Question

मनस: कार्यं दशसु वाक्येषु निरूपयत।

Answer 1

1. मनः सर्वेषां ज्ञानेन्द्रियाणां कर्मेन्द्रियाणां च नियन्त्रकं मुख्यं च केन्द्रम् अस्ति।
2. बाह्यजगतः विषयान् ग्राहयित्वा तान् बुद्धेः गोचरं कर्तुं मनः प्रमुखां भूमिकां निर्वहति।
3. सङ्कल्पविकल्पस्वरूपं मनः सदा किमपि चिन्तयितुं, कल्पनां कर्तुं च प्रवृत्तं भवति।
4. सुखस्य, दुःखस्य, भयरोगस्य, हर्षस्य च सर्वेषाम् अनुभूतीनाम् आश्रयः मनः एव अस्ति।
5. इन्द्रियाणि यत्र यत्र गच्छन्ति, मनः अपि तैः सह तत्रैव गत्वा विषयेषु सज्जते।
6. अतीतस्य स्मृतीनाम् स्मरणं भविष्यस्य योजनानां निर्माणं च मनसः प्रमुखं कार्यम् अस्ति।
7. एकाग्रतायाः माध्यमेन मनः कठिनमपि कार्यं सुलभतया साधयितुं साहाय्यं करोति।
8. यदि मनः अनियन्त्रितं भवति, तर्हि तत् मनुष्यं मार्गात् भ्रष्टं कुमार्गं वा नेतुं शक्नोति।
9. संयमेन, ध्यानेन च मनसः चञ्चलतां निरुध्य शान्तिः आत्मानुभूतिः च प्राप्यते।
10. अन्ते मनः एव मानवबन्धनानाम् मोक्षस्य च कारणम् इति शास्त्रेषु प्रतिपादितम् अस्ति।