Question

सहसंबंध स्पष्ट करा: 

गरिबी आणि विकास

खालील विधानाचा सहसंबंध स्पष्ट करा.

गरिबी आणि विकास

Answer 1

1. गरिबी म्हणजे मिळकतीचा आणि उत्पादन साधनांचा अभाव, गरिबीमुळे शिक्षणाचा अभाव असतो. त्यातून मागासलेपणा उद्भवतो.
2. गरिबी निर्मूलन कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट अशा दुर्लक्षित घटकांना रोजगार व स्वयंरोजगाराची संधी उपलब्ध करून देणे हे आहे. त्याद्वारा त्यांचे गरिबी दूर होऊन त्यांच्या विकासाचा मार्ग खुला होईल.
3. देशाच्या आर्थिक विकासासाठी गरिबी निर्मूलनाला प्राथमिकता दिली जाते. स्वातंत्र्योत्तर कालखंडात भारतातील गरिबी निर्मूलनाद्वारा आर्थिक विकासाच्या उद्दिष्टांचा पाठपुरावा केला आहे. त्यामुळे भारतातील गरिबीचे प्रमाण उत्तरोत्तर कमी होत गेले आणि भारताने आर्थिक विकासात मोठा पल्ला गाठला आहे.

Answer 2

1. गरिबी म्हणजे अन्न, वस्त्र, आरोग्य सेवा आणि शिक्षण यांसारख्या, जीवनाची गुणवत्ता निश्चित करणाऱ्या मूलभूत गरजांपासून वंचित राहणे होय.
2. आर्थिक परिभाषेत, याला ‘गरिबीरेषा’ असे संबोधले जाते. विकास म्हणजे एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात होणारी मोजता येण्याजोगी सुधारणा.
3. गरिबीचे निवारण, किंवा अगदी त्याचे समूळ उच्चाटन करणे, हेच विकास कार्याचे सर्वात महत्त्वाचे उद्दिष्ट असते. गरिबीचा संबंध अविकसिततेशी निगडित असलेल्या इतर समस्यांशी असतो; उदाहरणार्थ, बेरोजगारी आणि विषमता. 
4. ते आर्थिक विकासात अडथळा निर्माण करते आणि त्यातून आरोग्य, स्वच्छता व रोगराईशी संबंधित समस्या, निवाऱ्याचे प्रश्न, गुन्हेगारी इत्यादी समस्या उद्भवतात. गरिबी निवारण म्हणजेच सुशासन, आर्थिक वृद्धी आणि आरोग्य व शिक्षणासाठीचा शासकीय आधार यांसारख्या आर्थिक व मानवतावादी उपाययोजनांचा समूह हे विकासाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे.