English

इष्टे देषो ......... चाश्नीयात्‌ इत्यस्य गद्यांशस्य आयं हिन्दी भाषया स्पष्ट कुरूत। - Sanskrit (Elective)

Advertisements
Advertisements

Question

इष्टे देषो ......... चाश्नीयात्‌ इत्यस्य गद्यांशस्य आयं हिन्दी भाषया स्पष्ट कुरूत।

Long Answer
Advertisements

Solution

प्रसंग
यह कथन कक्षा 11 की संस्कृत पुस्तक शाश्वती से लिया गया है | यह पाठ चरक सहिता पर आधारित है चरक चिकित्सा विषय के पिता माने जाते है उन्होंने चिकित्सा विज्ञान की प्रथम पुस्तक चरक संहिता लिखा है | यह पाठ आहार से सम्बन्धित है इस पाठ में कहा गया है की आहार कैसा होना चाहिए एवं किस स्थान पर करना चाहिए किस प्रकार करना चाहिए इस गद्यांश में कहा गया है की भोजन की उचित स्थान पर ही करना चाहिए।
 
व्याख्याः
आहार सम्बन्धित पाठ में आहार कैसे करे की स्वास्थ्य रह जा सके एवं शरीर में जो तीन दोष है उसका अनुपात किस प्रकार ठीक रखना चाहिए | चरक ने कहा है की मनुष्य उष्म भोजन करना चाहिए जिसे शरिर के कफ का उचित अनुपात हो और स्निग्ध भोजन से शरीर का विकास हो इस लिए उष्म एवं स्निग्ध दोनों प्रकार के भोजन आवश्यक है वाही अधिक जल्दी जल्दी भोजन नहीं करना चाहिए ऐसा करने से भोजन उचित स्थान पर नहीं जाता है जिसे शारीर में अनिक प्रकार के दोष होने लगते है और न ही अधिक धीरे खाना चाहिए मानसिक शांति भी भोजन से ही होता है अधिक देर से खाने पर तृप्ति नहीं मिलती जिसे व्यक्ति का मन अच्छा नहीं रहता है इस लिए भोजन को समय से खाना चाहिए | सही स्थान पर ही भोजन करना चाहिए जिसे पाचन शक्ति ठीक रहे और मनुष्य आवश्यकता अनुसार खा सके | और हँसते बोलते समय समय भोजन नहीं करना चाहिए उचित मात्र में ही भोजन ग्रहण करने से पाचन शक्ति मजबूत रहती है |
shaalaa.com
आहारविचारः
  Is there an error in this question or solution?
Chapter 6: आहारविचार: - अभ्यासः [Page 35]

APPEARS IN

NCERT Sanskrit - Shashwati Class 11
Chapter 6 आहारविचार:
अभ्यासः | Q 8 | Page 35

RELATED QUESTIONS

एषः पाठः कस्मात्‌ ग्रन्थात्‌ उद्धूतः?


कीदृशं भोजनम्‌ इन्द्रियाणि दृढीकरोति?


अजीर्णे भुञ्जानस्य कः दोषः भवति?


कीद्रुशम् भोजनं बलाभिवृद्धिम्‌ उपजनयति?


अतिविलग्बितं हि भुञ्जानः कां न अधिगच्छति?


कथं भुञ्जानस्य उत्स्नेहनस्य समाप्तिः न नियता?


जल्पतः हसतः अन्यमनसः वा भुञ्जानस्य के दोषाः भवन्ति?


बहु भुक्तं आहारजातम्‌  _________


उष्णं हि भुज्यमानं ______


मात्रावद्‌ हि भुक्त सुखं __________


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

शीघ्रम्‌ |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

उष्णम्‌ 


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

स्निग्धम्‌ 


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

तैलादियुक्तं |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

विवर्धयति


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

अतिद्रतं |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

पच्यते |


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

अश्‌ शतृ पुं.प्रथमा एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

अभि वृध्‌ णिच्‌ लट् प्र. पु, एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

उप + सृज्‌ कर्मवाच्य, लट्, प्र. पु. एकवचनम्‌ = ______ 


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

भुज्‌ शानच्‌, पुं. षष्टी, एकवचनम्‌ = ______ 


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

न हसन्‌ इति = ______ 


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

प्र + कुप्‌ + णिच्‌ लट्, प्र. पु. एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

अभि + नि + वृत्‌ + णिच्‌, लट्लकार, प्र. पु. एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

जीणेऽश्नीयात्‌ ।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

चोष्माणं।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

पूर्वस्याहारस्य।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

प्रकोपयत्याशु।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

चाश्नीयात्‌।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

मुखेषु।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

सर्वान्‌।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

हदये।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

वृद्धिम्‌|


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

जराम्‌।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

इष्टतम्  - ______।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

अतिद्रुतम्‌ -  ______। 


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

दोषेष्वग्नो।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

अभ्यवहृतम् ।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

तस्माज्जीर्णे।


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×