Question

माध्यमभाषया ससन्दर्भ स्पष्टीकुरुत।

प्रसाधनस्य द्वौ विभागौ।

Answer 1

English:

It highlights the systematic classification of personal grooming in ancient India into two primary functional categories: अङ्गसंस्कारकम् (body care and hygiene) and शोभाकरम् (aesthetic enhancement). While the former focused on physiological cleanliness, nourishment, and health through practices like oil massage (Abhyaṅga), herbal baths, and cleansing pastes (Udvartana), the latter was dedicated to decorative adornment and beauty enhancement using collyrium (Anjana), natural red dye (Alaktaka), perfumes, and decorative forehead art (Patralekha). This classification demonstrates that ancient Indian cosmetology maintained a harmonious balance between fundamental dermatological wellness and outward elegance.

Answer 2

हिन्दी:

प्राचीन भारतीय सौंदर्य-शास्त्र के अनुसार प्रसाधन के दो प्रमुख प्रकारों—अङ्गसंस्कारक और शोभाकर का उल्लेख किया गया है। अङ्गसंस्कारक प्रसाधन मुख्य रूप से शरीर की शुद्धि, पोषण और स्वास्थ्य-संवर्धन से संबंधित था, जिसके अंतर्गत तैल-मालिश (अभ्यंग), औषधीय उबटन (उद्वर्तन) तथा केश-संस्कार जैसी क्रियाएँ आती थीं। वहीं दूसरी ओर, शोभाकर प्रसाधन बाह्य रूप-सौंदर्य और शारीरिक आकर्षण को निखारने के उद्देश्य से किया जाता था, जिसमें आँखों में अंजन (काजल), होंठों व चरणों में अलक्तक (महावर), सुगंधित द्रव्य तथा मुख पर पत्रलेखन (चित्रकारी) का प्रयोग सम्मिलित था। यह वर्गीकरण स्पष्ट करता है कि प्राचीन भारत का प्रसाधन-विज्ञान केवल बाह्य आडंबर न होकर शारीरिक स्वास्थ्य, स्वच्छता और प्राकृतिक सौंदर्य का अत्यंत संतुलित समन्वय था।

Answer 3

मराठी:

प्राचीन भारतीय सौंदर्यशास्त्र आणि आयुर्वेदीय परंपरेमध्ये प्रसाधनाचे त्याच्या स्वरूपानुसार व हेतूनुसार दोन प्रमुख विभागांत वर्गीकरण केले गेले आहे—अङ्गसंस्कारक आणि शोभाकर. अङ्गसंस्कारक प्रसाधनामध्ये शरीराची शुद्धी, आरोग्य आणि निगा राखण्यावर भर दिला जात असे, ज्यामध्ये अभ्यंग (तेलमालिश), औषधी उटणी (उद्वर्तन), केशसंस्कार व स्नानविधी यांचा समावेश होतो. तर शोभाकर प्रसाधनामध्ये शरीराचे बाह्य सौंदर्य आणि आकर्षण वाढवण्यासाठी डोळ्यांत काजळ किंवा अंजन घालणे, ओठ व पायांना आळता (अलक्तक) लावणे, सुगंधी द्रव्यांचा वापर करणे आणि कपाळावर पत्रलेखन करणे यांसारख्या कलांचा समावेश होतो. यावरून हे सिद्ध होते की प्राचीन काळातील प्रसाधनकला ही केवळ बाह्य सजावटीपुरती मर्यादित नसून ती आरोग्य आणि सौंदर्य यांचा परिपूर्ण संगम होती.