Advertisements
Chapters
Advertisements
Solutions for Chapter 4: आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया
Below listed, you can find solutions for Chapter 4 of CBSE CBSE for Sanskrit Manika Class 10.
CBSE solutions for Sanskrit Manika Class 10 4 आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया अभ्यासः [Pages 47 - 52]
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
राजपुत्रा: प्रासादे कै: सह क्रीडन्ति स्म?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
राजगृहे कीदृशं मेषयूथम् आसीत्?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
जिह्वालोलुपतया मेष: कुत्र प्रविशति स्म?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
के पाकशालां प्रविष्टं मेषं ताडयन्ति स्म?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
केन जाज्वल्यमानशरीरः मेष: अश्वशालां प्रविशति?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
मेषस्य क्षितौ प्रलुठतः तृणेषु का: समुत्थिता:?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
किमर्थम् अश्वा: इतस्ततः अधावन्?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
केषां वह्निदोष: कपीनां मेदसा शाम्यति?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
कस्य आदेशं श्रुत्वा सर्वे कपय: भयत्रस्ता: जाता:?
एकपदेन संस्कृतभाषया उत्तरत।
केषाम् आज्ञा अविचारणीया भवति?
पूर्णवाक्येन उत्तरत -
जिह्वालोलुपतया मेष: अहर्निशं किं करोति स्म?
सूपकारा: मेषं कै: वस्तुभि: ताडयन्ति स्म?
मेषस्य सूपकाराणां च कलहम् अवेक्ष्य वानरयूथपतिः किम् अचिन्तयत्?
मदोद्धताः कपयः वानरयूथपतिं किम् अवदन्?
सविषाद: राजा वैद्यान् आहूय किम् अकथयत्?
राजादेशं श्रुत्वा भयत्रस्ता: कपय: किम् अचिन्तयन्?
केषाम् उपदेशा: नैव अवधीरणीया:?
नरः कीदृशं गृहं दूरत: परिवर्जयेत्?
अधोलिखितवाक्य स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
अश्वाः प्राणत्राणाय इतस्ततः अधावन्।
अधोलिखितवाक्य स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
राजा वैद्यान् आहूय अश्वरक्षार्थम् अपृच्छत्।
अधोलिखितवाक्य स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
सूपकारेण मेष: अर्धज्वलितकाष्ठेन ताडितः।
अधोलिखितवाक्य स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
प्राज्ञः कलहयुक्तं गृहं दूरतः परिवर्जयेत्।
अधोलिखितवाक्य स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
सूर्योदये तम: नश्यति।
अधोलिखितवाक्य स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -
ज्वलन् मेष: अश्वशालां प्रविशति।
अधोलिखितं प्रश्नं यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘कस्मिंश्चित् नगरे चन्द्रो नाम भूपति: प्रतिवसति स्म।’ अत्र क्रियापदं किम्?
अधोलिखितं प्रश्नं यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘एवं विचार्य स: यूथप: सर्वान् कपीन् आहूय रहसि अवदत्।’ अत्र ‘कपीन्’ पदस्य किं विशेषणपदं प्रयुक्तम्?
अधोलिखितं प्रश्नं यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘मदोद्धता: कपय: प्रहस्य अवदन्।’ अस्मिन् वाक्ये किं कर्तृपदं प्रयुक्तम्?
अधोलिखितं प्रश्नं यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘हा दग्धा: मे घोटका: कथं रक्षणीया:?’ वाक्येऽस्मिन् ‘अश्वा:’ इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम्?
अधोलिखितं प्रश्नं यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘मेष: महानसं प्रविश्य यत् पश्यति तद् भक्षयति।’ अत्र ‘निर्गत्य’ पदस्य किं विलोमपदं प्रयुक्तम्?
