Question

कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा:

(1) आकृतिबंध पूर्ण करा:  (2)

श्रोतीं व्हावें सावधान। आतां सांगतों उत्तम गुण। जेणें करितां बाणे खुण। सर्वज्ञपणाची ॥१॥ वाट पुसल्याविण जाऊं नये। फळ ओळखिल्याविण खाऊं नये। पडिली वस्तु घेऊं नये। येकायेकीं ॥२॥ जनीं आर्जव तोडूं नये। पापद्रव्य जोडूं नये। पुण्यमार्ग सोडूं नये। कदाकाळीं ॥३॥ तौंडाळासीं भांडों नये। वाचाळासीं तंडों नये। संतसंग खंडू नये। अंतर्यामीं ॥४॥ आळसें सुख मानूं नये। चाहाडी मनास आणूं नये। शोधिल्याविण करूं नये। कार्य कांही ॥५॥ सभेमध्यें लाजों नये। बाष्कळपणें बोलों नये। पैज होड घालूं नये। कांहीं केल्या ॥६॥ कोणाचा उपकार घेऊं नये। घेतला तरी राखों नये। परपीडा करूं नये। विश्वासघात ॥७॥ व्यापकपण सांडूं नये। पराधेन होऊं नये। आपलें वोझें घालू नये। कोणीयेकासी ॥८॥ सत्यमार्ग सांडूं नये। असत्य पंथें जाऊं नये। कदा अभिमान घेऊं नये। असत्याचा ॥९॥ अपकीर्ति ते सांडावी। सत्कीर्ति वाडवावी। विवेकें दृढ धरावी। वाट सत्याची ॥१०॥

(2) आकृती पूर्ण करा:  (2)

(3) खालील काव्यपंक्तीचा सरळ अर्थ तुमच्या शब्दांत लिहा:  (2)

आळसें सुख मानूं नये। चाहाडी मनास आणूं नये।
शोधिल्याविण करूं नये। कार्य कांही॥

(4) काव्यसौंदर्य:  (2)

खालील काव्यपंक्तींतील विचारसौंदर्य स्पष्ट करा:

‘सभेमध्यें लाजों नये। बाष्कळपणें बोलों नये।’ 

Answer 1

(1)

(2)

(3) या ओळींचा अर्थ असा आहे की आळस करणे योग्य नाही आणि त्यात सुख मानू नये. दुसऱ्यांची निंदा किंवा चुगली करण्याची सवय लावू नये. कोणतेही काम विचारपूर्वक आणि पूर्ण माहिती घेऊनच करावे. एखादे कार्य न समजता किंवा तपासणी न करता केल्यास नुकसान होऊ शकते. म्हणून मनुष्याने परिश्रम, चांगले विचार आणि विचारपूर्वक कृती यांचा अवलंब करावा.

(4) या ओळीत संत रामदासांनी योग्य वर्तनाचा संदेश दिला आहे. योग्य वेळी लाज बाळगू नये, म्हणजेच आवश्यक तेव्हा धाडसाने व आत्मविश्वासाने वागावे. तसेच निरर्थक, मूर्खपणाचे किंवा अयोग्य बोलणे टाळावे. थोडक्यात, माणसाने प्रसंगानुरूप धैर्य दाखवावे आणि संयमित, समंजस व विचारपूर्वक बोलावे, हा या ओळीतील मुख्य विचार आहे.