हिंदी

इष्टे देषो ......... चाश्नीयात्‌ इत्यस्य गद्यांशस्य आयं हिन्दी भाषया स्पष्ट कुरूत। - Sanskrit (Elective)

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

इष्टे देषो ......... चाश्नीयात्‌ इत्यस्य गद्यांशस्य आयं हिन्दी भाषया स्पष्ट कुरूत।

दीर्घउत्तर
Advertisements

उत्तर

प्रसंग
यह कथन कक्षा 11 की संस्कृत पुस्तक शाश्वती से लिया गया है | यह पाठ चरक सहिता पर आधारित है चरक चिकित्सा विषय के पिता माने जाते है उन्होंने चिकित्सा विज्ञान की प्रथम पुस्तक चरक संहिता लिखा है | यह पाठ आहार से सम्बन्धित है इस पाठ में कहा गया है की आहार कैसा होना चाहिए एवं किस स्थान पर करना चाहिए किस प्रकार करना चाहिए इस गद्यांश में कहा गया है की भोजन की उचित स्थान पर ही करना चाहिए।
 
व्याख्याः
आहार सम्बन्धित पाठ में आहार कैसे करे की स्वास्थ्य रह जा सके एवं शरीर में जो तीन दोष है उसका अनुपात किस प्रकार ठीक रखना चाहिए | चरक ने कहा है की मनुष्य उष्म भोजन करना चाहिए जिसे शरिर के कफ का उचित अनुपात हो और स्निग्ध भोजन से शरीर का विकास हो इस लिए उष्म एवं स्निग्ध दोनों प्रकार के भोजन आवश्यक है वाही अधिक जल्दी जल्दी भोजन नहीं करना चाहिए ऐसा करने से भोजन उचित स्थान पर नहीं जाता है जिसे शारीर में अनिक प्रकार के दोष होने लगते है और न ही अधिक धीरे खाना चाहिए मानसिक शांति भी भोजन से ही होता है अधिक देर से खाने पर तृप्ति नहीं मिलती जिसे व्यक्ति का मन अच्छा नहीं रहता है इस लिए भोजन को समय से खाना चाहिए | सही स्थान पर ही भोजन करना चाहिए जिसे पाचन शक्ति ठीक रहे और मनुष्य आवश्यकता अनुसार खा सके | और हँसते बोलते समय समय भोजन नहीं करना चाहिए उचित मात्र में ही भोजन ग्रहण करने से पाचन शक्ति मजबूत रहती है |
shaalaa.com
आहारविचारः
  क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
अध्याय 6: आहारविचार: - अभ्यासः [पृष्ठ ३५]

APPEARS IN

एनसीईआरटी Sanskrit - Shashwati Class 11
अध्याय 6 आहारविचार:
अभ्यासः | Q 8 | पृष्ठ ३५

संबंधित प्रश्न

कीदृशं भोजनम्‌ इन्द्रियाणि दृढीकरोति?


कौोदुशं भोजनं श्लेष्माणं परिहासयति?


इष्टसर्वोपकरणं भोजनं कुत्र अश्नीयात्‌?


अतिविलग्बितं हि भुञ्जानः कां न अधिगच्छति?


जल्पतः हसतः अन्यमनसः वा भुञ्जानस्य के दोषाः भवन्ति?


अजल्पन्‌ अहसन्‌  - ______


उष्णं हि भुज्यमानं ______


स्निग्धं भुज्यमानं भोजनम्‌ शरीरम्‌  ______


मात्रावद्‌ हि भुक्त सुखं __________


अतिद्रतं हि न ______


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

शीघ्रम्‌ |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

स्निग्धम्‌ 


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

तैलादियुक्तं |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

विवर्धयति


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

अतिद्रतं |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

अतिविलबितं |


अधोलिखितपदानां वाक्येषु प्रयोगं कुरूत।

पच्यते |


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

अश्‌ शतृ पुं.प्रथमा एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

अभि वृध्‌ णिच्‌ लट् प्र. पु, एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

उप + सृज्‌ कर्मवाच्य, लट्, प्र. पु. एकवचनम्‌ = ______ 


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

इष्‌ + क्त पु. सप्तमी एकवचनम्‌ =______ 


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

प्र + कुप्‌ + णिच्‌ लट्, प्र. पु. एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखितप्रकृतिप्रत्ययविभागं योजयत।

अभि + नि + वृत्‌ + णिच्‌, लट्लकार, प्र. पु. एकवचनम्‌ = ______


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

चोष्माणं।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

पूर्वस्याहारस्य।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

प्रकोपयत्याशु।


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

चाश्नीयात्‌।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

मुखेषु।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

सर्वान्‌।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

हदये।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

भुञ्जानस्य।


पाठात्‌ चित्वा विलोमश्ब्दान्‌ लिखत।

विरुद्धम्‌  - ______


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

अतिविलम्बितम्‌ - ______।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

इष्टतम्  - ______।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

अतिद्रुतम्‌ -  ______। 


अधोलिखतानां पदानां सन्धिच्छेदं कुरुत।

दोषेष्वग्नो।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

अभ्यवहृतम् ।


अधोलिखितेषु पदेषु विभक्तिं वचनं च दर्शयत।

तस्माज्जीर्णे।


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×