Question

निर्देशांकाचे प्रकार स्पष्ट करा.

Answer 1

1. किंमत निर्देशांक: वस्तूंच्या किमतींमध्ये होणाऱ्या सर्वसाधारण बदलांचे मापन किंमत निर्देशांकाद्वारे केले जाते. याच्या मदतीने दोन वेगवेगळ्या कालावधींतील एका किंवा अनेक वस्तूंच्या किमतींमधील बदलांची तुलना करणे शक्य होते.
2. संख्यात्मक निर्देशांक: संख्यात्मक निर्देशांकास ‘प्रमाणबद्ध निर्देशांक’ असेही म्हणतात. अर्थव्यवस्थेतील एखादी वस्तू किंवा विविध वस्तूंच्या उत्पादनात दोन भिन्न कालावधीत झालेल्या बदलांचे मापन या निर्देशांकाद्वारे केले जाते. उदा. कृषी उत्पादननिर्देशांक, औद्योगिक उत्पादन निर्देशांक इत्यादी.
3. मूल्य निर्देशांक: वस्तूची किंमत आणि तिचे परिमाण यांचा गुणाकार करून वस्तूचे मूल्य काढले जाते. दोन वेगवेगळ्या कालावधींतील वस्तूच्या मूल्यात झालेल्या बदलांचे मापन या निर्देशांकाद्वारे केले जाते.
4. विशिष्ट हेतू निर्देशांक: अर्थव्यवस्थेतील विशिष्ट घटकांमधील बदलांचे मापन करण्यासाठी हे निर्देशांक तयार केले जातात. उदा. आयात-निर्यात निर्देशांक, शेअर किमतीचा निर्देशांक, श्रम उत्पादकता निर्देशांक, ग्राहक किंमत निर्देशांक किंवा मानव विकास निर्देशांक इत्यादी.