Question

वाहतुकीचा विकास भौगोलिक घटकांवर अवलंबून असतो स्पष्ट करा.

Answer 1

वाहतुकीमुळे व्यापार, उद्योगधंद्यांना चालना मिळते. वाहतुकीमुळे लोक एकत्र येतात. त्यांच्या विविध गरजा पूर्ण करण्यासाठी आवश्यक वस्तूंची उपलब्धता वाहतुकीमुळेच करता येते. नैसर्गिक आपत्ती, पर्यटन, प्रवास यांमध्येही वाहतुकीच्या सोयी महत्त्वाच्या भूमिका बजावतात. थोडक्यात प्रदेशाचा आर्थिक, सामाजिक, औद्योगिक विकास वाहतुकीच्या साधनांच्या विकासावरच अवलंबून असतो.
अशा या महत्त्वपूर्ण वाहतूक व्यवस्थेचा विकास मात्र अनेक भौगोलिक, ऐतिहासिक, आर्थिक घटकांवर अवलंबून असतो. त्यांपैकी वाहतुकीवर प्रभाव पाडणारे भौगोलिक घटक पुढीलप्रमाणे आहेत :
(१) भूरूप: वाहतुकीची सोय सपाट प्रदेशात चांगल्या प्रकारे विकसित होते. म्हणूनच नदयांच्या मैदानी प्रदेशात वाहतुकीचे दाट जाळे आढळते. अशाच प्रकारचा प्रभाव किनारपट्टीच्या मैदानी प्रदेशातही दिसून येतो. याउलट वाळवंटी प्रदेश, दलदलीचे प्रदेश व पर्वतीय भूरूपे असलेल्या जमिनीवर वाहतूक साधने विकसित करण्यात फार अडचणी येतात.
(२) हवामान: अतिशीत, अतिउष्ण किंवा अति पर्जन्याच्या प्रदेशात वाहतूक मार्गांचा विकास करण्यात अडचणी येतात. उदा., कॅनडाच्या उत्तरेकडील प्रदेश किंवा सहारा वाळवंटात वाहतूक मार्गांचा विकास झालेला नाही.