Question

उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

1. आकृती पूर्ण करा.  (2)

भाषेमध्ये अनेक शब्द सतत येत असतात, कारण ती नदीसारखी प्रवाही असते. आपणही संगणकासंबंधी अनेक नवे इंग्रजी शब्द सातत्याने आत्मसात केले आहेत. मराठीने आजवर संस्कृत, फारसी, अरबी, कन्नड, इंग्रजी अशा अनेक भाषांमधले शब्द आपले मानले आहेत. 'टेबल' हा शब्द आता आपल्याला परका वाटत नाही; पण गरज नसताना इतर भाषांमध्ये शब्द आणि तेही मराठी भाषेचे व्याकरण झुगारून वापरणे योग्य नाही. 'मी स्टडी केली' म्हणण्यातून काय नवीन अर्थ कळतो? त्याऐवजी 'मी अभ्यास केला' म्हणणं योग्य नाही का?       भाषेतली गंमत जाणून घेण्याचा एक मार्ग म्हणजे शब्दांची व्युत्पत्ती शोधणे. यातून आपल्याला खूप नवी माहिती मिळते. 'मोरांबा' या शब्दातल्या 'मोरा' चा मयुराशी संबंध नसून मोरस म्हणजे साखरेशी (जुन्या काळी साखर मॉरिशसवरून यायची म्हणून मोरस) संबंध आहे. शब्दांची पाळेमुळे किती दूरवर पसरलेली असतात, ते त्यातून कळते.       'कदर करणे' असे आपण म्हणतो. तो वाक्प्रचार आहे. 'कद्र' या अरबी शब्दापासून 'कदर' (म्हणजे गुणांची पारख) हा शब्द आपण घेतला आहे. शब्दांच्या मुळाकडे गेलो, की आपल्या चुकाही होत नाहीत. उदा., 'अनुसया' असे नाव नसून ते 'अनसूया' असे आहे. 'अन् +असूया' अशी त्यातील संधी आहे. मनात असूया (मत्सर) नसलेली अशी ती 'अनसूया' हे कळल्यावर शब्द मनात पक्का रुजतो. तसेच 'जराजर्जर' या संस्कृतमधून आलेल्या शब्दाचा अर्थ आहे, 'वार्धक्याने विकल झालेला!' यातील 'ज' चे उच्चार तालव्य (ज्य) आहेत. तर जरा (थोडे), जर (कलाबूत) या शब्दातील 'ज' चे उच्चार दन्तमूलीय आहेत. (दन्तमूलीय म्हणजे जे ध्वनी उच्चारताना जिभेच्या टोकाचा वरच्या दाताच्या मुळांना स्पर्श होतो असे ध्वनी.) उच्चारावरही अर्थ अवलंबून असतो.       भाषेत आपण शब्द कसे उच्चारतो, कोणत्या अक्षराशी शब्द तोडतो, या साऱ्यांना महत्त्व असते. 'सूतकताई' हा शब्द जर 'सूतक ताई' असा लिहिला तर कसं वाटेल? तसंच 'अक्षरश:' हा शब्द लिहिताना 'अक्षर शहा' असे कोणा मुलाचे नाव करून टाकणे बरोबर आहे का?

2. रिकाम्या चौकटी भरा. (2)

अ) शब्द भलत्याच ठिकाणी तोडल्यामुळे होणाऱ्या गोंधळाचा शब्द - ______

आ) शब्दांचा अर्थ जाणून घेण्याचे साधन - ______

3. स्वमत-  (3)

'गरज नसताना इतर भाषांमधील शब्द वापरून बोलू नये', या लेखिकेच्या मताबाबत तुमचे मत सोदाहरण लिहा.

Answer 1

1.

शब्दांची व्युत्पत्ती शोधण्याचे फायदे	भाषेची गंमत जाणून घेता येते.
	खूप नवी माहिती मिळते.
	शब्दांची पाळेमुळे किती दूरवर पसरलेली असतात, हे कळते.
	शब्दांच्या मुळाशी गेल्याने होणाऱ्या चुका टळतात.
	शब्दाचा उच्चार व त्याची संधी समजल्यावर शब्द मनात पक्का रुजतो.

2.

अ) शब्द भलत्याच ठिकाणी तोडल्यामुळे होणाऱ्या गोंधळाचा शब्द - सुतक ताई (सूतकताई), अक्षर शहा (अक्षरश:)

आ) शब्दांचा अर्थ जाणून घेण्याचे साधन - उच्चार

3. भाषा ही नदीसारखी प्रवाही असते. त्यामुळे, ती विविध भाषेतील शब्दांना सामावून घेते; परंतु काही वेळा गरज नसताना भाषेची सरमिसळ केली जाते ती योग्य नाही. मी ते 'बुक' वाचले, तो 'राईट' आहे किंवा तो छान 'टॉक' करतो अशा पद्धतीने वाक्य बोलल्याने कोणताही वेगळा अर्थबोध होत नाही. जेथे आवश्यकता असेल तेथे दुसऱ्या भाषेतील शब्द घेणे बरोबर आहे; मात्र मराठीतील शब्द प्रचलित असताना आपण वाक्यात विनाकारण दुसऱ्या भाषेतील शब्द घुसवून त्या भाषेचे व्याकरण आणि साैंदर्य दोन्ही बिघडवून टाकतो. मराठी, हिंदी, इंग्रजी अशा विविध भाषांची सरमिसळ करून बोलणारे विद्यार्थी कोणत्याही एका भाषेवर लक्ष केंद्रित करू शकत नाहीत. भाषेचे साैंदर्य हे तिच्या मूळ शब्दांत असते. ते वापरले, तर त्या भाषेवर आपण प्रभुत्व मिळवू शकतो.