Question

खालील प्रश्नाचे उत्तर ८० ते १०० शब्दांत लिहा:

भारत-चीन संबंधांवर थोडक्यात चर्चा करा.

Answer 1

1. १९४९ साली साम्यवादी क्रांतीनंतर चीनला भारताने राजनयिक मान्यता दिली. प्रारंभीच्या काळात या दोन देशांमध्ये मैत्रीपूर्ण संबंध प्रस्थापित झाले. १९५४ मध्ये या दोन देशांनी व्यापार आणि सहकार्याचा करार केला, ज्या योगे भारताने तिबेटवरील चीनच्या सार्वभौमत्व मान्यता दिली.
2. त्यानंतरच्या काळात सीमावादावरून १९६२ साली झालेल्या भारत-चीन युद्धात भारताचा पराभव झाला आणि त्यांनी राजनयिक संबंध तोडले.
3. १९७६ मध्ये भारत आणि चीनमधील राजनयिक संबंध पुन्हा प्रस्थापित झाले आणि द्विपक्षीय संबंध सुधारण्याचे प्रयत्न झाले. सीमा विवाद सोडवण्यासाठी संयुक्त कार्यगटांची स्थापना करण्यात आली. दोन्ही देशांदरम्यान प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवर शांतता व सौदाहपूर्ण वातावरण राखण्याचा करार झाला.
4. १९९० च्या दशकात चीनचा महासत्ता म्हणून उदय झाला. गेल्या दोन दशकात दोहोंदरम्यानचे व्यापारी संबंध वृद्धिंगत झाले आहेत. आज चीन भारताच्या सर्वांत मोठ्या व्यापारी भागीदारांपैकी एक आहे.
5. चीनच्या महत्त्वाकांक्षी “बेल्ट अँड रोड” प्रकल्पाविषयी भारताचे काही आक्षेप असले तरीही जागतिक व्यापारी संघटना आणि वातावरण बदल वाटाघाटीत ते एकमेकांचे भागीदार आहेत.
6. चीनचा पाकिस्तानला असलेला पाठिंबा ही देखील भारतासाठी एक समस्याच आहे.

Answer 2

चीनसोबतच्या संबंधांमध्ये भारताकडून नेहमीच मैत्रीपूर्ण पवित्रा घेतला गेला आहे; याचे उदाहरण म्हणजे १९५४ मध्ये भारत-चीन संबंध दृढ करण्यासाठी भारताने स्वाक्षरी केलेले सुप्रसिद्ध ‘पंचशील’ तत्त्वज्ञान आणि संयुक्त राष्ट्रांमध्ये चीनला सदस्यत्व मिळावे यासाठी भारताने केलेला जोरदार पाठपुरावा. असे असले तरी, १९५७ नंतर भारत-चीन संबंधांमध्ये विविध वादग्रस्त मुद्दे उभे राहिले:

1. १९६२ मध्ये, मॅकमोहन रेषेवरून उद्भवलेल्या सीमावादाचे रूपांतर लष्करी संघर्षात झाले. या संघर्षादरम्यान चीनने अशा प्रदेशांवर अवाजवी दावे केले, जे सध्या अरुणाचल प्रदेश आणि लडाखमधील अक्साई चीन या भागात मोडतात. 
2. १९५० मध्ये चीनने तिबेटवर ताबा मिळवला; भारताने चीनच्या या कृतीचा तीव्र निषेध केला होता, ज्यामुळे दोन्ही देशांमध्ये मतभेद निर्माण झाले.
3. पंचशील कराराची पार्श्वभूमी असतानाही, १९६२ मध्ये भारताचा अधिक भूभाग बळकावण्याच्या उद्देशाने चीनने भारतावर आक्रमण केले. या आक्रमणामुळे भारताला अपमानास्पद परिस्थितीचा सामना करावा लागला. 
4. चीनने पाकिस्तानच्या अणुकार्यक्रमाला दिलेली मदत हा देखील दोन्ही देशांमधील मतभेदांचा एक मुद्दा ठरला.
5. चीनचे बांगलादेश आणि म्यानमार यांच्याशी असलेले लष्करी संबंध हे भारताच्या हितसंबंधांसाठी प्रतिकूल असल्याचे मानले गेले.

वर नमूद केलेले सर्व मतभेद किंवा वाद, दोन्ही देशांमधील अधिक सहकार्याच्या माध्यमातून सोडवले जाऊ शकतात.

• दोन्ही देशांनी आपापसांतील सलोखा आणि सौहार्दपूर्ण वातावरण पुन्हा प्रस्थापित करण्यासाठी आणखी काही विशेष प्रयत्न करणे गरजेचे आहे.
• दहशतवाद, अण्वस्त्र स्पर्धा आणि आर्थिक विषमता यांविरुद्ध लढा देण्यासाठी दोन्ही देशांनी खांद्याला खांदा लावून (एकजुटीने) वाटचाल केली पाहिजे.
• दोन्ही देशांनी एकमेकांबद्दल परस्पर सामंजस्य आणि आदरभाव विकसित केला पाहिजे.
• याच उद्देशाने, दोन्ही देशांनी सांस्कृतिक देवाणघेवाण तसेच विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्याबाबत विविध करारांवर स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत.