Question

निर्देशांकाचे प्रकार स्पष्ट करा.

Answer 1

निश्चित कालावधीत आर्थिक चलांमधील (किंवा चलांच्या गटातील) बदलांचे मोजमाप करण्यासाठी ‘निर्देशांक’ हे एक साधन आहे. निर्देशांकाचे प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:

1. किंमत निर्देशांक: हे वस्तूंच्या किमतींमधील सामान्य बदलांचे मोजमाप करते. हे दोन भिन्न कालखंडांमधील किमतींच्या पातळीची तुलना करते.
2. संख्यात्मक निर्देशांक: हे अर्थव्यवस्थेतील उत्पादनाच्या पातळीतील किंवा भौतिक घनफळातील बदलांचे मोजमाप करते. उदा.: काळानुसार कृषी आणि औद्योगिक उत्पादनातील बदल, इ. याला ‘प्रमाणबद्ध निर्देशांक’ असेही म्हणतात.
3. मूल्य निर्देशांक: एखाद्या वस्तूचे मूल्य म्हणजे तिची किंमत आणि परिमाण यांचा गुणाकार (p × q) होय. मूल्य निर्देशांक चलनाच्या मूल्यामध्ये रुपयांच्या संदर्भात होणारे बदल मोजतो. हे अधिक माहितीपूर्ण निर्देशांक आहे कारण ते किंमत आणि परिमाण या दोन्हीमधील बदलांचा एकत्रित विचार करते.
4. विशेष हेतू निर्देशांक: हे विशिष्ट हेतूसाठी तयार केले जातात. उदा.: आयात-निर्यात निर्देशांक, श्रम उत्पादकता निर्देशांक, शेअर किंमत निर्देशांक इ.