Question

पुढील कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

१. उत्तरे लिहा. (२)

1. मन वाईट गोष्टींकडे वळू नये म्हणून करावयाच्या गोष्टी

1. ___________
2. __________

2. परमेश्वराला उद्देशून वापरलेली संबोधने (२)

1. ___________
2. ___________

सुसंगति सदा घडो; सुजनवाक्य कानीं पडो; कलंक मतिचा झडो; विषय सर्वथा नावडो; सदंघ्रिकमळी दडो; मुरडितां हटानें अडो; वियोग घडतां रडो; मन भवच्चरित्रीं जडो।। न निश्चय कधीं ढळो; कुजनविघ्नबाधा टळो; न चित्त भजनीं चळो; मति सदुक्तमार्गीं वळो;। स्वतत्त्व हृदया कळो; दुरभिमान सारा गळो; पुन्हां न मन हें मळो; दुरित आत्मबोधें जळो।। मुखीं हरि! वसो तुझी कुशलधामनामावली, क्षणांत पुरवील जी सकलकामना मावली;। कृपा करिशि तूं जगत्रयनिवास दासावरी, तशी प्रगट हे निजाश्रितजनां सदा सांवरी।।

3. खालील काव्यपंक्तींचा सरळ अर्थ तुमच्या शब्दांत लिहा. (२)

न निश्चय कधीं ढळो; कुजनविघ्नबाधा टळो;
न चित्त भजनीं चळो; मति सदुक्तमार्गीं वळो;।

4. काव्यसाैंदर्य. (२)

खालील काव्यपंक्तींतून व्यक्त होणारे भावसाैंदर्य स्पष्ट करा.

कृपा करिशि तूं जगत्रयनिवास दासावरी,
तशी प्रकट हे निजाश्रितजनां सदा सांवरी।।

Answer 1

१.

1. मन वाईट गोष्टींकडे वळू नये म्हणून करावयाच्या गोष्टी

1. सदा सज्जनांच्या सहवासात राहावे व त्यांचे चांगले बोल ऐकावे.
2. भगवंताच्या नामस्मरणात मनाला गुंतवावे.

2. परमेश्वराला उद्देशून वापरलेली संबोधने 

1. हरि
2. जगत्रयनिवास

3. मनाने कधीही डगमगू नये, निश्चय भंग पावू देऊ नये; दुष्ट लोकांनी निर्माण केलेल्या विघ्नांची बाधा दूर व्हावी; चित्त भजनापासून ढळू नये; सज्जनांनी सांगितलेल्या मार्गाकडे, बुद्धी वळावी.

4. प्रस्तुत ओळ कवी मोरोपंतांच्या 'केकावली' या संग्रहातील 'भरतवाक्य' या पद्यरचनेतील आहे. या केकावलीतून कवी मोरोपंत सज्जन माणसांच्या संगतीचे व चांगल्या विचारांच्या श्रवणाचे महत्त्व सांगू पाहत आहेत.
          केकावलीच्या अंतिम चरणात मोरोपंत भगवंताला आर्ततेने आळवणी करत आहेत, की हे प्रभो, तुझी नामावली (तुझे नाव) माझ्या मुखात सदा असो, तुझ्या नामस्मरणाने माझ्या सर्व मनोकामना पूर्ण होवोत. हे जगन्नाथा, तिन्ही जगांत निवास करणाऱ्या परमेश्वरा, माझ्यासारख्या दासावर तुझी कृपादृष्टी अखंड राहू दे. तुझ्या आश्रयाला आलेल्या भक्तजनांवर तू नेहमी अशीच कृपादृष्टी ठेव. अशाप्रकारे, प्रस्तुत पंक्तींतून, मोरोपंत भगवंतापाशी सर्वांकरता कृपादृष्टीचे मागणे मागत आहेत.