Question

स्त्रीविषयक सुधारणा चळवळीचे स्वरूप स्पष्ट करा.

Answer 1

1. भारतात, पितृसत्ताक व्यवस्थेला दिल्या जाणाऱ्या महत्त्वामुळे, महिलांना अनेकदा दुय्यम भूमिका स्वीकाराव्या लागत होत्या, अगदी घरगुती स्तरावरही, जे प्रामुख्याने त्यांचे क्षेत्र मानले जात होते. पुरुष मुलांना प्राधान्य देणे, स्त्रियांना शिक्षणापासून वंचित ठेवणे, पर्दा पद्धत, सती प्रथा आणि वारसाहक्काचे हक्क नाकारणे या काही पद्धतींद्वारे महिला दडपल्या आणि शोषित केल्या जात होत्या.
2. जात आणि लिंग समानतेच्या चळवळीमुळे, राजा राममोहन रॉय, विद्यासागर यांसारख्या अनेक पुरुष समाजसुधारकांनी महिलांच्या उत्थानासाठी प्रयत्न केले. पंडिता रमाबाई यांनी ‘आर्य महिला समाज’ आणि ‘शारदा सदन’ यांची स्थापना केली, तर रामाबाई रानडे यांनी ‘सेवा सदन’ स्थापन केले.
3. राष्ट्रीय पातळीवर, ‘भारत महिला परिषद’ (१९०४) आणि ‘ऑल इंडिया विमेन्स कॉन्फरन्स’ (१९२७) ची स्थापना करण्यात आली. महिला समाजसुधारकांनी स्वतंत्र संस्था आणि संघटना स्थापन करण्यासाठी मोठे योगदान दिले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे वारसाहक्क, मतदानाचा हक्क यांसारख्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर विचार होऊ लागला.
4. रख्माबाई जानार्दन सावे, या भारतातील पहिल्या कार्यरत महिला डॉक्टर होत्या. त्यांनी महिला आरोग्य समस्यांवर व्याख्यानमाला दिल्या आणि राजकोट येथे रेड क्रॉस सोसायटीची शाखा सुरू केली.
5. २०व्या शतकात महिलांचा सार्वजनिक क्षेत्रातील सहभाग वाढू लागला,
   • महिलांनी राष्ट्रीय चळवळीत आणि क्रांतिकारक कार्यात सक्रिय भाग घेतला.
   • १९३५ च्या कायद्याने महिलांना प्रांतिक मंत्रिमंडळांमध्ये स्थान मिळवण्याचा अधिकार दिला.
   • स्वातंत्र्यानंतर, संविधानाने लिंग समानतेचा हक्क हमी दिला.