Question

खालील काव्यपंक्तीचे रसग्रहण करा.

तुजभवती वैभव, माया
फळ रसाळ मिळते खाया
सुखलोलुप झाली काया
हा कुठवर वेड्या घेसी आसरा

Answer 1

'आकाशी झेप घे रे' कवितेद्वारे कवी जगदीश खेबुडकर यांनी स्वकष्टाचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. आपल्या भोवतीचे सुरक्षिततेचे व परावलंबित्वाचे कवच भेदा. तसेच, स्वसामर्थ्यावर विश्वास ठेवून यशाची शिखरे सर करा, असा संदेश कवीने दिला आहे.
        कवी मानवाला सुख, वैभवाचा सोन्याचा पिंजरा सोडून स्वत:ला सिद्ध करण्यासाठी आकाशात झेप घेण्याची स्फूर्ती देत आहेत. ते मानवाला स्वसामर्थ्याची जाणीव करून देताना म्हणतात, की हे पाखरा (माणसा), हा सोन्याचा पिंजरा म्हणजेच आयते मिळालेले सुख, वैभव सोडून स्वत:ला सिद्ध करण्यासाठी आकाशी झेप घे, सज्ज हो. स्वत:च्या क्षमता ओळखून पुढे पुढे जात राहा. तू भौतिक सुखे, माया, मोह यांमध्ये अडकला आहेस. या सुखाचे फळ चाखून तू तृप्त होत आहेस. तुझ्या शरीरास या ऐषारामाची चटकच लागली आहे; पण या ऐश्वर्याचा कुठपर्यंत आसरा घेशील? त्यामुळे मोह सोड. येथे कवी श्रमप्रतिष्ठेचे मूल्य वाचकांच्या मनात रुजवण्याचा प्रयत्न करतात.
        प्रस्तुत कविता भावगीत या रचनाप्रकारात मोडते. येथे पाखराचे प्रतीक वापरल्यामुळे कवितेचे आशयसाैंदर्य वाढले आहे. साधे, सोपे; परंतु अर्थगर्भ शब्द वापरल्यामुळे कविता खुलली आहे. कवितेच्या भाषेत एक सहजता व गोडवा आहे. सुखलोलुप म्हणजेच सुखासाठी लोलुप (लोभी) या सामासिक शब्दाच्या वापरामुळे अर्थ वाचकाच्या मनाला भिडतो. माया, खाया, काया या शब्दांमुळे येथे यमक अलंकार साधला गेला आहे. व, ळ, ल अशा अक्षरांच्या पुनरावृत्तीतून येथे अनुप्रास अलंकार साधला गेला आहे. त्यामुळे, कविता लयबद्ध व नादमय झाली आहे. कविता वाचल्यावर मनात उत्साह हा स्थायिभाव निर्माण होऊन वीररसाचा अनुभव येतो.