Question

खालील प्रश्नाचे दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सविस्तर उत्तर लिहा:

१८५७ च्या स्वातंत्र्य लढ्याची कारणे लिहा:

1. ब्रिटीश फौजेतील भारतीय सैन्याचा असंतोष
2. स्थानिक संस्थानिकांमध्ये असंतोष
3. ब्रिटिशांचा सहानुभूती शून्य दृष्टिकोन

Answer 1

सैनिक, अधिकारी आणि जनतेमधील व्यापक संतापाने १८५७ च्या भारतीय बंडाला जन्म दिला. त्याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

1. ब्रिटिश सैनिकांच्या तुलनेत, भारतीय शिपायांना मोबदला, पदोन्नती आणि वागणूक या बाबतीत भेदभावाला सामोरे जावे लागत होते. त्यांना उच्च पदे मिळत नव्हती आणि पगारही कमी होता. याव्यतिरिक्त, त्यांच्या धार्मिक श्रद्धेच्या विरोधात जाऊन त्यांना परदेशात सेवा करण्यास भाग पाडले जात होते. एनफिल्ड रायफलच्या काडतुसांचा वापर सुरू झाल्याने, जी डुक्कर आणि गाईच्या चरबीने पॉलिश केली जातात असे मानले जात होते, मुस्लिम आणि हिंदूंच्या भावना तीव्रपणे दुखावल्या गेल्या आणि त्यामुळे तात्काळ उठाव पेटला.
2. ‘व्यपगत सिद्धांत’, ज्यानुसार ब्रिटिशांना नैसर्गिक वारसाशिवाय राज्ये मिळवण्याची परवानगी होती, हे त्यांच्या विस्तारवादी धोरणांपैकी एक होते. राणी लक्ष्मीबाई आणि नानासाहेब यांच्यासह अनेक राजांनी आपली राज्ये आणि निवृत्तीवेतन गमावले. परिणामी ते संतप्त झाले आणि उठावात सामील झाले.
3. ब्रिटिशांकडून भारतीय चालीरीती, धर्म आणि संस्कृतीचा आदर केला जात नव्हता. भारतीय चालीरीतींशी विसंगत मानल्या गेलेल्या सामाजिक सुधारणांमध्ये पाश्चात्य शिक्षणाचा परिचय आणि सती प्रथेचे उच्चाटन यांचा समावेश होता. ख्रिस्ती धर्मात जबरदस्तीने धर्मांतर करण्याची भीती हा धर्मप्रसारक कार्याचा आणखी एक परिणाम होता.

अत्यधिक कर आणि कारागीर व शेतकऱ्यांच्या आर्थिक शोषणामुळे गरिबी आणि बेरोजगारी निर्माण झाली. ब्रिटिश धोरणांमुळे पारंपरिक व्यवसायांचा ऱ्हास झाला. जेव्हा ब्रिटिशांनी मुघल सम्राट बहादूर शाह जफर यांचा अपमान केला, तेव्हा भारतीयांना त्याचा अपमान वाटला.