अधोलिखितं प्रश्नं यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘ज्वालमालाकुला:’ पदस्य विशेष्यपदं पाठात् चित्वा लिखत।
‘क’ स्तम्भे विशेषणपदानि ‘ख’ स्तम्भे च विशेष्यपदानि दत्तानि, तेषां समुचितमेलनं कृत्वा लिखत -
| ‘क’ स्तम्भः | ‘ख’ स्तम्भः |
| (क) कुवाक्यान्तम् | मेषः |
| (ख) मदोद्धताः | यशः |
| (ग) ऊर्णाप्रचुरः | हर्म्याणि |
| (घ) कुराजान्तानि | यूथपतिः |
| (ङ) मृण्मयम् | कपयः |
| (च) कलहान्तानि | राष्ट्राणि |
| (छ) साश्रुनयनः | सौहृदम् |
| (ज) कुकर्मान्तम् | भाजनम् |
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
तस्य पुत्रा: वानै: सह क्रीडन्ति स्म।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
एतेषां कलह: न वानराणां हिताय।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
सर्वेषां संक्षय: न भवेत्।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
वयम् अटव्यां रूक्षफलानि नैव भक्षयिष्याम:।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
अहं तु वनं गच्छामि।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
हा! दाधा मे घोटका:।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
अवधीरिता: अस्माभि: गुरुजनोपदेशा:।
स्थूलाक्षराणि सर्वनामपदानि कस्मै प्रयुक्तानि? समक्षं प्रदत्तस्थाने लिखत -
यूयम् अस्य कुपरिणामं न जानीथ।
कोष्ठकात् समुचितं पदं विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ नगरे चन्द्र: भूपति: प्रतिवसति स्म।
कस्याञ्चित्
कस्मिंश्चित्
समुचितं पदं विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ एव राजगृहे मेषयूथम् अपि आसीत्।
तस्य
तस्मिन्
समुचितं पदं विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ अहनि स मेष: महानसं प्रविशति।
अन्यस्मिन्
पूर्वस्मिन्
समुचितं पदं विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ क्षितौ प्रलुठतः तृणेषु अग्निज्वाला: समुत्थिता:।
तस्या:
तस्य
समुचितं पदं विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ भयत्रस्ता: कपय: अचिन्तयन्।
सर्वा:
सर्वे
घटनाक्रमानुसारम् अधोलिखितानि वाक्यानि पुनः लेखनीयानि -
(क) सूपकारैः नित्यं ताडितं मेषं दृष्ट्वा वानरयूथपः वानरान् राजभवनं त्यक्तुम् अकथयत्।
(ख) राजा राजवैद्यम् आहूय अश्वरक्षायै न्यवेदयत्।
(ग) भूपतेः चन्द्रस्य पुत्राः वानरान् भोज्यपदार्थैः पुष्टिं नयन्ति स्म।
(घ) ज्वलन् स मेषः अश्वशालां प्रविष्टः। परिणामतः दग्धाः अश्वाः प्राणत्राणाय अधावन्।
(ङ) भयत्रस्ता कपयः गुरुजनोपदेशस्य अवधीरणातः पश्चात्तापं कृतवन्तः।
(च) अन्यस्मिन् अहनि स मेष: सूपकारेण अर्धज्वलितकाष्ठेन ताडितः।
(छ) राजगृहे बालवाहनयोग्यः मेष: जिह्वालोलुपतया महानसं प्रविश्य भोजनं खादति स्म।
(ज) रसनास्वादलुब्धाः मदोद्धताः मर्कटाः तद् राजभवनं त्यक्तुं न स्वीकृतवन्तः।
