Question

राष्ट्राच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या वास्तू, स्मारके यांचे जतन करण्यासाठी राज्याने उपाययोजना कराव्यात, असे मार्गदर्शक तत्त्व आहे. किल्ल्यांच्या संरक्षणासाठी राज्याने काय केले आहे, ते शोधा व सूची तयार करा.

Answer 1

ऐतिहासिक आणि राष्ट्रीय महत्त्वाच्या किल्ल्यांच्या संवर्धन आणि संरक्षणासाठी भारत सरकारने अनेक उपक्रम हाती घेतले आहेत. या प्रयत्नांचा सारांश देणारा तक्ता खाली दिला आहे:

उपक्रम	वर्णन
भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI)	1861 मध्ये स्थापन झालेली ASI ही पुरातत्व संशोधन आणि सांस्कृतिक वारसा संरक्षणाची जबाबदारी सांभाळते. ती 3,650 हून अधिक स्मारकांचे, ज्यात अनेक किल्ले समाविष्ट आहेत, देखभाल करते.
नॅशनल सेंटर फॉर सेफ्टी ऑफ हेरिटेज स्ट्रक्चर्स (NCSHS)	IIT मद्रासच्या नेतृत्वाखालील NCSHS हे वारसास्थळांच्या सुरक्षिततेसाठी संशोधन, प्रशिक्षण आणि जनजागृतीवर लक्ष केंद्रित करते.
राज्यस्तरीय संरक्षण उपक्रम	महाराष्ट्रासारख्या राज्यांनी प्राचीन किल्ल्यांचे रक्षण करण्यासाठी समित्या स्थापन केल्या आहेत. महाराष्ट्रात 47 केंद्र संरक्षित आणि 62 राज्य संरक्षित किल्ल्यांची देखभाल होते.
व्यापक संरक्षण व्यवस्थापन योजना (CCMP)	ASI ने सलिमगड किल्ल्यासारख्या किल्ल्यांसाठी संरक्षित आणि व्यवस्थापकीय दृष्टिकोनातून CCMP विकसित केल्या आहेत.
INTACH सोबत सहकार्य	भारतीय राष्ट्रीय कला आणि सांस्कृतिक वारसा ट्रस्ट (INTACH) सरकारी संस्थांसोबत वारसास्थळे, त्यात किल्ल्यांचा समावेश, यांच्या जीर्णोद्धार आणि व्यवस्थापनासाठी सहकार्य करते.
सांस्कृतिक वारसा धोरणे	सांस्कृतिक मंत्रालय विविध धोरणे राबवते ज्यांचा उद्देश सांस्कृतिक वारसाचे संरक्षण आणि संवर्धन करणे तसेच ऐतिहासिक स्मारकांना धोके कमी करणे हा आहे.