Advertisements
Chapters
Advertisements
Solutions for Chapter 8: प्रत्यय
Below listed, you can find solutions for Chapter 8 of CBSE NCERT for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10.
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 1 [Pages 66 - 67]
प्रत्ययं संयुज्य वियुज्य वा लिखत -
दृश् + क्त्वा
प्रत्ययं संयुज्य वियुज्य वा लिखत -
प्रणम्य
प्रत्ययं संयुज्य वियुज्य वा लिखत -
उपविश्य
प्रत्ययं संयुज्य वियुज्य वा लिखत -
सोढुम्
प्रत्ययं संयुज्य वियुज्य वा लिखत -
सह् + क्त्वा
प्रत्ययं संयुज्य वियुज्य वा लिखत -
आ + नी + ल्यप्
अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठके प्रदत्तधातुषु क्त्वा/ल्यप्/तुमुन् प्रत्यययोगेन निष्पन्नपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
रामः कन्दुकम् ______ (आ + नी + ल्यप्) क्रीडति।
अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठके प्रदत्तधातुषु क्त्वा/ल्यप्/तुमुन् प्रत्यययोगेन निष्पन्नपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
श्यामः कन्दुकम् ______ (नी + क्त्वा) गच्छति।
अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठके प्रदत्तधातुषु क्त्वा/ल्यप्/तुमुन् प्रत्यययोगेन निष्पन्नपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
रामः कन्दुकम् ______ (ग्रह् + तुमुन्) श्यामम् अनुधावति।
अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठके प्रदत्तधातुषु क्त्वा/ल्यप्/तुमुन् प्रत्यययोगेन निष्पन्नपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
श्यामः ______ (वि + हस् + ल्यप्) कन्दुकम् ददाति।
अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठके प्रदत्तधातुषु क्त्वा/ल्यप्/तुमुन् प्रत्यययोगेन निष्पन्नपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
रामः कन्दुकम् ______ (प्र + आप् + ल्यप्) पुनः प्रसन्नः भवति।
उदाहरणमनुसृत्य स्थूलपदेषु धातून् प्रत्ययान् च वियुज्य लिखत -
यथा - बालकः गुरं नत्वा गच्छति। नम् + क्त्वा
सः अत्र आगत्य पठति।
उदाहरणमनुसृत्य स्थूलपदेषु धातून् प्रत्ययान् च वियुज्य लिखत -
यथा - बालकः गुरं नत्वा गच्छति। नम् + क्त्वा
त्वं कुत्र गत्वा क्रीडसि।
उदाहरणमनुसृत्य स्थूलपदेषु धातून् प्रत्ययान् च वियुज्य लिखत -
यथा - बालकः गुरं नत्वा गच्छति। नम् + क्त्वा
बालकः विहस्य वदति।
उदाहरणमनुसृत्य स्थूलपदेषु धातून् प्रत्ययान् च वियुज्य लिखत -
यथा - बालकः गुरं नत्वा गच्छति। नम् + क्त्वा
त्वं पुस्तकं क्रेतुम् गच्छसि।
उदाहरणमनुसृत्य स्थूलपदेषु धातून् प्रत्ययान् च वियुज्य लिखत -
यथा - बालकः गुरं नत्वा गच्छति। नम् + क्त्वा
छात्रः पठितुं विद्यालयं गच्छति।
उदाहरणमनुसृत्य स्थूलपदेषु धातून् प्रत्ययान् च वियुज्य लिखत -
यथा - बालकः गुरं नत्वा गच्छति। नम् + क्त्वा
नायकः निर्देशकं द्रष्टुं गच्छति।
क्त्वाप्रत्ययस्य प्रयोगेण वाक्यानि संयोजयत -
अहं विद्यालयं गच्छामि। अहं पठिष्यामि।
क्त्वाप्रत्ययस्य प्रयोगेण वाक्यानि संयोजयत -
सीता पुस्तकं पठति। सा ज्ञानं प्राप्स्यति।
क्त्वाप्रत्ययस्य प्रयोगेण वाक्यानि संयोजयत -
सः आपणं गच्छति। सः पुस्तकं क्रेष्यति।
क्त्वाप्रत्ययस्य प्रयोगेण वाक्यानि संयोजयत -
रमेशः पुस्तकालयमगच्छत्। सः समाचारपत्रं पठति।
क्त्वाप्रत्ययस्य प्रयोगेण वाक्यानि संयोजयत -
देवदत्तः पाकशालामगच्छत्। सः भोजनं करोति।
तुमुन्प्रत्ययस्य योगेन वाक्यानि संयोजयत -
अहम् पठिष्यामि। अहं पुस्तकं क्रीणामि।
तुमुन्प्रत्ययस्य योगेन वाक्यानि संयोजयत -
बालिका परीक्षायाम् उत्तमानि अङ्कानि प्राप्स्यति। सा परिश्रमेण पठति।
तुमुन्प्रत्ययस्य योगेन वाक्यानि संयोजयत -
निशा क्रीडिष्यति। सा आपणात् कन्दुकमानयति।
तुमुन्प्रत्ययस्य योगेन वाक्यानि संयोजयत -
माता भोजनं पचति। सा शाकमानयत्।
तुमुन्प्रत्ययस्य योगेन वाक्यानि संयोजयत -
आचार्यः पाठयति। सः कक्षामगच्छत्।
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 2 [Pages 71 - 72]
प्रत्ययान् संयुज्य यथानिर्दिष्टं लिखत -
पठ् + शतृ (पुं.)
प्रत्ययान् संयुज्य यथानिर्दिष्टं लिखत -
लिख् + शतृ (स्त्री.)
प्रत्ययान् संयुज्य यथानिर्दिष्टं लिखत -
सेव् + शानच् (स्त्री.)
प्रत्ययान् संयुज्य यथानिर्दिष्टं लिखत -
सह् + शानच् (पुं.)
प्रत्ययान् संयुज्य यथानिर्दिष्टं लिखत -
वृत् + शानच् (पुं.)
प्रत्ययान् संयुज्य यथानिर्दिष्टं लिखत -
हस् + शतृ (स्त्री.)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
क्रीडन् बालकः पतति। (स्त्रीलिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
उपविशन् छात्रः हसति। (स्त्रीलिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
धावन्ती बालिका क्रन्दति। (पुँल्लिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
सः चलन् खादति। (स्त्रीलिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
अहम् नृत्यन् न गायामि। (स्त्रीलिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
त्वम् याचमाना न शोभसे। (पुँल्लिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
ते गच्छन्तः वार्तां कुर्वन्ति। (स्त्रीलिङ्गे)
यथानिर्दिष्टं परिवर्तनं कृत्वा वाक्याग्रे पुनः लिखत -
ते धावन्त्यौ भ्रमतः। (पुँल्लिङ्गे)
शतृप्रत्ययान्तस्य गच्छत् शब्दस्य रूपाणि दृष्ट्वा पठत्, लिखत् च इत्यादीनां शब्दानां रूपलेखनस्य अभ्यासं कुरुत -
उदाहरण -
गच्छत् (पुँल्लिङ्ग)
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन | |
| प्रथमा | गच्छन् | गच्छन्तौ | गच्छन्तः |
| द्वितीया | गच्छन्तम् | गच्छन्तौ | गच्छतः |
| तृतीया | गच्छता | गच्छद्भ्याम् | गच्छद्भिः |
| चतुर्थी | गच्छते | गच्छद्भ्याम् | गच्छद्भ्यः |
| पञ्चमी | गच्छतः | गच्छद्भ्याम् | गच्छद्भ्यः |
| षष्ठी | गच्छतः | गच्छतोः | गच्छताम् |
| सप्तमी | गच्छति | गच्छतोः | गच्छत्सु |
| सम्बोधन | हे गच्छन्! | हे गच्छन्तौ! | हे गच्छन्तः! |
शतृप्रत्ययान्तस्य गच्छन्ती शब्दस्य रूपाणि दृष्ट्वा पठन्ती, लिखन्ती च इत्यादीनां शब्दानां रूपलेखनस्य अभ्यासं कुरुत -
उदाहरण -
गच्छन्ती (स्त्रीलिङ्ग)
| एकवचन | द्विवचन | बहुवचन | |
| प्रथमा | गच्छन्ती | गच्छन्त्यौ | गच्छन्त्य: |
| द्वितीया | गच्छन्तीम् | गच्छन्त्यौ | गच्छन्ती: |
| तृतीया | गच्छन्त्या | गच्छन्तीभ्याम् | गच्छन्तीभि: |
| चतुर्थी | गच्छन्त्यै | गच्छन्तीभ्याम् | गच्छन्तीभ्यः |
| पञ्चमी | गच्छन्त्या: | गच्छन्तीभ्याम् | गच्छन्तीभ्यः |
| षष्ठी | गच्छन्त्या: | गच्छन्तीभ्याम् | गच्छन्तीभ्यः |
| सप्तमी | गच्छन्त्याम् | गच्छन्त्यो: | गच्छन्तीषु |
| सम्बोधन | हे गच्छन्ति! | हे गच्छन्त्यौ! | हे गच्छन्त्य:! |
कोष्ठके प्रदत्तशब्दानाम् उचितप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत् -
______ बालिकायाः पुस्तकम् कुत्र अस्ति? (पठन्ती)
कोष्ठके प्रदत्तशब्दानाम् उचितप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ शिष्याम् आचार्या किंचिद् वदति। (हसन्ती)
