Question

खालील ओळींचे रसग्रहण करा.

उन्हातान्हात, रोज मरते
बाई मरते
हिरवी होऊन, मागं उरते
बाई उरते
खोल विहिरीचं, पाणी शेंदते
बाई शेंदते
रोज मातीत, मी ग नांदते
बाई नांदते

Answer 1

आशयसौंदर्य: 'रोज मातीत' या कवितेत कवयित्री कल्पना दुधाळ यांनी शेतकरी स्त्रीच्या कष्टमय जीवनाचे प्रभावी चित्रण केले आहे. या ओळींमध्ये तिच्या शेतातील अविरत मेहनतीचे भावपूर्ण वर्णन आढळते. शेतात तिचे आयुष्य कसे वाहून जाते आणि तिला किती कठोर श्रम करावे लागतात, हे हृदयस्पर्शी शब्दांत मांडले आहे.

काव्यसौंदर्य: शेतकरी स्त्री आपल्या कुटुंबासाठी शेतात राबते. ती वाफ्यांच्या रांगांमध्ये कांदे लावते, मन घट्ट करून ऊस जमिनीत रुजवते. तिला उन्हाची पर्वा नसते; ती दिवस-रात्र मेहनत करते. आपल्या जीवनाचा प्रत्येक क्षण ती मातीत समर्पित करते, भविष्यातील हिरव्या पिकांचे स्वप्न पाहते. जेव्हा सुगीच्या हंगामात शेत हिरवेगार फुलते, तेव्हा तिच्या मेहनतीचेच फलित प्रकट झालेले असते. ती खोल विहिरीतून पोहऱ्याने पाणी काढते आणि पिकांना पाजते. या सर्व प्रयत्नांतून तिचा संसार फुलत जातो आणि ती अखंड मातीत नांदत राहते.

भाषासौंदर्य: या कवितेतील शेतकरी स्त्री आपल्या मनातील भाव अतिशय साध्या आणि सोज्ज्वळ भाषेत व्यक्त करते. तिच्या शब्दांतून ती भोगत असलेल्या कष्टांची प्रचीती येते. कवयित्रीने या कवितेस लोकगीतांसारखा सैल छंद दिला आहे, नादयुक्त शब्दकळा हा कवितेचा घाट आहे. 'हिरवे होऊन मागे उरणे', 'रोज मातीत नांदणे' यांसारख्या प्रतिमा हृदय हेलावून टाकतात. कवयित्रीच्या प्रभावी शब्दकळेमुळे शेतकरी स्त्रीचे कठीण जीवन सहजपणे डोळ्यांसमोर उभे राहते आणि तिच्या कष्टांचे प्रत्ययकारी चित्र उलगडत जाते.