Advertisements
Advertisements
गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कूतीः कुरुत।
| अस्ति एकं चम्पकं नाम अरण्यम्। अरण्ये चित्राङ्गो नाम मृगः एकाक्षो नाम काकश्च स्नेहेन निवसतः स्म। एकदा चित्राङ्गः वने भ्रमन् केनापि शृगालेन अवलोकितः क्षुद्र्बुद्धि: नाम सः शृगालः स्वार्थहेतुना मृगेण सह मित्रताम् ऐच्छत्। अस्तङ्गते सवितरि क्षुद्र्बुद्धि: मृगेण सह मृगस्य निवासस्थानं गतः। मृगशृगालौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्, "सखे, चित्राङ्गः! कोऽयं द्वितीयः?" मृगः अब्रवीत्, "जम्बूकोऽयम्। अस्मत्सख्यम् इच्छति।" काकः उपादिशत्, ''अकस्मादागन्तुना सह मित्रता न युक्ता।'' तदाकर्ण्य जम्बूकः सकोपम् आह, "मृगस्य प्रथम दर्शने भवानपि अपरिचितः एव आसीत्। यथायं मृगः मम बन्धुः तथा भवानपि।" मृगः अब्रवीत्, "अलं विवादेन। वयं सर्वे आनन्देन एकत्र निवसामः।" काकेनोक्तम् “एवमस्तु।'' |
(1) अवबोधनम्। (3 तः 2) (2)
(क) उचितं कारणं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत। (1)
शृगालः मृगेण सह सख्यम् इच्छति यतः ______।
(1) शृगालः मृगमांसं खादितुम् इच्छति।
(2) शृगालः मृगे स्निह्यति।
(ख) कः कं वदति? (1)
“अकस्मादागन्तुना सह मित्रता न युक्ता"।
(ग) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (1)
अरण्ये कौ निवसतः स्म?
(2) शब्दज्ञानम्। (3 तः 2) (2)
(क) गदयाशात् 2 प्रथमाविभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत। (1)
(ख) गद्यांशात् विशेषण-विशेष्ययोः मेलनं कुरुत। (1)
| 'अ' | 'आ' | |
| (1) | भ्रमन् | एकाक्षः |
| (2) | अस्तङ्गते | चित्राङ्गः |
| सवितरि |
(ग) पूर्वपदं/उत्तरपदं लिखत। (1)
(1) केनापि = केन + ______ ॥
(2) जम्बकोऽयम् = ______ + अयम्।
Concept: व्यसने मित्रपरीक्षा।
माध्यमभाषया उत्तरत।
‘न्याय्यात्पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः।’ इति सूक्तिं स्पष्टीकुरुत।
Concept: सूक्तिसुधा।
माध्यमभाषया उत्तरत।
‘येन केन प्रकारेण’ इति उक्तिं स्पष्टीकुरुत।
Concept: सूक्तिसुधा।
विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।
विदेशः × ......
Concept: सूक्तिसुधा।
विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।
साधवः × .......।
Concept: सूक्तिसुधा।
पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
|
निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु अयं न भक्तो न च पूजको वा धनं जनेभ्यः किल याचतेऽयम् यत्र विद्वज्जनो नास्ति श्लाघ्यस्तत्राल्पधीरपि। |
(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (1)
न्याय्यात्पथः के न विचलन्ति?
(ख) विशोषण-विशेष्ययोः मेलनं कुरुत। (1)
| 'अ' | 'आ' | |
| (1) | निरस्तपादपे | विद्वज्जनः |
| (2) | श्लाघ्यः | देशे |
| अल्पधीः |
(ग) जालरेखाचित्र पूरयत। (1)
(घ) पद्यांशात् २ द्वितीया-विभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत। (1)
(च) पूर्वपदं लिखत। (1)
(1) अद्यैव = ______ + एव।
(2) याचतेऽयम् = ______ + अयम्।
Concept: सूक्तिसुधा।
पद्ये शुद्धे पूर्णे च लिखत।
अल्पानाम् ______ मत्तदन्तिन:॥
Concept: सूक्तिसुधा।
त्वम् आत्मानं मृतवत् ______।
Concept: अभ्यासपत्रम् - १।
सूचनानुसार कृती: कुरुत।
सम्यग् उक्तं त्वया। (वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।)
Concept: स एव परमाणुः।
समानार्थकशब्दान् लिखत।
पिता - ______
Concept: स एव परमाणुः।
समानार्थकशब्दान् लिखत।
सूर्यः - ______
Concept: स एव परमाणुः।
गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
| (अर्णवः जपाकुसुमं गृहीत्वा प्रविशति। तस्य पिता विज्ञानस्य प्राध्यापकः। सः पुस्तकपठने मग्नः। तस्य पार्श्वे उत्पीठिकायां सूक्ष्मेक्षिका वर्तते।) | |
| अर्णवः | पितः, अस्माकम् उद्यानाद् जपाकुसुमम् आनीतं मया। कियन्तः सूक्ष्माः तस्य परागकणाः। |
| पिता | सूक्ष्मेक्षिकया पश्य, तेषां कणानां रचनाम् अपि द्र्ष्टुं शक्नोषि! (अर्णवः तथा करोति।) |
| पिता | कि दृष्टं त्वया? |
| अर्णवः | पितः, अद्भुतम् एतत्। अत्र परागकणस्य सूक्ष्माणि अङ्गानि दृश्यन्ते। |
| पिता | अर्णव, एतानि परागकणानाम् अङ्गानि त्वं सूक्ष्मेक्षिकया द्रष्टुं शक्नोषि। परन्तु एतद् विश्वं परमाणुभ्यः निर्मितम्। ते परमाणवः तु सूक्ष्मेक्षिकया अपि न दृश्यन्ते। |
| अर्णवः | परमाणुः नाम किम्? |
| पिता | अस्तु। कथयामि। मुष्टिमात्रान् तण्डुलान् महानसतः आनय। |
| अर्णवः | (तथेति उक्त्वा पाकगृहात् तण्डुलान् आनयति।) स्वीकरोतु, तात। |
(1) अवबोधनम्। (3 तः 2) (3)
(क) उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत। (1)
(1) एतद् विश्वं ______ निर्मितम्। (तण्डुलेभ्यः/परमाणुभ्यः)
(2) अर्णवः उद्यानात् ______ गृहीत्वा प्रविशति। (कमलं/जपाकुसुमं)
(ख) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्/असत्यम् इति लिखत। (1)
परमाणवः सूक्ष्मेक्षिकया दृश्यन्ते।
(ग) एषः गद्यांशः कस्मात् पाठात् उद्धृतः? (1)
(2) प्रवाहि जालं पूरयत। (2)
(तण्डुलान् आनयति।, सूक्ष्मेक्षिकया पश्यति।, जपाकुसुमं गृहीत्व प्रविशति।, परमाणुविषये पृच्छति।)
Concept: स एव परमाणुः।
विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।
सुकृतम् × ......।
Concept: युग्ममाला।
योग्यं क्रियापदं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत उत्तरम्:
त्वं द्रष्टुं ______।
Concept: युग्ममाला।
समानार्थकशब्दान् लिखत।
कनकम् - ______।
Concept: युग्ममाला।
पद्यांशं पटित्वा निर्दिष्टा: कृतीः कुरुत। (5 तः 4)
|
यथा चतुर्भि: कनकं प्रीध्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनै:। अवं न भक्तो न च पूजको वा। वात्मीकिव्यासवाणाद्या: प्राचीना: कविषण्डिता:। घटं भिन्द्यात् पटं छिन्यात् कुर्याद्रासभरोहणम्। |
(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। 1
पुरुषपरीक्षा कथं भवति?
(ख) विशेषण-विशेष्ययो: मेलनं कुरुत। 1
| विशेषणम् | विशेष्यम् | |
| (1) | प्राचीनाः | पुरुषः |
| (2) | प्रसिद्धः | कविपण्डिता: |
| घटम् |
(ग) जालरेखाचित्रं पूरयत। 1
(घ) पद्यांशात् २ द्वितीया-विभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत। 1
(च) पूर्वपदं/उत्तरपदं लिखत । 1
- तथापि = तथा + ______ ।
- कुर्याद्रासभरोहणम् = ______ + रासभरोहणम् ।
Concept: युग्ममाला।
गद्यांशं पठित्वा सरलार्थं लिखत।
| वैखानसः | (राजानम् अवरुध्य) राजन् ! आश्रममृगोऽयं, न हन्तव्यः, न हन्तव्यः। आशु प्रतिसंहर सायकम्। राज्ञां शस्त्रम् आर्तत्राणाय भवति न तु अनागसि प्रहर्तुम्। |
| दुष्यन्तः | प्रतिसंहृत एष: सायक:। (यथोक्तं करोति) |
Concept: संस्कृतनाट्ययुग्मम्।
गद्यांशं पठित्वा सरलार्थं लिखत।
| वैखानस: | राजन्! समिदाहरणाय प्रस्थिता वयम्। एष खलु कण्वस्य कुलपते: अनुमालिनीतीरमाश्रमो दृश्यते। प्रविश्य प्रतिगृह्यताम् आतिथेय: सत्कार:। |
| दुष्यन्तः | तपोवननिवासिनामुपरोधो मा भूत्। अत्रैव रथं स्थापय यावदवतरामि। |
Concept: संस्कृतनाट्ययुग्मम्।
विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।
सद्गुणः × ......।
Concept: वाचनप्रशंसा।
