Question

पुढील प्रश्‍नाचे उत्तर सुमारे १५० ते २०० शब्दांत स्पष्ट करा.

व्यक्तिमत्त्वांवर परिणाम करणारे विविध घटक स्पष्ट करा.

Answer 1

1. अनुवंश: पालकांकडून जन्माच्या वेळी मिळणारे गुणधर्म म्हणजे अनुवंश. हे आनुवंशिक गुण व्यक्तीच्या शारीरिक व मानसिक विकासावर प्रभाव टाकतात. उंची, वजन, शरीररचना, डोळ्यांचा रंग इत्यादी वैशिष्ट्ये अनुवंशावर अवलंबून असतात. काही वेळा हे गुण मानसिक गुणांवरही परिणाम करतात. उदाहरणार्थ, आनुवंशिक मर्यादांमुळे एखाद्याची उंची कमी असल्यास त्याच्या आत्मसंकल्पनेवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.
2. अंतःस्रावी ग्रंथी: पियूष, कंठस्थ, स्वादुपिंड, पीनियल व अधिवृक्क अशा ग्रंथी व्यक्तिमत्त्वाच्या विकासात महत्त्वाच्या असतात. या ग्रंथींच्या स्त्रावात असंतुलन झाल्यास स्वभाव व वर्तनात बदल दिसू शकतो. उदा., थायरॉईडचे प्रमाण वाढल्यास चिडचिड, अस्वस्थता जाणवू शकते.
3. कुटुंब: व्यक्तिमत्त्व घडविण्यात कुटुंबाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. कुटुंबाची रचना, आर्थिक-सामाजिक स्थिती, संस्कार व वातावरण यांचा व्यक्तीवर प्रभाव पडतो. कुटुंबातील संबंध आणि शिस्त व्यक्तिमत्त्वाच्या जडणघडणीत महत्त्वाची ठरतात.
4. समवयस्क गट: मित्रपरिवार व समवयस्कांचा सहवास व्यक्तीच्या वर्तनावर परिणाम करतो. चांगल्या गटामुळे सकारात्मक गुण विकसित होतात, तर वाईट संगतीमुळे नकारात्मक सवयी लागण्याची शक्यता असते.
5. शाळा: शाळेचे वातावरण, शिक्षक, शिस्त व उपक्रम व्यक्तिमत्त्व विकासात हातभार लावतात. विविध उपक्रमांमुळे नेतृत्वगुण व आत्मविश्वास वाढतो.
6. प्रसारमाध्यमे: दूरदर्शन, इंटरनेट, मोबाईल इत्यादी माध्यमांचा विचारसरणी व वर्तनावर प्रभाव पडतो. योग्य वापर फायदेशीर, तर अतिरेक हानिकारक ठरू शकतो.
7. संस्कृती: समाजातील मूल्ये, परंपरा व श्रद्धा व्यक्तीच्या विचारांवर आणि वर्तनावर परिणाम करतात. त्यामुळे व्यक्तिमत्त्वाची घडण संस्कृतीनुसार बदलते.