Advertisements
Chapters
२: सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः
▶ ३: आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
४: न खलु वयस्तेजसो हेतुः
५: एषा सा कृतकबुद्धिः मानवबुद्धेः सहकरी
६: मनःपूतं समाचरेत्
७: उपायं चिन्तयेत् प्राज्ञस्तथापायं च चिन्तयेत
८: अन्नाद् आनन्दं प्रति
Chapter ९: कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः
Chapter १०: णमो अरिहन्ताणम
Chapter ११: वर्णोच्चारण-शिक्षा २
Advertisements
Solutions for Chapter ३: आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
Below listed, you can find solutions for Chapter ३ of CBSE NCERT for Sanskrit Sharda Class 9.
NCERT solutions for Sanskrit Sharda Class 9 ३ आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः अभ्यासाद् जायते सिद्धिः [Pages 30 - 34]
अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत —
मातामही कस्य कथां श्रावितवती?
नामदेवस्य गुरुः नामदेवं किम् अध्यापितवान्?
नामदेवः कया भावनया धावनं कृतवान्?
बालकयोः मुखे किमर्थं म्लाने संजाते?
कपिलः माधवी च कं सङ्कल्पं कृतवन्तौ?
तं दृष्ट्वा पाषाणखण्डं स्वीकृत्य मारयितुं धावितवन्तौ इति वाक्ये ‘तम्’ इति सर्वनामशब्दः कस्य कृते प्रयुक्तः?
कपिलः माधवी च कुत्र गतवन्तौ?
‘मातामही तं प्रसङ्गं दृष्टवती, तौ आहूतवती च’। इति वाक्ये ‘तौ’ इति शब्दः कस्यां विभक्तौ अस्ति?
अधोलिखित वाक्यं भूतकालेन परिवर्त्य पुनः लिखत -
नैवेद्यं विग्रहस्य पुरतः स्थापयति।
अधोलिखित वाक्यं भूतकालेन परिवर्त्य पुनः लिखत -
नेत्रे निमीत्य प्रार्थनायाः आरम्भं करोति।
अधोलिखित वाक्यं भूतकालेन परिवर्त्य पुनः लिखत -
गुरुः विसोबा तम् अध्यापयति।
अधोलिखित वाक्यं भूतकालेन परिवर्त्य पुनः लिखत -
अहं शृणोमि।
अधोलिखित वाक्यं भूतकालेन परिवर्त्य पुनः लिखत -
सत्पुरुषाः स्वकर्तृत्वेन जन्म सार्थकं कुर्वन्ति।
अधोलिखित वाक्यं भूतकालेन परिवर्त्य पुनः लिखत -
नामदेवः शुनकस्य पृष्ठे अनुधावति।
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| कथां श्रोतुम् इच्छतः वा? | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| अहं श्रुतवती यत् तस्य कीर्तने स्वयं देवः पाण्डुरङ्गः नृत्यं कृतवान् इति। | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| किं देवेन सह अपि मित्रता सम्भवति? | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| अतः तस्य सर्वात्मकस्य ईश्वरस्य पूजनं कुरु। | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| नैवेद्यं गृह्यतां देव भक्तिं मे ह्यचलां कुरु। | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| धिक् शुनकम्। | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| नामदेवस्य कियत् दुःखं जातं स्यात् खलु? | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| किं घृतपात्रम् आधृत्य? | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| अद्य अहं ज्ञातवान् यत् सर्वेषु ईश्वरः निवसति इति। | .... | .... |
अधोलिखित कथन कः/का/कं/कां च प्रति कथयति इति लिखित -
| कथन | कः/का | कं/कां च प्रति |
| उत्तीर्णः भवान् परीक्षाम्। | .... | .... |
रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
देवः नामदेवं परितः भवति स्म।
रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
ईश्वरः सर्वेषु भूतेषु निवसति।
रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
शुनकः आगत्त्य मुखे रोटिकां धृत्वा धावितवान्।
रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
शुनकस्य स्थाने पाण्डुरङ्गः आविर्भूतवान्।
रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
आत्मवत् सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः।
घटनाक्रमानुसारं लिखत -
(क) नामदेवः मन्त्रम् उच्चार्य श्रद्धया प्रणम्य नेत्रे उद्घाटितवान्।
(ख) नामदेवः घृतपात्रम् आधृत्य अनुधावितवान्।
(ग) नामदेवः नैवेद्यस्थालिकां विग्रहस्य पुरतः स्थापितवान्।
(घ) शुनकः शुष्करोटिकाम् अपहृत्य पलायितवान्।
(ङ) शुनकस्य स्थाने पाण्डुरङ्गः आविर्भूतवान्।
(च) नामदेवः मन्दिरं गतवान्।
कोष्ठकेषु दत्तानां पदानां उचितां विभक्तिं योजयित्वा अनुच्छेदं पूरयत् -
आगच्छन्तु, पायसं कुर्म:
आगच्छन्तु, पायसं कुर्म:। ______ (क्षीर) सह तण्डुला: पक्वा:। ______
(शर्करा) विना कथं शक्यते। शीघ्रमेव ______ (आपण) प्रति गत्वा शर्कराम् आनयतु। ______ (आपण) निकषा वाहनानि तिष्ठन्ति। शर्करे महानसे स्थापिता।______ (शर्करा) परितः पिपीलिकाः आगताः। पिपीलिकाः अपनीय पायसे शर्करा योजिता। ______ (मधुर) विना पायसं रुचिकरं न भवति। अधुना ______ (पायस) परितः बालक-बालिकावृन्दं तिष्ठति। धिक् ______ (अन्ये मधुरपदार्थां) इति एकः वदति, ______ (तत्) विना जीवनम् अपूर्णम् इति अपरः। ______ (पायस) सह एव भोजनं सरसम् इति अन्यः। तेषां वचनानि श्रुत्वा पायसं यच्छन्त्याः अम्बायाः मुखे मन्दहासः विलसति।
