षष्ठी तत्पुरुष समासस्य समस्तपदम् अन्विष्य तत्परितः वर्तुलम् आलिखत। क्षेत्रस्य पतिः। जलस्य व्यवस्थापनम्। राज्ञः धर्मः। पुस्तकस्य पठनम्। भ्रमणस्य समयः। क्रियायाः सिद्धिः। - Sanskrit - Composite [संस्कृत - संयुक्त (द्वितीय भाषा)]

Question

षष्ठी तत्पुरुष समासस्य समस्तपदम् अन्विष्य तत्परितः वर्तुलम् आलिखत।

क्षेत्रस्य पतिः।
जलस्य व्यवस्थापनम्।
राज्ञः धर्मः।
पुस्तकस्य पठनम्।
भ्रमणस्य समयः।
क्रियायाः सिद्धिः।

Answer in Brief

Diagram

Solution

क्षेत्रस्य पतिः - क्षेत्रपतिः।
जलस्य व्यवस्थापनम् - जल व्यवस्थापनम्।
राज्ञः धर्मः - राजधर्मः।
पुस्तकस्य पठनम् - पुस्तकपठनम्।
भ्रमणस्य समयः - भ्रमणसमयः।
क्रियायाः सिद्धिः - क्रियासिद्धिः।

shaalaa.com

समासा:।

Is there an error in this question or solution?

Q 3.Q 2. (इ)Q 4.1

Chapter 7.1: समासा:। - पुनःस्मारणम् [Page 38]

APPEARS IN

Balbharati Sanskrit Composite - Anand [English] Standard 10 Maharshtra State Board

Chapter 7.1 समासा:।
पुनःस्मारणम् | Q 3. | Page 38

Balbharati Sanskrit - Amod [English] Standard 10 Maharashtra State Board

Chapter 9.1 समासा:।
पुनःस्मारणम् | Q 3. | Page 54

RELATED QUESTIONS

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

समस्तपदम्	विग्र:	नाम
खलसज्जनौ	______	_____

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

समस्तपदम्	विग्र:	नाम
विभवहीनाः	______	____

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

समस्तपदम्	विग्र:	नाम
लौहघटिता	______	______

समस्तपदम्	विग्र:	नाम
सुखदुःखे	______	______

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
सप्तानां पदानां समाहारः	______	______

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
परोषम् उपकार:	______	______

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
न पेयम्	______	______

प्रदत्तपदानां विग्रहं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
कामः च मोक्षः च	______	______

प्रदत्तपदानां समासं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
पञ्चानां वाटानां समाहारः	______	______

प्रदत्तपदानां समासं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
मातुः गृहे	______	______

प्रदत्तपदानां समासं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
न इष्टम्	______	______

प्रदत्तपदानां समासं कृत्वा समासनाम लिखत-

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
त्रयाणाम् भुवानाम् समाहारः	______	______

विग्र:	समस्तपदम्	नाम
लाभः च अलाभः च	______	______

प्रदत्त-तालिकायां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत-

क्रमः	समस्तपदम्	विग्रहः
1.	निर्मलम्	______
2.	____________	एकम् एकम् इति
3.	____________	दोषाणाम् अभाव:
4.	सव्यवधानम्	____________
5.	निरर्थकम्	____________
6.	____________	चिन्तायाः अभाव:
7.	स्नेहेन सहितम्	____________
8.	____________	समयम् अनतिक्रम्य
9.	____________	गङ्गायाः समीपम्
10.	सहर्षम्	___________

अधोलिखितेषु समासं विग्रहं वा कृत्वा लिख्यताम्-

क्रमः	समासः	विग्रहः
1.	___________	न्यायस्य अधीश:
2.	देहविनाश:	___________
3.	__________	न मन्त्रः
4.	अयोग्यः	___________
5.	वृक्षोपरि	___________
6.	___________	निद्रायाः भङ्गस्य दुःखम्
7.	वनराज:	___________राजा
8.	___________	नराणां पतिः
9.	पक्षिकुलम्	___________
10.	___________	प्रीते: लक्षणम्
11.	निशान्धकारे	___________
12.	___________	न पक्वम्
13.	मृत्तिकाक्रीडनकम्	___________
14.	___________	वृद्धेः लाभाः
15.	अधर्मः	___________