कोष्ठके प्रदत्तशब्दानाम् उचितप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ छात्रैः हस्यते। (गच्छत्)
कोष्ठके प्रदत्तशब्दानाम् उचितप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ कलिकानाम् सौन्दर्यं अपूर्वं वर्तते। (विकसन्ती)
कोष्ठके प्रदत्तशब्दानाम् उचितप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ बालकाय वस्त्रं दीयते। (याचत्)
उदाहरणमनुसृत्य शतृशानच्प्रत्ययौ प्रयुज्य वाक्यानि संयोजयत -
यथा - बालिका गच्छति।/सा क्रीडति।
गच्छन्ती बालिका क्रीडति।
बालकः पठति। सः पाठं स्मरति।
उदाहरणमनुसृत्य शतृशानच्प्रत्ययौ प्रयुज्य वाक्यानि संयोजयत -
यथा - बालिका गच्छति।/सा क्रीडति।
गच्छन्ती बालिका क्रीडति।
शिशुः चलति। सः हसति।
उदाहरणमनुसृत्य शतृशानच्प्रत्ययौ प्रयुज्य वाक्यानि संयोजयत -
यथा - बालिका गच्छति।/सा क्रीडति।
गच्छन्ती बालिका क्रीडति।
रमा पठति। सा लिखति।
उदाहरणमनुसृत्य शतृशानच्प्रत्ययौ प्रयुज्य वाक्यानि संयोजयत -
यथा - बालिका गच्छति।/सा क्रीडति।
गच्छन्ती बालिका क्रीडति।
साधुः उपदिशति।/सः ज्ञानवार्तां करोति।
उदाहरणमनुसृत्य शतृशानच्प्रत्ययौ प्रयुज्य वाक्यानि संयोजयत -
यथा - बालिका गच्छति।/सा क्रीडति।
गच्छन्ती बालिका क्रीडति।
याचकः याचते। सः मार्गे चलति।
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 3 [Pages 77 - 78]
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
बालकेन ______ (हस् + क्त)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
बालकः ______ (हस् + क्तवतु)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
शिक्षकेण छात्रः पठनाय ______ (कथ् + क्त)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
शिक्षकाः छात्रान् पठनाय ______ (कथ् + क्तवतु)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
पुत्री पितरम् पुस्तकम् ______ (याच् + क्तवतु)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
माता सुतायै भोजनं ______ (दा + क्तवतु)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
मम जनकेन भिक्षुकाय रूप्यकाणि ______ (दा + क्त)
क्त-क्तवतुप्रत्ययसंयोजनेन पदानि रचयित्वा वाक्यपूर्तिं कुरुत -
छात्रेण ऋषेः ज्ञानोपदेशः ______ (श्रु + क्त)
स्तम्भयोः यथोचितं योजयत -
| अ | ब |
| अहम् जलम् | पठितानि |
| सा पुस्तकम् | पचितवन्तः |
| त्वम् पाठम् | पीतवान्/पीतवती |
| मया पुस्तकानि | पठितवती |
| यूयम् भोजनं | लिखितवान् |
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने क्तवतुप्रत्ययप्रयोगेण वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः उद्दण्डं छात्रम् अदण्डयत्।
अध्यापकः उद्दण्डं छात्रं दण्डितवान्।
छात्रः कक्षायाम् उच्चैः अहसत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने क्तवतुप्रत्ययप्रयोगेण वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः उद्दण्डं छात्रम् अदण्डयत्।
अध्यापकः उद्दण्डं छात्रं दण्डितवान्।
माता भोजनम् अपचत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने क्तवतुप्रत्ययप्रयोगेण वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः उद्दण्डं छात्रम् अदण्डयत्।
अध्यापकः उद्दण्डं छात्रं दण्डितवान्।
काकः घटे पाषाणखण्डानि अक्षिपत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने क्तवतुप्रत्ययप्रयोगेण वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः उद्दण्डं छात्रम् अदण्डयत्।
