Question

लोकसंख्या रचनेच्या अभ्यासात कोणत्या बाबी विचारात घेतल्या जातात?

Answer 1

लोकसंख्येची रचना म्हणजे लोकसंख्येची संरचना आणि विभागणी. यामध्ये लोकसंख्या विविध घटकांनुसार कशी विभागली आहे हे दर्शविले जाते.

लोकसंख्येच्या रचनेतील घटक:

1. वय रचना वर्गीकरण: वय-लिंगआलेख किंवा लोकसंख्या आलेख लोकसंख्येतील विविध वयोगटांचे वितरण दर्शविते. जसजशी लोकसंख्या वाढते तसतसा तो आलेखचा आकार बनतो. हे त्यांच्या वयानुसार लोकसंख्येचे वितरण दर्शविते आणि अर्थव्यवस्थेच्या भविष्यातील उत्पादक क्षमतेसारख्या महत्त्वपूर्ण निर्धारकांचे याद्वारे विश्लेषण केले जाऊ शकते.
2. लोकसंख्येची घनता: लोकसंख्या घनता म्हणजे प्रत्येक युनिट क्षेत्रामध्ये असणाऱ्या लोकसंख्येची तीव्रता. हे दर चौरस किलोमीटरमधील लोकसंख्या दर्शवते. लोकसंख्या घनता क्षेत्राच्या भौगोलिक स्थितीनुसार बदलते. डोंगराळ भागामध्ये लोकसंख्या घनता कमी असते, तर सपाट प्रदेशात जास्त असते.
3. लोकसंख्येची वाढ: लोकसंख्या वाढ म्हणजे त्या भागातील लोकसंख्येतील वाढ होय. ही वाढ सुरुवातीच्या लोकसंख्येच्या तुलनेत विशिष्ट कालावधीत होते. गमतीशीर गोष्ट म्हणजे ज्या देशांचा लोकसंख्या वाढीचा दर कमी आहे, त्यांच्याकडे दीर्घकाळात जास्त लोकसंख्या वाढ दिसून येते.
4. लोकसंख्येचा आकार: लोकसंख्या आकार म्हणजे संपूर्ण लोकसंख्येमधील व्यक्तींची एकूण संख्या.