समस्तपदं विग्रह वा लिखत-

क्रमः	समस्तपदम्	विग्रहः
1.	_________	महान् वृक्षः
2.	पुरुषव्याघ्रः	_________
3.	_________	महत् कम्पनम्
4.	महाविनाशः	_________
5.	_________	रक्तम् उत्पलम्
6.	पीतपुष्पाणि	_________
7.	_________	घन इव श्यामः
8.	महोत्सवः	_________
9.	_________	विशालः पर्वतः
10.	महागौरी	_________

अधोलिखित-तालिकायाम् समस्तपदं विग्रह वा लिख्यन्ताम्-

क्रमः	समस्तपदानि	विग्रहः
1.	__________	सप्तानाम् अह्रां समाहारः
2.	पञ्चानां पात्राणां समाहारः	__________
3.	__________	त्रयाणां भुवनानां समाहारः
4.	पञ्चरात्रम्	__________
5.	अष्टाध्यायी	__________

अधोलिखितसमस्तपदेभ्यः विग्रहान् विग्रहेभ्यः च समस्तपदानि निर्माय तेषां नामानि अपि लिख्यन्ताम्-

क्रमः	समस्तपदम्	विग्रहः	समासनाम
1.	मेघश्यामः	_____________	_____________
2.	_____________	न युक्तम्	_____________
3.	देहाविनाशाय	_____________	_____________
4.	_____________	नीलं च तत् कमलम्	_____________
5.	_____________	हर्षेण मिश्रितम्	_____________
6.	_____________	कर्कश: ध्वनिः	_____________
7.	_____________	पञ्चानां वटानां समाहारः	_____________
8.	पञ्चानां वटानां समाहारः	_____________	_____________
9.	_____________	स्थिता प्रज्ञा यस्यः सः	_____________
10.	_____________	माता च पिता च	_____________

समस्तपदम	विग्रहः	समासनाम
हस्तस्थम्‌	हस्ते तिष्ठति इति	______

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत ।

समस्तपदम	विग्रहः	समासनाम
अनावश्यकम	______	नञ्‌-तत्पुरुषः

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत ।

समस्तपदम	विग्रहः	समासनाम
______	विविधानि बीजानि	कर्मधारयः

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत ।

समस्तपदम	विग्रहः	समासनाम
प्रतिदिनम्‌	दिनेदिने	______

समासविग्रहं कुरुत

धनधान्यानि -______।

समासविग्रहं कुरुत

शुकसारिकाः - ______

समासविग्रहं कुरुत

मृगशृगालौ - ______

समासविग्रहं कुरुत

जलव्यवस्थापनम् - ______

उदाहरणै: रेखाचित्रं पूरयत समाहारद्वन्द्वः

तालिकां पूरयत ।

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
चिन्ताकुल:	______	तृतीयातत्पुरुषः।

तालिकां पूरयत ।

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
प्रजाहितदक्ष	प्रजाहिते दक्षः	______

तालिकां पूरयत

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
______	चोरलुण्ठकेभ्यः भयम्	पञ्चमी तत्पुरुषः ।

तालिकां पूरयत

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
विद्याविहीनः	______	सप्तमी- तत्पुरुषः ।

तालिकां पूरयत

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
भुजगयमिता	भुजगे : यमिताः।	______

तालिकां पूरयत

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
______	पूजायै इदम्।	______

तालिकां पूरयत

सामासिकपदम्	विग्रहवाक्यम्	समासनाम
मदान्धः	मदेन अन्धः	______

कृति : – समस्तपदान् अन्विष्य वर्तुलम् आलिखत ।

१) क्षुद्रा बुद्धिः यस्य सः ।
२) विशालौ बाहू यस्य सः ।
३) एकः दन्तः यस्य सः ।
४) लब्धा शिक्षा येन सः ।
५) ईश्वरे निष्ठा यस्य सः ।
६) भाले चन्द्रः यस्य सः ।
७) पद्मं हस्ते यस्याः सा ।
८) गजस्य आननम् एव आननं यस्य सः ।
९) विमलम् अम्बु यस्मिन् तत् ।
१०) महान् उदयः यस्य सः ।

समासविग्रहवाक्यानां समासनामभिः मेलनं कुरुत ।

विग्रहवाक्यम्‌	समासनाम
चिन्तया आकुलः	पञ्चमी -तत्पुरुषः
प्रजाहिते दक्षः	द्वितीया ततयरुषः
चोरलुण्ठकेभ्यः भयम्‌	सप्तमी -तत्पुरुषः
विदेशं गमनम्‌	तृतीया-तत्मुरुष