अनुच्छेदे स्थूलाक्षरेण दत्तानां क्रियापदानां स्थाने उचितं क्तवतुप्रत्ययान्तरूपं योजयित्वा पुनः लिखत -
कञ्चित् ग्रामं निकषा एका नदी आसीत्। नदी सर्वदा स्वच्छजलम्
अददात्। जनाः तस्याः जलं पीत्वा सुखेन अजीवन। एकः कृषकः तेन जलेन सर्वदा कृषिम् अकरोत्। कालान्तरम् अन्ये कृषकाः अपि तेन जलेन क्षेत्रसेचनम् अकुर्वन्। महिलाः पर्वसमये नदीम् अपूजयन्। एकवारं कश्चित् परिवारः नद्यां मालिन्यानि अक्षिपत्। क्रमशः अन्ये अपि अक्षिपन्। तेन नदी मलिना अभवत्, मीनाः अम्रियन्त। स्त्रियः रोगैः पीडिताः अभवन्। तदा एका शिक्षिता बालिका जलस्य महत्त्वं सर्वान् अवदत्। सा नदीतीरम् आगत्त्य स्वयं वृक्षम् अरोपयत्। महिलाः अपि ततः प्रेरणां प्राप्य तस्याः साहाय्यम् अकुर्वन्। सर्वे ग्रामवासिनः मिलित्वा नदीम् अशोधयन्। पुनः नदी स्वच्छा जाता निर्मलं जलं च अददात्। ततः आरभ्य वर्षे एकवारं जनाः नदीम् अपूजयन् वृक्षारोपणं च अकुर्वन्।
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
घृतस्य पात्रम्, तत्
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
पाषाणस्य खण्डः, तम्
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
प्रियः सुहृद्
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
उदरे वेदना
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
स्वीयः व्यवहारः
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
जीवनस्य मूल्यानि
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
मातुलस्य गृहम्, तत्
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
नरेषु रत्नानि इव, तेषाम्
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
स्वीयं कर्तृत्वम्, तेन
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
अपराधस्य भावना, तया
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
गुरोः उपदेशः, तम्
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
दिने दिने
एतेषां समस्तपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
राजा ऋषिः इव, तेषाम्
NCERT solutions for Sanskrit Sharda Class 9 ३ आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः स्वाध्यायान्मा प्रमदः [Pages 35 - 36]
‘क्तवतु’ -प्रत्ययान्तशब्दानां पुंलिङ्गे रूपाणि वयं पश्यामः -
‘क्तवतु’ - प्रत्ययान्तशब्दानां स्त्रीलिङ्गे रूपाणि वयं पश्यामः -
‘क्तवतु’ - प्रत्ययान्तशब्दाणां नपुंसकलिङ्गे रूपाणि वयं पश्यामः -
NCERT solutions for Sanskrit Sharda Class 9 ३ आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान् [Page 37]
स्वप्रदेशे विद्यमानानां द्वित्राणां महात्मनां चित्राणि संकलयत। तेषां विषयकं विवरणं पञ्चषैः वाक्यैः च लिखित। उदाहरणम् -
छत्तीसगढ़प्रान्तस्य गिरौदपुरी-ग्रामे गुरु-घासिदासमहाराजस्य जन्म जातम्। ‘मनखे मनखे एक समान’ अर्थात् सर्वे मनुष्याः समानाः सन्ति इति तस्य उपदेशः आसीत्। समाजस्थां विषमतां दूरीकृत्य समानताम् आनेतुं घासिदासः महाराजः महान्तं प्रयत्नं कृतवान्। अस्माभिः न केवलं सर्वेः मनुष्यैः सह अपि तु सर्वेः जीवैः सह अपि वत्सलतया व्यवहरणीयम् इति सः उपदिशति स्म। सतनामी इति सम्प्रदायस्य सः संस्थापकः आसीत्।
पाठे आगतानि क्तवतुप्रत्ययुतानि वाक्यानि संगृह्य तादृशानि अन्यानि वाक्यानि लिखत।
यथा, कपिलः माधवी च अवकाशकाले मातुलगृहं गतवन्तौ। रामः लक्ष्मणः च सीतया सह वनं गतवन्तौ।
गुलावराव-महाराजः विषये पञ्चभिः वाक्यैः दशभिः वाक्यैः वा वर्णयित्वा शिक्षकान् दर्शयत।
सन्तकवि-भीमभोई विषये पञ्चभिः वाक्यैः दशभिः वाक्यैः वा वर्णयित्वा शिक्षकान् दर्शयत।
Solutions for ३: आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
NCERT solutions for Sanskrit Sharda Class 9 chapter ३ - आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics Sanskrit Sharda Class 9 CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. NCERT solutions for Mathematics Sanskrit Sharda Class 9 CBSE ३ (आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. NCERT textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in Sanskrit Sharda Class 9 chapter ३ आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः are .
Using NCERT Sanskrit Sharda Class 9 solutions आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in NCERT Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE Sanskrit Sharda Class 9 students prefer NCERT Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter ३, आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः Sanskrit Sharda Class 9 additional questions for Mathematics Sanskrit Sharda Class 9 CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