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| मेषाणां मध्ये | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| वानराणां हिताय | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| प्राणानां त्राणाय | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| कपीनां मेदसा | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| राज्ञः आदेशम् | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| जिह्वायाः लोलुपतया | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| अश्वानां नाशः | ........ | ........ |
अध: समस्तपदानां विग्रहा: दत्ता:। उदाहरणम् अनुसृत्य समस्तपदानि लिखत-
| विग्रहा: | समस्तपदानि | |
| यूथस्य पतिः | ........ | ........ |
अध: मज्जूषायां प्रत्येकशब्दस्य त्रीणि समानार्थकानि पदानि दत्तानि तानि चित्राणां समक्षं लिखत -
|
अग्निः, वानरः, घोटकः, भूपतिः, सूपकारः, कपिः, राजा, वह्निः, अश्व:, हय:, मर्कट:, नृप:, अनलः, औदनिक:, पाचकः। |
अध: मज्जूषायां प्रत्येकशब्दस्य त्रीणि समानार्थकानि पदानि दत्तानि तानि चित्राणां समक्षं लिखत -
|
अग्निः, वानरः, घोटकः, भूपतिः, सूपकारः, कपिः, राजा, वह्निः, अश्व:, हय:, मर्कट:, नृप:, अनलः, औदनिक:, पाचकः। |
अध: मज्जूषायां प्रत्येकशब्दस्य त्रीणि समानार्थकानि पदानि दत्तानि तानि चित्राणां समक्षं लिखत -
|
अग्निः, वानरः, घोटकः, भूपतिः, सूपकारः, कपिः, राजा, वह्निः, अश्व:, हय:, मर्कट:, नृप:, अनलः, औदनिक:, पाचकः। |
अध: मज्जूषायां प्रत्येकशब्दस्य त्रीणि समानार्थकानि पदानि दत्तानि तानि चित्राणां समक्षं लिखत -
|
अग्निः, वानरः, घोटकः, भूपतिः, सूपकारः, कपिः, राजा, वह्निः, अश्व:, हय:, मर्कट:, नृप:, अनलः, औदनिक:, पाचकः। |
अध: मज्जूषायां प्रत्येकशब्दस्य त्रीणि समानार्थकानि पदानि दत्तानि तानि चित्राणां समक्षं लिखत -
|
अग्निः, वानरः, घोटकः, भूपतिः, सूपकारः, कपिः, राजा, वह्निः, अश्व:, हय:, मर्कट:, नृप:, अनलः, औदनिक:, पाचकः। |
अधोलिखित पड्क्तीनां शुद्धं भावार्थं चिनुत -
एतेषां कलहो न वानराणां हिताय अर्थात्
मेषस्य सूपकारै: सह दैनन्दिन: कलह: वानराणां विनाशकारणं भविष्यति।
एतेषां वानराणां पारस्परिक: विवाद: जनानां हिताय न अस्ति।
वानरेभ्य: हितकरम् एतत् यत् ते जनै: सह कलहं न कुर्यु:।
अधोलिखित पड्क्तीनां शुद्धं भावार्थं चिनुत -
तद्गृहं जीवितं वाज्छन् दूरतः परिवर्जयेत् अर्थात्
यस्मिन् गृहे महान् कोलाहल: वर्तते, धनम् इच्छन् नर: तस्मात् दूरे गृहनिर्माणं कुर्यात्।
यत्र गृहे नित्यं सुखमयं जीवनम् अस्ति, तद्गृहं दूरतः अपि न परिवर्जितव्यम्, तत्रैव वस्तव्यम्।
यस्मिन् गृहे नित्यं विवादः भवति, नरः सुखेन जीवितुम् तत् गृहं कदापि न प्रविशेत्, तद् दूरतः एव परिवर्जयेत्।
अधोलिखित पड्क्तीनां शुद्धं भावार्थं चिनुत -
रसनास्वादलुब्धाः यूयम् अस्य सुखस्य कुपरिणामं न जानीथ अर्थात्
जिह्वास्वादलोभेन मेष: महानसप्रवेशस्य दुष्परिणामं न जानाति, अतः अवश्यमेव दण्डं प्राप्स्यति।
यूयं सर्वे वानरा: जिह्वास्वादवशा: लोलुपाः, अत: अस्य क्षणिकसुखस्य दुष्परिणामं न अवगच्छथ यत् अनेन युष्माकं विनाशः भविष्यति।
रसनास्वादेन लुब्धा: जना: लोभस्य दुरन्तं न जानन्ति। तेषां लोभवृत्ति: तेभ्य: विनाशकारिणी भविष्यति।
अधोलिखित पड्क्तीनां शुद्धं भावार्थं चिनुत -