अध्यापकः उद्दण्डं छात्रं दण्डितवान्।
छात्राः बसयानस्य प्रतीक्षायाम् अतिष्ठन्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने क्तवतुप्रत्ययप्रयोगेण वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः उद्दण्डं छात्रम् अदण्डयत्।
अध्यापकः उद्दण्डं छात्रं दण्डितवान्।
कन्याः उद्याने अक्रीडन्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः छात्रम् पठनाय अकथयत्।
अध्यापकेन छात्रः पठनाय कथितः।
वानरः मकराय जम्बूफलानि अयच्छत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः छात्रम् पठनाय अकथयत्।
अध्यापकेन छात्रः पठनाय कथितः।
मकरः वानरं गृहं चलितुम् अकथयत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः छात्रम् पठनाय अकथयत्।
अध्यापकेन छात्रः पठनाय कथितः।
नकुलः सर्पम् अमारयत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः छात्रम् पठनाय अकथयत्।
अध्यापकेन छात्रः पठनाय कथितः।
श्यामः लेखम् अलिखत्।
उदाहरणमनुसृत्य भूतकालिकक्रियाणां स्थाने वाक्यपरिवर्तनं कुरुत -
यथा - अध्यापकः छात्रम् पठनाय अकथयत्।
अध्यापकेन छात्रः पठनाय कथितः।
रमा कथाम् अपठत्।
उदाहरणानुसार अशुद्ध वाक्यों को शुद्ध करके लिखिए -
यथा - बालकेन जलं पीतवान्।
- बालकः जलं पीतवान्।
- बालकेन जलं पीतम्।
मोहनेन पुस्तकं नीतवान्।
उदाहरणानुसार अशुद्ध वाक्यों को शुद्ध करके लिखिए -
यथा - बालकेन जलं पीतवान्।
- बालकः जलं पीतवान्।
- बालकेन जलं पीतम्।
गीता पाठं पठितम्।
उदाहरणानुसार अशुद्ध वाक्यों को शुद्ध करके लिखिए -
यथा - बालकेन जलं पीतवान्।
- बालकः जलं पीतवान्।
- बालकेन जलं पीतम्।
आचार्येण शिष्य उपदिष्टवान्।
उदाहरणानुसार अशुद्ध वाक्यों को शुद्ध करके लिखिए -
यथा - बालकेन जलं पीतवान्।
- बालकः जलं पीतवान्।
- बालकेन जलं पीतम्।
कन्या गृहे क्रीडितम्।
उदाहरणानुसार अशुद्ध वाक्यों को शुद्ध करके लिखिए -
यथा - बालकेन जलं पीतवान्।
- बालकः जलं पीतवान्।
- बालकेन जलं पीतम्।
सः भोजनम् कृतम्।
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 4 [Pages 83 - 84]
कोष्ठके दत्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
रामस्य चरित्रं सर्वैः ______ (अनु + कृ + अनीयर्)।
कोष्ठके दत्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
बालैः कन्दुकम् ______ (क्रीड् + तव्यत्)।
कोष्ठके दत्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
अस्माभिः गुरूपदेशः ______ (श्रु + तव्यत्)।
कोष्ठके दत्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
मया नौका ______ (आ + रुह् + अनीयर्)।
कोष्ठके दत्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
कः अत्र आगत्य ______ (लिख् + तव्यत्) लेखं लेखिष्यति?
कृ - कर्तव्यम्, करणीयम् इति उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखितैः धातुभिः द्वे द्वे पदे रचयत -
गम् − .........., ..........
कृ - कर्तव्यम्, करणीयम् इति उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखितैः धातुभिः द्वे द्वे पदे रचयत -
स्मृ − .........., ..........
कृ - कर्तव्यम्, करणीयम् इति उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखितैः धातुभिः द्वे द्वे पदे रचयत -
नी − .........., ..........
कृ - कर्तव्यम्, करणीयम् इति उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखितैः धातुभिः द्वे द्वे पदे रचयत -
दृश् − .........., ..........
