Question

खालील कवितेच्या ओळी वाचून त्याखाली विचारलेल्या प्रश्‍नांची उत्तरे मराठीत लिहा:-

“जिथे भूमिचा पुत्र गाळील घाम तिथे अन्न होऊन ठाकेल श्याम दिसे सावळे रूप त्याचे शिवारी।।” जिथे राबती हात

प्रश्न:

1. शेतकऱ्यास ईश्‍वर कोणत्या रूपात व कोठे दिसतो? [2]
2. ‘वसे तो सदा स्वेदगंगेकिनारी!’ कवीला प्रस्तुत ओळींतून काय सांगायचे आहे? [2]
3. ईश्‍वर कोणाच्या घरी नांदतो? तो कशाचा भुकेला आहे? [3]
4. प्रस्तुत कवितेतून कवीने काय सांगायचा प्रयत्न केलेला आहे? [3]

Answer 1

1. शेतकऱ्याला ईश्वर सावळ्या ‘श्याम’ (कृष्ण) च्या रूपात दिसतो. हा ईश्वर त्याला मंदिराऐवजी कष्टकरी शेतकऱ्याच्या शिवारात (शेतात) अन्नाच्या रूपात उभा राहिलेला दिसतो.
2. ‘स्वेद’ म्हणजे घाम. कवीला या ओळीतून असे सांगायचे आहे की, देव मंदिरात नसून तो तिथे असतो जिथे कष्टकरी आपला घाम गाळतात. जो माणूस प्रामाणिकपणे अपार कष्ट करतो, त्या श्रमिकाच्या घामातच ईश्वराचे वास्तव्य असते.
3. ईश्वर अशा कष्टकऱ्यांच्या घरी नांदतो जे आपल्या हातांनी रात्रंदिवस कष्ट करतात (जिथे राबती हात). तो सोन्या-चांदीचा किंवा श्रीमंतीचा भुकेला नसून, तो केवळ कष्टातील भक्तीचा आणि घामाचा भुकेला आहे. श्रमिकांच्या साध्या आणि प्रामाणिक अन्नातच त्याला रस असतो.
4. कवीने या कवितेतून ‘श्रमप्रतिष्ठा’ (कष्टाचे महत्त्व) पटवून देण्याचा प्रयत्न केला आहे. देव हा केवळ मूर्तीत नसून तो शेतात राबणाऱ्या शेतकऱ्यात आणि कष्ट करणाऱ्या मजुरात आहे. कष्टाने पिकवलेले अन्न हेच ईश्वराचे रूप आहे. समाजाला श्रमाची किंमत कळावी आणि खरी भक्ती म्हणजे प्रामाणिक कष्ट करणे होय, हा मोलाचा संदेश कवीने दिला आहे.