मराठी

निम्नलिखित का मान निकालिए- d∫tanx dx (संकेत: tanx = t2 रखिए)

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int sqrt(tanx)  "d"x`  (संकेत: tanx = t2 रखिए)

बेरीज
Advertisements

उत्तर

मान लीजिए I = `int sqrt(tanx)  "d"x` 

tan x = t2 रखिए

⇒ sec2x dx = 2t dt

∴ I = `int "t" * (2"t")/(sec^2x) "dt"`

= `2 int "t"^2/(1 + "t"^4) "dt"`

= `int (("t"^2 + 1) + ("t"^2 - 1))/((1 + "t"^4)) "dt"`

= `int ("t"^2 + 1)/(1 + "t"^4) "dt" + int ("t"^2 - 1)/(1 + "t"^4) "dt"`

= `int (1 + 1/"t"^2)/("t"^2 + 1/"t"^2) "dt" + int (1 - 1/"t"^2)/("t"^2 + 1/"t"^2) "dt"`

= `int (1 + 1/"t"^2)/(("t" - 1/"t")^2 + 2)"dt" + int (1 - 1/"t"^2)/(("t" + 1/"t")^2 - 2)"dt"`

u = `"t" - 1/"t"` रखिए

⇒ du = `(1 + 1/"t"^2)"dt"` पहले समाकल में

और v = `"t" + 1/"t"` रखिए

⇒ dv = `(1 - 1/"t"^2)"dt"` दूसरे समाकल में

∴ I = `int "du"/("u"^2 + (sqrt(2)^2)) + int "dv"/("v"^2 - (sqrt(2)^2))`

= `1/sqrt(2) tan^-1  "u"/sqrt(2) + 1/(2sqrt(2)) log|("v" - sqrt(2))/("v" + sqrt(2))| + "C"`

= `1/sqrt(2) tan^-1  ("t" - 1/"t")/sqrt(2) + 1/(2sqrt(2)) log |("t" + 1/"t" - sqrt(2))/("t" + 1/"t" + sqrt(2))| + "C"`

= `1/sqrt(2) tan^-1  ("t"^2 - 1)/(sqrt(2)"t") + 1/(2sqrt(2)) log |("t"^2 + 1 - sqrt(2)"t")/("t"^2 + 1 + sqrt(2)"t")| + "C"`

= `1/sqrt(2) tan^-1  ((tanx - 1)/sqrt(2tan x)) + 1/(2sqrt(2)) log |(tan x - sqrt(2 tanx) + 1)/(tan x + sqrt(2 tan x) + 1)| + "C"`

shaalaa.com
समाकलन
  या प्रश्नात किंवा उत्तरात काही त्रुटी आहे का?
पाठ 7: समाकल - प्रश्नावली [पृष्ठ १६२]

APPEARS IN

एनसीईआरटी एक्झांप्लर Ganit Exemplar [Hindi] Class 12
पाठ 7 समाकल
प्रश्नावली | Q 43 | पृष्ठ १६२

संबंधित प्रश्‍न

`int sqrt((1 + x)/(1 - x)) "d"x`, का मान निकालिए।


योग की सीमा के रूप में, `int_-1^2 (7x - 5)"d"x`  का मान निकालिए।


`int_2^8 sqrt(10 - x)/(sqrt(x) + sqrt(10 - x)) "d"x` ज्ञात कीजिए।


`int sqrt(10 - 4x + 4x^2)  "d"x` ज्ञात कीजिए।


 `(x^3 + x)/(x^4 - 9)"d"x` का मान निकालिए।


`int ("d"x)/(sin^2 x cos^2 x)`  बराबर है


 यदि [0, 1] में f और g ऐसे सतत फलन हैं, जो f (x) = f (a – x) और g (x) + g (a – x) = a, को संतुष्ट करते हैं, तो `int_0^a "f" (x) * "g"(x)"d"x` बराबर है


यदि x = `int_0^y "dt"/sqrt(1 + 9"t"^2)` और `("d"^2y)/("d"x^2)` = ay, है तो a बराबर है


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int tan^2x sec^4 x"d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int sqrt(1 + sinx)"d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int sqrt(("a" + x)/("a" - x)) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int "dt"/sqrt(3"t" - 2"t"^2)`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int x/(x^4 - 1) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int sqrt(2"a"x - x^2)  "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int (sin^-1 x)/((1 - x)^(3/2)) "d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int ((cos 5x + cos 4x))/(1 - 2cos 3x)"d"x`


निम्नलिखित के मान निकालिए-

`int (sin^6 x + cos^6 x)/(sin^2 x cos^2 x)"d"x`


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int_1^2 ("d"x)/sqrt((x -1) (2 -x))`


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int (x^2"d"x)/(x^4 - x^2 - 12)`


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int (x^2 "d"x)/((x^2 + "a"^2)(x^2 + "b"^2)) `


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int_"0"^pi  (x"d"x)/(1 + sin x)`


निम्नलिखित का मान निकालिए-

`int sin^-1 sqrt(x/("a" + x)) "d"x`  (संकेत: x = a tan2θ रखिए)


 `("d"x)/(sin (x - "a") sin (x - "b"))` बराबर है


`int tan^-1 sqrtx  "d"x` बराबर है


`int (x^9  "d"x)/(4x^2 + 1)^6` बराबर है


 `int_((-pi)/4)^(pi/4) ("d"x)/(1 + cos2x)` बराबर है


`int (x + 3)/(x + 4)^2 "e"^x  "d"x` = ______.


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×