Question

पुढील प्रश्‍नाचे सविस्तर उत्तर लिहा.

माउंटबॅटन योजनेविषयी माहिती लिहा.

Answer 1

1. द्वितीय महायुद्धामुळे, ब्रिटनने मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक, लष्करी आणि राजकीय सामर्थ्य गमावले. स्वतःच्या नागरिकांकडूनही कमी प्रमाणात पाठिंबा मिळू लागल्यामुळे, युनायटेड किंगडमच्या नेत्यांनी भारतीय नेत्यांसोबत भारताच्या स्वातंत्र्यासंदर्भात चर्चा सुरू केल्या. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि मुस्लिम लीग यांच्यातील मतभेदांमुळे वावेल योजना अपयशी ठरली.
2. १९४६ मध्ये ‘डायरेक्ट अॅक्शन डे’ जाहीर केल्यानंतर, देशभरात दंगली व हत्याकांड उसळली. त्यामुळे त्यावेळच्या व्हाईसरॉय लॉर्ड वावेल यांनी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या नेतृत्वाखाली अंतरिम सरकार स्थापन केले.
3. मुस्लिम लीगने अवलंबलेल्या अडथळ्यांच्या धोरणामुळे अंतरिम सरकार अपयशी ठरले. अशा परिस्थितीत ब्रिटिश पंतप्रधान अटली यांनी जाहीर केले की इंग्लंड जून १९४८ पूर्वी भारतावरील आपले वर्चस्व सोडेल.
4. लॉर्ड माउंटबॅटन यांना भारताचे व्हाईसरॉय घोषित करण्यात आले, त्यांना केवळ भारताला ब्रिटिश सत्तेतून स्वतंत्र करण्याचे काम सोपवले गेले होते. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि मुस्लिम लीगच्या नेत्यांसोबत अनेक चर्चेनंतर, माउंटबॅटन यांनी धार्मिक विश्वास आणि बहुसंख्याकतेच्या आधारावर भारत आणि पाकिस्तान अशी दोन स्वतंत्र राष्ट्रे निर्माण करण्याची योजना आखली.
5. कोणत्याही प्रादेशिक विभागातील लोकांना त्यांच्या घोषित आणि दृढ इच्छेविरुद्ध भारतीय संघात ठेवण्यासाठी जबरदस्ती करू नये, असेही काँग्रेसचे मत होते. स्वातंत्र्यपूर्व काळात भारतात सुरू असलेल्या सततच्या दंगलींमुळे हा विचार अधिक दृढ झाला. म्हणूनच, स्वतंत्र मुस्लिम राष्ट्राच्या मुस्लिम लीगच्या ठाम मागणीपुढे झुकत, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसला देशाच्या फाळणीला संमती द्यावी लागली.