कृ - कर्तव्यम्, करणीयम् इति उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखितैः धातुभिः द्वे द्वे पदे रचयत -
दा − .........., ..........
स्तम्भौ यथोचितं योजयत -
| अ | ब |
| दुग्धम् | रक्षणीयाः |
| पुस्तकानि | आरोहणीया |
| ईश्वरः | पातव्यम् |
| नौका | अध्येतव्याः |
| वृक्षाः | पठितव्यानि |
| कथा | स्मरणीय: |
| ग्रन्था: | लेखितव्या: |
| लेखा: | श्रवणीया |
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
पेयम्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
दा + यत्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
सेव्यम्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
कृ + ण्यत्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
कर्त्तव्यः
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
प्र + आप् + तव्यत्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
स्मरणीयः
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
हस् + अनीयर्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
लेखनीयम्
यथास्थानं प्रकृतिप्रत्यययोगं विभागं वा कुरुत -
प्रच्छ् + तव्यत्
शुद्धपदेन वाक्यपूर्तिं कुरुत -
जलम् ______ (पातव्यम्/पीतव्यम्)।
शुद्धपदेन वाक्यपूर्तिं कुरुत -
पाठः ______ (पठितव्यः/पठितव्यम्)।
शुद्धपदेन वाक्यपूर्तिं कुरुत -
शत्रुः ______ (जेतव्यः/जितव्यः)।
शुद्धपदेन वाक्यपूर्तिं कुरुत -
असत्यवचनम् ______ (त्याज्यम्/त्याज्यः)।
शुद्धपदेन वाक्यपूर्तिं कुरुत -
अपेयं जलम् ______ (त्याग्यम्/त्याज्यम्)।
शुद्धपदेन वाक्यपूर्तिं कुरुत -
धनम् ______ (लभ्यम्/लभियम्)।
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 5 [Page 88]
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| हसनम् | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| पाठक: | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| खाद्यः | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| दृश्यः | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| भक्तिः | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| सौभाग्यशालिन् | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| नेता | .......... | .......... |
उदाहरणमनुसृत्य पदेषु प्रयुक्तान् प्रकृतिप्रत्ययान् लिखत -
| पदम् | प्रकृतिः | प्रत्ययः |
| गायकः | .......... | .......... |
अधोलिखितप्रत्ययानां प्रयोगेन पञ्च, पञ्च पदानि रचित्वा स्वपुस्तिकासु लिखत -
तृच्।
अधोलिखितप्रत्ययानां प्रयोगेन पञ्च, पञ्च पदानि रचित्वा स्वपुस्तिकासु लिखत -
क्तिन्।
अधोलिखितप्रत्ययानां प्रयोगेन पञ्च, पञ्च पदानि रचित्वा स्वपुस्तिकासु लिखत -
ण्वुल्।
अधोलिखितप्रत्ययानां प्रयोगेन पञ्च, पञ्च पदानि रचित्वा स्वपुस्तिकासु लिखत -
ल्युट्।
अधोलिखितप्रत्ययानां प्रयोगेन पञ्च, पञ्च पदानि रचित्वा स्वपुस्तिकासु लिखत -
यत्।
अधोलिखितवाक्येषु स्थूलपदेषु कः प्रत्ययः प्रयुक्तः इति कोष्ठकेभ्यः चित्वा लिखत -
सज्जनानाम् उक्तिः पालनीया। (ल्युट्/क्तिन्)
अधोलिखितवाक्येषु स्थूलपदेषु कः प्रत्ययः प्रयुक्तः इति कोष्ठकेभ्यः चित्वा लिखत -
सेचकः क्षेत्रं सिञ्चति। (ल्युट्/ण्वुल्)
अधोलिखितवाक्येषु स्थूलपदेषु कः प्रत्ययः प्रयुक्तः इति कोष्ठकेभ्यः चित्वा लिखत -
श्रावकः कथां श्रावयति। (ल्युट्/ण्वुल्)
अधोलिखितवाक्येषु स्थूलपदेषु कः प्रत्ययः प्रयुक्तः इति कोष्ठकेभ्यः चित्वा लिखत -
भक्तः भक्तिं करोति। (ण्वुल्/क्तिन्)
शुद्धरूपं चित्वा लिखत -
