्धृत:? (1)
(2) शब्दज्ञानम् (3 तः 2)
(क) गद्यांशात् 2 तृतीया विभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत। (1)
(ख) गद्यांशात् विशेषणं चित्वा लिखत। (1)
(1) ______ घटक:।
(2) ______ तत्वम् ।
(ग) पूर्वपदं लिखत। (1)
(1) इतोडपि = ______ + अपि।
(2) तथेति = ______ + इति।
(3) पृथक्करणम्। (2)
जालेखायित्रं पूरयत।
Concept: स एव परमाणुः।
सूचनानुसार कृती: कुरुत।
सम्यग् उक्तं त्वया। (वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।)
Concept: स एव परमाणुः।
समानार्थकशब्दान् लिखत।
पिता
Concept: स एव परमाणुः।
समानार्थकशब्दान् लिखत।
सूर्यः
Concept: स एव परमाणुः।
विरुद्धार्थक शब्दान् लिखत।
अनित्यः × ______
Concept: स एव परमाणुः।
माध्यमभाषया उत्तरं लिखत ।
"यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते.............इति श्लोकस्य स्पष्टीकरणं लिखत।
Concept: युग्ममाला।
