Question

प्लॅस्टिकचे दोन ग्लास घेऊन त्यांच्यामध्ये दोरी बांधून खेळातला फोन बनवा. आपल्या मित्र/मैत्रिणीचा आवाज दोरीमार्फत आपल्यापर्यंत पोहोचतो का? दोरीच्या ऐवजी लोखंडी तार घेऊन आणि दोरी/तार यांची लांबी कमी/जास्त करून हा प्रयोग करा व निष्कर्ष काढा. याविषयी एकमेकांत व शिक्षकांशी चर्चा करा.

Answer 1

क्रियाकलाप करण्याचे चरण:

खेळणी फोन तयार करा:

1. प्रत्येक प्लास्टिकच्या ग्लासच्या तळाच्या मध्यभागी एक लहान छिद्र पाडा.
2. सुतळीचा एक टोक त्या छिद्रातून घालून आतून गाठ मारा, जेणेकरून ते सुरक्षित राहील.
3. दुसऱ्या ग्लाससाठीही हाच प्रक्रिया करा.
4. सुतळी घट्ट (taut) असल्याची खात्री करा, म्हणजेच दोन्ही ग्लासांमधील ताण टिकून राहील.

सुतळीचा वापर करून चाचणी घ्या:

1. एका व्यक्तीने एका ग्लासमध्ये बोलावे, तर दुसऱ्या व्यक्तीने दुसऱ्या ग्लासमधून ऐकावे.
2. आवाज प्रसारित होतो का ते निरीक्षण करा.

धातूच्या तारेसोबत चाचणी घ्या:

1. सुतळी काढून त्या जागी धातूची तार वापरा.
2. परत एकदा प्रयोग करून पाहा आणि आवाज प्रसारित होतो का हे पहा.

लांबी बदलून चाचणी घ्या:

1. विभिन्न लांबीच्या (उदा. १ मीटर, २ मीटर, ५ मीटर) सुतळी किंवा तारांचा उपयोग करून प्रयोग करा.
2. आवाज प्रसारणावर होणारा परिणाम तपासा.

निरीक्षणे आणि निष्कर्ष:

1. आवाज सुतळी/तारामधून प्रवास करतो का?
   होय, आवाज सुतळी आणि धातूच्या तारामधून प्रवास करतो, परंतु त्याची गुणवत्ता आणि स्पष्टता भिन्न असते.
2. साहित्याचा परिणाम:
   • सुतळी: आवाज प्रसारित होतो, परंतु तो स्वच्छ आणि स्पष्ट नसतो. सुतळी कमी कठीण (less rigid) असल्यामुळे अधिक कंपन होते आणि उर्जा कमी होते, त्यामुळे ध्वनी कमी स्पष्ट ऐकू येतो.
   • धातूची तार: आवाज अधिक स्वच्छ आणि स्पष्ट ऐकू येतो. तार अधिक कठीण आणि मजबूत असल्याने ते कंपन अधिक प्रभावीपणे प्रसारित करते आणि उर्जा कमी वाया जाते.
3. लांबीचा परिणाम:
   • छोटी लांबी: ध्वनी चांगल्या प्रकारे प्रसारित होतो, कारण उर्जा कमी कमी होते.
   • मोठी लांबी: ध्वनी अस्पष्ट होतो, कारण अंतर जास्त असल्याने कंपन हळूहळू कमी होतात आणि ध्वनीची उर्जा कमी होते.