गम् + क्तिन् − गतिः/गमतिः
शुद्धरूपं चित्वा लिखत -
दा + तृच् − दातृ/दानी
शुद्धरूपं चित्वा लिखत -
नी + ण्वुल् − नाविकः/नायकः
शुद्धरूपं चित्वा लिखत -
नृत् + ल्यु − नर्तकः/नर्तनम्
शुद्धरूपं चित्वा लिखत -
दृश् + ल्युट् − दृश्यम्/दर्शनम्
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 6 [Pages 96 - 97]
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
कालिदासः कीर्तिमान् आसीत्।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
एतौ बालौ बलवन्तौ स्तः।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
एते जनाः गुणवन्तः सन्ति।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
धनी सर्वत्र समादरं प्राप्नोति।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
बलिनौ अन्यायं न सहतः।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
गुणिनः आत्मश्लाघां न कुर्वन्ति।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
पिता आकाशात् श्रेष्ठतरः।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
धरित्री मातुः अपि गंभीरतरा।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
कदलीफलम् आम्रात् मधुरतमम्।
निम्नलिखितप्रयोगान् ध्यानेन पठित्वा स्थूलपदेषु प्रकृति-प्रत्ययानां विभागं कुरुत -
हिमालयः भारतस्य उच्चतमः पर्वतः अस्ति।
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
श्री + मतुप्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
शक्ति + वतुप्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
धन + वतुप्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
बल + वतुप्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
गुरु + तल्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
सुन्दर + मयट्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
पटु + तमप्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
मृत् + मयट्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
वसुदेव + अण्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
धर्म + ठक्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
मित्र + तल्
प्रत्ययं संयुज्य पदनिर्माणं कुरुत -
विद्वस् + त्व
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
धर्मेन्द्रः बालाभ्याम् ______। (प्रशस्यतरः/प्रशस्यतमः)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ राज्ञः दशरथस्य राजगुरुः आसीत्। (वाशिष्ठः/वशिष्ठः)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
बालिकासु माया ______। (चतुरतरा/चतुरतमा)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
पाण्डवानाम् ______ दर्शनीयम् आसीत्। (युद्धकौशलम्/युद्ध कुशलम्)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ आभूषणम् बहुमूल्यं भवति। (स्वर्णमयः/स्वर्णमयम्)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
रावणः ______ आसीत्। (दानवः/दनुजः)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
______ जनः औषधिं सेवते। (व्याधितः/व्याधिः)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
बालिकासु चंद्रकला ______ वदति। (मधुरतरम्/मधुरतमम्)
कोष्ठके दत्तैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
बालकेषु विजयस्य टङ्कणगतिः ______। (तीव्रतरा/तीव्रतमा)
विशेष्यविशेषणे परस्परं योजयत -
- कीर्तिमान् − मञ्जूषा
- उत्तमम् − पुरुष:
