Advertisements
Advertisements
Question
माध्यमभाषया ससन्दर्भं स्पष्टीकुरुत।
हतवचा: पातु वश्चन्द्रचूड:।
Very Long Answer
Advertisements
Solution 1
English:
- Context: This verse is a famous witty dialogue between Lord Shiva and Goddess Parvati, composed as a Virodhabhasa or clever wordplay where Parvati intentionally misinterprets Shiva’s names to tease Him.
- Explanation: When Shiva comes home and knocks, Parvati asks who it is. Shiva replies, “I am Shuli (the one holding a trident/or suffering from severe colic pain).” Parvati mockingly tells Him to go find a doctor. When He says, “I am Neelkantha (Lord Shiva/or a peacock),” she asks Him to cry out like a peacock. When He says, “I am Pashupati (Lord of animals),” she asks where His horns are. Finally, when He says, “I am Sthanu (the immovable/steady supreme soul/or a dry tree trunk),” she asks how a tree trunk can walk around, and tells Him to go to the forest. Rendered speechless (hatavachah) by her clever counter-questions, Lord Shiva who wears the moon on His crest (chandrachudah) protects you all.
shaalaa.com
Solution 2
हिन्दी:
- सन्दर्भ: यह श्लोक भगवान शिव और माता पार्वती के बीच हुए एक अत्यंत सुंदर, हास्यपूर्ण और चमत्कारी संवाद पर आधारित है, जहाँ माता पार्वती जानबूझकर भगवान शिव के नामों के अलग (लौकिक) अर्थ निकालकर उनकी ले-दे कर रही हैं।
- स्पष्टीकरण: द्वार पर आने पर जब पार्वती जी पूछती हैं - “तुम कौन हो?”, तो शिवजी कहते हैं - “मैं शूली हूँ (त्रिशूल धारण करने वाला/अथवा शूल यानी पेट दर्द से पीड़ित)।” पार्वती जी उपहास करती हुई कहती हैं - “तो फिर किसी वैद्य को खोजो।” शिवजी कहते हैं - “प्रिये! मैं नीलकंठ हूँ।” पार्वती जी कहती हैं - “अच्छा, तो एक बार मोर की तरह आवाज़ (केका) निकालो।” शिवजी कहते हैं - “मैं पशुपति हूँ।” वह कहती हैं - “तुम्हारे सींग तो कहीं दिखाई नहीं देते।” जब शिवजी कहते हैं - “मुग्धे! मैं स्थाणु हूँ (अचल ब्रह्म/या सूखा पेड़ का ठूंठ),” तो वह पूछती हैं - “यदि तुम स्थाणु हो, तो चलते कैसे हो? अतः जंगल में जाओ।” इस प्रकार पार्वती के तर्कों से निरुत्तर (हतवच) हुए चन्द्रचूड (सिर पर चंद्रमा को धारण करने वाले) भगवान शिव आप सबकी रक्षा करें।
shaalaa.com
Solution 3
मराठी:
- संदर्भ: हा श्लोक भगवान शिव आणि माता पार्वती यांच्यातील एका प्रसिद्ध, कोटीयुक्त व उपहासात्मक संवादावर आधारित आहे. माता पार्वती मुद्दाम शंकराच्या नावांचे वेगळे अर्थ काढून त्यांची फिरकी घेते.
- स्पष्टीकरण: शंकराने येऊन दार वाजवल्यावर पार्वती विचारते, “कोण आहात तुम्ही?” शंकर म्हणतात, “मी शूलीन (त्रिशूळ धारण करणारा/किंवा पोटदुखीने त्रस्त असा) आहे.” पार्वती उपहासाने म्हणते, “मग वैद्याकडे जा.” शंकर म्हणतात, “प्रिये, मी नीलकंठ आहे.” पार्वती म्हणते, “तर मग मोरासारखा एक टाहो फोडून दाखव.” शंकर म्हणतात, “मी पशुपती आहे.” पार्वती म्हणते, “तुझी शिंगे तर दिसतच नाहीत.” शेवटी शंकर म्हणतात, “मी स्थाणु (अचल, स्थिर/किंवा झाडाचे ओंडके) आहे.” त्यावर पार्वती म्हणते, “अरे भोळसट माणसा, मग ओंडका चालतो कसा? जंगलात निघून जा.” अशा प्रकारे पार्वतीच्या (युक्तिवादांमुळे) निरुत्तर झालेले (हतवच झालेलॆ) आणि मस्तकावर चंद्र धारण केलेले (चंद्रचूड) भगवान शिव तुमचे रक्षण करोत।
shaalaa.com
Is there an error in this question or solution?