हा हन्त! वयम्। अवधीरिताः अस्माभि: गुरुजनोपदेशाः अर्थात्
घोटकाः चिन्तयन्ति- ‘अस्माभिः स्वस्वामिन: आज्ञापालनं न कृतम् अतः वयं दग्धाः।’
सूपकारा: दुःखिन: भवन्ति- ‘स्वराजादेशस्य पालनं न कृतम् अस्माभि: अतः वयं दण्डिता: भविष्याम:।’
वानरा: पश्चात्तापं कुर्वन्ति- ‘स्वगुरुजनस्य यूथपते: उपदेशानाम् अस्माभि: अवहेलना कृता अतः वयं विनाशोन्मुखा:।’
अधोलिखित स्थूलाक्षरपदानाम् प्रसङ्गनुसारं शुद्धम् अर्थं चिनुत -
मेष: महानसं प्रविश्य यत् पश्यति तद् भक्षयति।
हयशालाम्
मन्दिरम्
पाकशालाम्
अधोलिखित स्थूलाक्षरपदानाम् प्रसङ्गनुसारं शुद्धम् अर्थं चिनुत -
‘कलहान्तानि हर्म्याणि कुवाक्यान्तं च सौहृदम्।’
राजभवनानि
उद्यानानि
मन्दिराणि
अधोलिखित स्थूलाक्षरपदानाम् प्रसङ्गनुसारं शुद्धम् अर्थं चिनुत -
‘अन्यस्मिन् अहनि महानसं प्रविष्ट: मेष: सूपकारेण ताडित:।’
रात्रौ
मार्गे
दिवसे
अधोलिखित स्थूलाक्षरपदानाम् प्रसङ्गनुसारं शुद्धम् अर्थं चिनुत -
‘तस्य क्षितौ प्रलुठतः तृणेषु वह्निज्वाला: समुत्थिता:।’
मार्गे
भूमौ
पाकशालायाम्
अधोलिखित स्थूलाक्षरपदानाम् प्रसङ्गनुसारं शुद्धम् अर्थं चिनुत -
‘सपदि उपाय: क्रियताम्।’
एकपदेन
पादेन सह
झटिति
रेखाङ्कितपदानां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत।
कस्मिंश्चित् नगरे चन्द्रो नाम भूपति: प्रतिवसति स्म।
रेखाङ्कितपदानां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत।
राजपुत्रा: वानरक्रीडारता: वानराणां यूथ:, तम् नित्यमेव पुष्टिं नयन्ति स्म।
रेखाङ्कितपदानां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत।
तेषां मेषाणां मध्ये एक: मेष: जिह्वालोलुप: आसीत्।
रेखाङ्कितपदानां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत।
एक: मेष: जिह्वालोलुपतया महानसं प्रविशति स्म।
रेखाङ्कितपदानां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत।
एतद् राज्ञ: भवनं परित्यज्य वनं गच्छाम:।
रेखाङ्कितपदानां समस्तपदं विग्रहं वा लिखत।
जाज्वल्यमानं शरीरं यस्य स: मेष: अश्वशालां प्रविशति।
Solutions for 4: आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया
CBSE solutions for Sanskrit Manika Class 10 chapter 4 - आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics Sanskrit Manika Class 10 CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics Sanskrit Manika Class 10 CBSE 4 (आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in Sanskrit Manika Class 10 chapter 4 आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया are .
Using CBSE Sanskrit Manika Class 10 solutions आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE Sanskrit Manika Class 10 students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter 4, आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया Sanskrit Manika Class 10 additional questions for Mathematics Sanskrit Manika Class 10 CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