- उच्चतम: − कार्यम्
- लौहमयी − पर्वत:
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
मधुरतमः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
तीव्रतरः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
वासुदेवः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
कार्मिकः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
दन्त्यम्
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
मृण्मयः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
पिपासितः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
लघुता
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
वीरतमः
उदाहरणमनुसृत्य प्रकृतिप्रत्ययविभागं कुरुत -
यथा − धीमान् = धी + मतुप्
नदीतः
अधोलिखितेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य वाक्यरचनां कुरुत -
पर्वतः
अधोलिखितेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य वाक्यरचनां कुरुत -
नगरम्
अधोलिखितेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य वाक्यरचनां कुरुत -
भूमिः
अधोलिखितेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य वाक्यरचनां कुरुत -
भानुः
अधोलिखितेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य वाक्यरचनां कुरुत -
नदी
कोष्ठकेषु प्रदत्तेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
छात्रः ______ आगच्छति। (विद्यालय)
कोष्ठकेषु प्रदत्तेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
देवदत्तः ______ काशीं गच्छति। (मथुरा)
कोष्ठकेषु प्रदत्तेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
वयं ______ जलम् आहरामः। (नदी)
कोष्ठकेषु प्रदत्तेषु शब्देषु तसिल्प्रत्ययं संयुज्य रिक्तस्थानानि पूरयत -
सः ______ गतः। (देवालय)
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 8 प्रत्यय अभ्यासकार्यम् 7 [Page 100]
निर्देशानुसारं लिङ्गपरिवर्तनं कुरुत -
बालक − .......... (स्त्री.)
निर्देशानुसारं लिङ्गपरिवर्तनं कुरुत -
आराध्या − .......... (पुं.)
निर्देशानुसारं लिङ्गपरिवर्तनं कुरुत -
प्रथमा − .......... (पुं.)
निर्देशानुसारं लिङ्गपरिवर्तनं कुरुत -
साधक − .......... (स्त्री.)
निर्देशानुसारं लिङ्गपरिवर्तनं कुरुत -
आचार्या − .......... (पुं.)
निर्देशानुसारं लिङ्गपरिवर्तनं कुरुत -
धातृ − .......... (स्त्री.)
Solutions for 8: प्रत्यय
NCERT solutions for Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 chapter 8 - प्रत्यय
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. NCERT solutions for Mathematics Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 CBSE 8 (प्रत्यय) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. NCERT textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 chapter 8 प्रत्यय are प्रत्यय, प्रत्यय.
Using NCERT Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 solutions प्रत्यय exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in NCERT Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 students prefer NCERT Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter 8, प्रत्यय Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 additional questions for Mathematics Sanskrit Vyakaranavithi Class 9 and 10 CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
